sleep puppy390

Για το δοκίμιο του Νούτσιο Όρντινε Η χρησιμότητα του άχρηστου (εκδ. Άγρα).

Του Νίκου Κουρμουλή

Ύστερα από έξι χρόνια εγκλωβισμού στο σπιράλ της κρίσης, ο στείρος οικονομισμός τείνει να κυριαρχήσει στο δημόσιο πεδίο. Ένα πυκνό σώμα λόγου, με άξονες την ακατάσχετη πληροφοριακή παράθεση και τη διαχειριστική κειμενικότητα. Αφηγηματικά μοτίβα τεχνοκρατικής προέλευσης που εκτός από την εισαγωγή νέων (για το πλατύ κοινό) όρων, διεισδύουν και στον πυρήνα του συνειδησιακού πλέγματος των απλών ανθρώπων. Ένας λόγος αρχικά αποδιοπομπαίος και οχληρός, που με την πάροδο του χρόνου μεταμορφώθηκε σε βασικό χαρακτηριστικό του πρακτικισμού, «επιδοτούμενος» αδρά από τα ΜΜΕ.


Τα τελευταία χρόνια, η εφαρμογή των κάθε λογής τεχνικών προγραμμάτων προσαρμογής και διαιτησίας, έχει ως αποτέλεσμα την απίσχανση του χειμαζόμενου ανθρώπου από την εσωτερική του διαύγεια. Η έννοια του ρεαλισμού έχει υπονομευθεί και καταγράφεται ως προέκταση του κυνισμού. Η καταφυγή στη φαντασία, η επινόηση, η μόρφωση, η εκ βαθέων μετάληψη στη τέχνη, έχουν εξορισθεί ως άχρηστες ενασχολήσεις. Αντίθετα, επιβραβεύεται ο ακραίος ωφελιμισμός, ο πραγματισμός, η χρησιμότητα του έχειν πάνω στο είναι. Η βαρβαρότητα της χρησιμοθηρίας διαφθείρει τις κοινωνικές σχέσεις και τα ιδιωτικά μας συναισθήματα. Μπορεί τελικά ο σύγχρονος άνθρωπος να μεταμορφωθεί σε οικονομικό δείκτη;

ordine-nuccie
   Ο Νούτσιο Όρντινε
 

Ο καθηγητής ιταλικής λογοτεχνίας στο πανεπιστήμιο της Καλαβρίας, αρθογράφος της Corriere della Sera και συγγραφέας Νούτσιο Όρντινε επιχειρηματολογεί με σθένος και αγωνιστική διάθεση (εξού και ο υπότιτλος «Μανιφέστο») για το πώς η εμμονή της κατοχής και η λατρεία της χρησιμότητας, καταλήγουν να στραγγίζουν το ανθρώπινο πνεύμα, βάζοντας σε κίνδυνο την ισορροπία του συλλογικού consensus. Η μετάλλαξη του ανθρώπου σε κερδοσκοπικό οργανισμό δεν αποτελεί σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά υπό εξέλιξη γεγονός. Ένα ορμητικό κείμενο που θέλει να αντιταχθεί στα θέλγητρα της χρησιμότητας. Σ' αυτόν το φθοροποιό ανταγωνισμό επιδόσεων, που διαλύει την ουμανιστική συνθήκη. Ο Εμίλ Σιοράν στο Εγκόλπιο ανασκολοπισμού αφηγείται ένα περιστατικό από τις τελευταίες ώρες του Σωκράτη. Ενώ του ετοίμαζαν το κώνειο ο Σωκράτης άρχισε να εξασκείται στον πλαγίαυλο. Και στην ερώτηση «σε τι θα σου χρησιμεύσει;», ατάραχος ο φιλόσοφος απαντά: «Μα για να μάθω αυτή τη μελωδία πριν πεθάνω». Ένα εύγλωττο παράδειγμα στο κατά πως ο Νούτσιο Όρντινε υπερασπίζεται την αξία των πνευματικών απαιτήσεων που συνθέτουν τη γνώση. Με αναλυτική προσέγγιση μεγάλων φιλοσόφων και λογοτεχνών (από τον Αριστοτέλη και τον Λεοπάρντι στον Καντ και από εκεί στον Ιονέσκο και τον Καλβίνο) της Δυτικής σκέψης και του Διαφωτισμού, ο συγγραφέας δίνει το μέγεθος της αχρηστίας της χρησιμότητας. Η Τέχνη και τα Γράμματα είναι αναντικατάστατα υλικά για το χτίσιμο ολοκληρωμένων αξιακών συνόλων και προσωπικοτήτων.

Ο Κάρολος Ντίκενς στα Δύσκολα χρόνια περιγράφει με θαυμαστό τρόπο τη φανταστική πόλη Κόκταουν. Εκεί, με προεξάρχοντες τον τραπεζίτη και τον δασκάλο, που δίνουν καθημερινή μάχη κατά του όποιου πράγματος θα μπορούσε να εμποδίσει τη συγκεκριμενοποίηση και την παραγωγή, έχει ξεκινήσει η επιχείρηση υποδούλωσης στη φιλοσοφία του χρήσιμου. «Μοναχά πραγματικότητα να διδάσκετε στα παιδιά. Τίποτε άλλο δεν χρειάζεται η ζωή». Στο κάτω κάτω της γραφής, κι αυτή είναι μια συρρικνωμένη μαθηματική εξίσωση. Οι μαθητές στη Κόκταουν, θεωρούνται μικρά σταμνάκια που προετοιμάζονται να γεμίσουν έως το λαιμό με πραγματικότητες. Γίνεται σαφές ότι η ρέμβη, ο σπόρος της αμφισβήτησης, η δυνατότητα της περιπλάνησης και της παρατήρησης, θεωρούνται σχεδόν θανάσιμα αμαρτήματα.

Σε τι χρησιμεύουν τα άχρηστα πράγματα;

«Οτιδήποτε είναι χρήσιμο, είναι και άσχημο, διότι είναι η έκφραση κάποιας ανάγκης και οι ανάγκες του ανθρώπου είναι βρώμικες και απεχθείς, όπως η φτωχή και πλημμελής φύση του. Το πιο χρήσιμο μέρος μιας κατοικίας είναι το αφοδευτήριο», λέει ο Θεόφιλος Γκωτιέ. 

Ο Θεόφιλος Γκωτιέ στα 25 του χρόνια θα επιτεθεί σφοδρά σε όσους νομίζουν πως κατέχουν τα μυστικά της οικονομίας και θέλουν πάση θυσία να ανοικοδομήσουν την κοινωνία από το μηδέν. Γράφει χαρακτηριστικά: «Αυτό σε τι χρησιμεύει; Αυτό χρησιμεύει να είναι ωραίο, δεν αρκεί; Οτιδήποτε είναι χρήσιμο, είναι και άσχημο, διότι είναι η έκφραση κάποιας ανάγκης και οι ανάγκες του ανθρώπου είναι βρώμικες και απεχθείς, όπως η φτωχή και πλημμελής φύση του. Το πιο χρήσιμο μέρος μιας κατοικίας είναι το αφοδευτήριο». Από κοντά και ο μαθητής του, ο Μπωντλαίρ, έβρισκε στο κατά κόσμον χρήσιμο τις ποταπές ακροστιχίδες του εγωϊσμού. Το εμπόριο και την κατάπτωση του ανθρώπου σε ανταλλακτικό εργαλείο. Ο Βοκκάκιος και ο Λεοπάρντι βλέπουν στην συσσώρευση του χρήματος τη κενότητα της ύπαρξης. Τον θάνατο να παραμονεύει, αλλά και την φιλαυτία να καταβροχθίζει τους ιστούς της δημιουργικής ανεξαρτησίας. Ο Ρόμπερτ Λούις Στήβενσον στο έργο Το νησί των θησαυρών, όπως και Θερβάντες στον Δον Κιχώτη, έχουν σαν οδηγό την αντιπάθειά τους για το κέρδος, ενώ δηλώνουν αδιάφοροι για τις υλικές αξίες. Οι ήρωές τους, τραγικές αποδείξεις υποκειμένων που διαβαίνουν τον Αχέροντα για να βρουν −αν βρουν− το σωσίβιο που θα τους απομακρύνει από τον ολοκληρωτισμό του παρόντος. Ήρωες του άχρηστου και του αδικαιολόγητου. Ο Λόρκα, ο Καντ και ο Μονταίνιος υποστηρίζουν την καλαισθησία και τη ποίηση ως ελεύθερες και ανιδιοτελείς ενασχολήσεις.

Προς το τέλος του πρώτου μέρους ο Ευγένιος Ιονέσκο παρατηρεί με πόνο την ευθεία, μηχανιστική πορεία του κόσμου γύρω του. Τη κατάρα του πολυάσχολου ανθρώπου, που είναι φυλακισμένος από την ανάγκη και δεν κατανοεί ότι το χρήσιμο είναι ένα άχρηστο καταπιεστικό βάρος. Χωρίς τη τέχνη είμαστε ξεχαρβαλωμένα ρομπότ. Αγέλαστοι και δυστυχισμένοι. Με το κεφάλι χαμηλωμένο, το λαχάνιασμα από το καθημερινό κυνήγι υποχρεωτικών αναγκών, εκκωφαντικό. Ο σύγχρονος άνθρωπος όπως του δείχνει και η πνευματική κληρονομιά του οδηγείται με μαθηματική ακρίβεια προς την αποπροσωποποίησή του. Ό,τι είναι ωφέλιμο και χρηστικό εμφανίζεται στο τέλος και ως ηθικό. Ό,τι είναι κερδοφόρο, είναι πραγματικό. Ό,τι είναι παιδευτικό είναι κάματος και ξόδεμα. Ό,τι μαρτυρά την έκρηξη της ανθρώπινης επινόησης, καταδικαστέο. Άρα άχρηστο.

Yπερασπίζεται λυσσαλέα τους όρους και τις συνθήκες της ακηδεμόνευτης γνώσης και της προσωπικής έρευνας.

Στο δεύτερο μέρος ο Νούτσιο Όρντινε ασχολείται με τον παραγκωνισμό της λογοτεχνίας και των ανθρωπιστικών σπουδών στα πανεπιστήμια. Όπως και τη μετατροπή των ανώτατων ιδρυμάτων σε επιχειρήσεις κατασκευής διπλωμάτων. Προσανατολισμένες στην επιδότηση και την κερδοφορία με όρους αγοράς. Έχοντας προσωπική πείρα, επισημαίνει την άνοδο του μάρκετινγκ εις βάρος της διδαχής. Ένας απέραντος γραφειοκρατικός λαβύρινθος, με απώτερο σκοπό τη βουλιμική συσσώρευση σκοπιμοτήτων και προσδιορισμένων αγαθών, προϊόντα επενδυτικών ομίλων αμφιβόλου αξίας και κύρους. Ο Όρντινε δεν κλείνει τα μάτια του στα κακώς κείμενα των πανεπιστημίων και τα στηλιτεύει. Όμως η αλλοτρίωση της ίδια της επιστήμης και η αντικατάστασή της από μια Λερναία Ύδρα της γραφειοκρατείας τον βρίσκει αντίθετο. Για να ισχυροποιήσει το επιχείρημα του υπογραμμίζει πως η ουσία της κουλτούρας βρίσκεται στην ατέλεια. Τελικά, η πολιτιστική διαμόρφωση αποτελεί τη κύρια πηγή αντιπαράθεσης με την εμποριοκρατία. Ο Νούτσιο Όρντινε, υπερασπίζεται λυσσαλέα τους όρους και τις συνθήκες της ακηδεμόνευτης γνώσης και της προσωπικής έρευνας. Ενάντια στη πολιτική της ποδηγέτησης του νου από το ρήμαγμα της χυδαιότητας του χρήσιμου, της φιλαργυρίας και της εξουσίας. Πριν από μερικά χρόνια κάποιοι θα έβρισκαν τα παραπάνω αφελή. Τώρα, είναι είδη άμεσης ανάγκης.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΜΟΥΛΗΣ είναι δημοσιογράφος και ραδιοφωνικός παραγωγός.

 

i xrisimotita tou axristouΗ χρησιμότητα του άχρηστου
Μανιφέστο, με ένα δοκίμιο του Abraham Flexner
Νούτσιο Όρντινε
Μτφρ. Ανταίος Χρυσοστομίδης
Άγρα 2014
Σελ. 264, τιμή € 12,00

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ορθοδοξία και Κράτος: Τρία βιβλία για μια διαχρονική σχέση με πολλές διακυμάνσεις και ποικίλα ρεύματα σκέψης

Ορθοδοξία και Κράτος: Τρία βιβλία για μια διαχρονική σχέση με πολλές διακυμάνσεις και ποικίλα ρεύματα σκέψης

Για τα βιβλία των Ευστάθιου Κασσαρέα «Εκκλησία, ιδεολογία και πολιτική στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης» (εκδ. Παπαζήση), Πασχάλη Μ. Κιτρομηλίδη «Θρησκεία και πολιτική στον ορθόδοξο κόσμο» (εκδ. Επίκεντρο) και π. Εμμανουήλ Κλάψη «Ορθόδοξες εκκλησίες σε έναν πλουραλιστικό κόσμο» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα,...

Το «μοναχικό πλήθος» και το επαναστατικά νέο ήθος του δυτικού πολιτισμού

Το «μοναχικό πλήθος» και το επαναστατικά νέο ήθος του δυτικού πολιτισμού

Τρία βιβλία που σκιαγραφούν την κατάσταση του δυτικού πολιτισμού σήμερα: «Το μοναχικό πλήθος» (μτφρ. Βασίλης Τομανάς, εκδ. Νησίδες) του Ντέιβιντ Ρίσμαν [David Riesman], «Η παρακμή του Αστικού Πολιτισμού» (εκδ. Θεμέλιο) του Παναγιώτη Κονδύλη και «Η Ευρώπη είναι χριστιανική;» (μτφρ. Βάλια Καϊμάκη, εκδ. ...

Τελικά, συγκρούεται ο Χριστιανισμός με τον Δαρβίνο; – Διερεύνηση ενός ερωτήματος μέσα από δύο ενδιαφέροντα βιβλία (κριτική)

Τελικά, συγκρούεται ο Χριστιανισμός με τον Δαρβίνο; – Διερεύνηση ενός ερωτήματος μέσα από δύο ενδιαφέροντα βιβλία (κριτική)

Για τα βιβλία του Φρανσουά Ουβέ [François Euvé] «Ο Δαρβίνος και ο χριστιανισμός » (μτφρ. Ηρώ Διακάκη, εκδ. Αρμός) και του Ζακ Μονό [Jasques Monod] «Η τύχη και η αναγκαιότητα» (μτφρ. Νίκος Παπαδόπουλος, εκδ. Κέδρος). Κεντρική εικόνα: ο Δαρβίνος σε πίνακα του John Collier © Wikipedia. 

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ