aliki240

Του Άλκη Γούναρη

Στα νεανικά του χρόνια, ο Καρλ Πόππερ, ένας από τους θεμελιωτές της φιλοσοφίας της επιστήμης του 20ου αιώνα, είχε εργαστεί ως δάσκαλος σε ορφανά και μη προνομιούχα παιδιά του δημοτικού και των πρώτων τάξεων του γυμνασίου.

Τα παιδιά έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη σκέψη του και τού έμαθαν τη σπουδαιότητα της σαφήνειας και της απλότητας στη γλωσσική έκφραση. Ο ίδιος, θεωρούσε ότι οι φιλόσοφοι θα έπρεπε να ντρέπονται για τις άσκοπες διανοητικές περιπλανήσεις στις οποίες υποβάλλουν το ακροατήριό τους και οι οποίες συχνά δεν βγάζουν κανένα νόημα. Όταν διάβασε κάποια δημοφιλή –τη δεκαετία του ’60– κείμενα φιλοσόφων της περίφημης σχολής της Φραγκφούρτης, υποστήριξε ότι αν τα μεταφέρουμε σε «απλή» γλώσσα, αυτά τα κείμενα δεν λένε σχεδόν τίποτα. Όταν αργότερα έγινε καθηγητής φιλοσοφίας –και ίσως επειδή ο ίδιος και η σύζυγός του Έννι δεν απέκτησαν απογόνους–, η σχέση του με τα παιδιά παρέμεινε στενή. Συχνά, τους διάβαζε παραμύθια και ιστορίες στις σχολικές γιορτές ή στην εκκλησία, και μάλιστα λέγεται ότι πολλές φορές, κατά την εξέταση διδακτορικών διατριβών, έφερνε παιδιά στο πανεπιστήμιο, υποχρεώνοντας τους υποψήφιους διδάκτορες να υποστηρίξουν με τέτοιο τρόπο τη διατριβή τους, ώστε αυτή να είναι σαφής και κατανοητή στους νεαρούς ακροατές.

Τα παιδιά είναι απαιτητικό κοινό. Είναι δύσκολο να μιλήσεις μαζί τους για φιλοσοφία, πόσω μάλλον για το νόημα της ζωής. Αυτό ακριβώς επιχείρησε στο νέο της βιβλίο η Σώτη Τριανταφύλλου, συνομιλώντας με τη δεκατετράχρονη Αλίκη. Η αμφισβήτηση κι η ανυπομονησία των παιδιών, το γεγονός ότι βαριούνται εύκολα και  διατυπώνουν εύστοχα ερωτήματα για τα οποία συχνά δεν υπάρχουν ξεκάθαρες απαντήσεις, αποτελεί για κάθε συγγραφέα ένα δημιουργικό στοίχημα. Τα παιδιά ξέρουν ότι δεν ξέρουν, και γι’ αυτό ρωτούν συνεχώς. Από την άλλη, αυτοί που καλούνται συνήθως να τους δώσουν απαντήσεις, ή το κάνουν συνήθως με δυσνόητο και εξεζητημένο τρόπο, ή νομίζοντας ότι τα ξέρουν όλα, δίνουν απλώς ανέξοδες απαντήσεις, με αποτέλεσμα να λένε βλακείες.

thinking-bigΤα παιδιά βομβαρδίζονται από βλακείες. Μεγαλώνουν σε έναν κόσμο στον οποίο η βλακεία είναι το κυρίαρχο συστατικό. Τα πάντα κινούνται γρήγορα, κυλώντας στην επιφάνεια της γνώσης με τέτοια ευκολία ώστε ο «πάγος» που μας χωρίζει από την ουσία της να παραμένει άθικτος. Ίσως τελικά ο Χάξλεϊ επαληθεύεται σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά: αυτό που πρέπει να μας τρομάζει, δεν είναι ο σκοταδισμός και η απόκρυψη της πληροφορίας αλλά η διασκεδαστική υπερπληροφόρηση που μας μετατρέπει σιγά σιγά σε πλάσματα παθητικά και εγωιστικά. Αυτή είναι η μια όψη. Η άλλη, η αισιόδοξη, είναι ότι τα παιδιά σήμερα γνωρίζουν περισσότερα απ’ όσα ένας ενήλικας της δεκαετίας του ’70. Έχουν ευκολότερη πρόσβαση στη γνώση, μιλούν ξένες γλώσσες, χειρίζονται υπολογιστές, μαθαίνουν τα πάντα αστραπιαία μέσω του ίντερνετ και αποκτούν εμπειρίες που οι παππούδες τους δεν απέκτησαν σε ολόκληρη την ζωή τους. Η πρόσβαση στη γνώση, όμως, είναι κάτι εντελώς διαφορετικό από το να μαθαίνει κάποιος να σκέφτεται. Το να σκέφτεσαι σημαίνει να κρίνεις, να αξιολογείς, να αμφιβάλλεις, και να μην αγοράζεις βεβαιότητες και «αλήθειες» που προσφέρονται σε τιμή ευκαιρίας.

Ευτυχώς, τα παιδιά θέτουν διαρκώς ερωτήματα, έχοντας την αθωότητα ως όπλο απέναντι στις αγκυλώσεις. Έτσι και η Αλίκη, τυπικό παιδί της σημερινής γενιάς, είναι γεμάτη απορίες για όσα συμβαίνουν, αλλά και για όσα δεν συμβαίνουν στον κόσμο της. Κλασικά και διαχρονικά ερωτήματα, όπως αυτά για την ζωή, το θάνατο και το θεό,  αλλά και ερωτήματα νέας κοπής που ένα παιδί πριν από δυο δεκαετίες δεν θα μπορούσε να ρωτήσει, ψάχνουν πειστικές απαντήσεις.

Η Σώτη Τριανταφύλλου, έχοντας ιδιαίτερη άνεση στην επικοινωνία με τους εφήβους, βρίσκεται μπροστά σε ένα δύσκολο ρόλο τον οποίο καταφέρνει να ολοκληρώσει με επιτυχία. Πιάνει τα πράγματα από την αρχή και κάνει σαφές ότι σπουδαιότερο πράγμα στη φιλοσοφία, είναι να μπορεί κανείς να θέτει σωστά το ερώτημα, παρά να απαντάει σε αυτό. «Είναι προτιμότερο να ξέρουμε μερικές από τις ερωτήσεις παρά να ξέρουμε όλες τις απαντήσεις», σημειώνει εμφατικά. Η συζήτηση με την Αλίκη εξελίσσεται μεθοδικά και προσεκτικά, χτίζοντας βαθμιαία τη δυσκολία και περνώντας ομαλά από το ένα θέμα στο άλλο. Η Σώτη δεν είναι φιλόσοφος και αυτό ίσως είναι πλεονέκτημα σε τέτοιου είδους συζητήσεις, γιατί και η ίδια επιδιώκει τη διερεύνηση περισσότερο ίσως από την εξήγηση, κεντρίζοντας συνεχώς το ενδιαφέρον της νεαρής συνομιλήτριας (και των αναγνωστών), και οδηγώντας αναπόφευκτα σε νέα ερωτήματα και νέες θεματικές.

Η Αλίκη τηv διακόπτει, ζητά διευκρινήσεις, κάνει πλάκα, είναι αυθόρμητη και ζωηρή, και περιπλανιέται με ολοένα και μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε αυτή τη συναρπαστική Χώρα των Θαυμάτων των ιδεών. Η Σώτη από την άλλη, παρότι σε αρκετά σημεία μεταφέρει την οπτική της δικής της γενιάς, δεν επιχειρεί να κάνει την Αλίκη να πιστέψει «σε περισσότερα από έξι αδύνατα πράγματα πριν από το πρόγευμα», αλλά αντιθέτως προσπαθεί να αναδείξει την δύναμη του Λόγου (της λογικής δηλαδή σκέψης), παραθέτοντας με όσο το δυνατόν πιο εύληπτο τρόπο τις σημαντικότερες φιλοσοφικές θεωρίες και συμπυκνώνοντας σε τριακόσιες σελίδες τη σκέψη δυόμιση χιλιάδων ετών. Το θέμα δεν είναι η κατάκτηση της «απόλυτης αλήθειας», αλλά να μάθουμε να σκεφτόμαστε. –Τι χρειάζεται η φιλοσοφία; Σαν μια απάντηση στη βλακεία, σημειώνει με νόημα.

Περισσότερα από τριάντα ερωτήματα για τη μεταφυσική, τη γνωσιολογία, την ηθική και την αισθητική, μέχρι την πολιτική φιλοσοφία και την επιστήμη, μεταφράζονται στη γλώσσα των παιδιών της εποχής. Εκτός από τους κορυφαίους φιλοσόφους, συστρατεύονται οικείοι χαρακτήρες της ποπ κουλτούρας, μουσικής και κινηματογράφου, αντιμετωπίζοντας δράκους σε σκοτεινά υπόγεια, διαστημικές τσαγιέρες, μυθιστορηματικούς ήρωες, ταχυδακτυλουργούς και σκαθάρια, κάνοντας έτσι τη φιλοσοφία περισσότερο ελκυστική στους εφήβους και όχι μόνο σ’ αυτούς.

Και τι συμβαίνει εν τέλει με το νόημα της ζωής;

Το νόημα της ζωής πιθανότατα υπονοείται στο εξώφυλλο και διαποτίζει ολόκληρο το βιβλίο. Ένα παιδί και μια γυναίκα περιπλανιούνται αρχικά στην έρημο. Ξεκινώντας με αυτό το στιγμιότυπο, οι περιπλανώμενοι πρωταγωνιστές της ταινίας «Η εσωτερική ουλή» του Φιλίπ Γκαρέλ διαγράφουν μια κυκλική πορεία, στην οποία το νόημα της ζωής αποτελεί συνεχώς το ζητούμενο. Φιλοσοφώντας, συμβαίνει το ίδιο: επιστρέφουμε συνεχώς στην αρχή, παίρνοντας αυτόν το δρόμο ξανά και ξανά. Ζώντας μια ζωή με νόημα, συμβαίνει το ίδιο: αν επιστρέφαμε στην αρχή, θα θέλαμε να ζούμε αυτήν τη ζωή ξανά και ξανά._

_____________________________

*Ο Άλκης Γούναρης (www.alkisgounaris.com) είναι Διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και διοργανωτής του Φιλοσοφικού Καφενείου Dasein.

 

aliki-exof 
Σώτη Τριανταφύλλου
Εκδόσεις Πατάκη 2012
Σελ. 327, τιμή € 14,70
 
 
politeia-link
 
 
 
 
 
 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Φόβος» του Κόρεϊ Ρόμπιν (κριτική) – Η πολιτική λειτουργία του φόβου στο διάβα της ιστορίας

«Φόβος» του Κόρεϊ Ρόμπιν (κριτική) – Η πολιτική λειτουργία του φόβου στο διάβα της ιστορίας

Για το βιβλίο του Κόρεϊ Ρόμπιν [Corey Robin] «Φόβος» (μτφρ. Ιουλία Πεντάζου, εκδ. Αλεξάνδρεια). Kεντρική εικόνα: Ο Λεβιάθαν κατά Χομπς © Wikimedia Commons.

Γράφει ο Μύρων Ζαχαράκης 

Στόχος του παρόντος βιβλίο...

«Αλλάζοντας τον κόσμο με μια μπάλα» του Βασίλη Κωστάκη (κριτική) – Το ποδόσφαιρο ως επιταχυντής κοινωνικών αλλαγών

«Αλλάζοντας τον κόσμο με μια μπάλα» του Βασίλη Κωστάκη (κριτική) – Το ποδόσφαιρο ως επιταχυντής κοινωνικών αλλαγών

Για το βιβλίο του Βασίλη Κωστάκη «Αλλάζοντας τον κόσμο με μια μπάλα» (εκδ. Διόπτρα). Κεντρική εικόνα; ο σπουδαίος Βραζιλιάνος ποδοσφαιριστής Σόκρατες, ο οποίος υπήρξε και ένας άκρως πολιτικοποιημένος άνθρωπος. 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...
«Παρηγορητικοί λόγοι για τη διαχείριση του πένθους και της απώλειας» (κριτική) – Με τα κατευναστικά λόγια του Μεγάλου Βασιλείου και του Πλουτάρχου

«Παρηγορητικοί λόγοι για τη διαχείριση του πένθους και της απώλειας» (κριτική) – Με τα κατευναστικά λόγια του Μεγάλου Βασιλείου και του Πλουτάρχου

Για το βιβλίο «Πλούταρχος–Μέγας Βασίλειος. Παρηγορητικοί Λόγοι. Για τη διαχείριση του πένθους και της απώλειας» (μτφρ. Ιωάννης Πλεξίδας, εκδ. Γραφή). Kεντρική εικόνα: η διάσημη Madonna della Pietà του Μιχαήλ Άγγελου © Wikipedia. 

Γράφει η Άλκηστις Σουλογιάν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Βραβεία Dagger 2024: Ανακοινώθηκαν οι μακρές λίστες για τα καλύτερα αστυνομικά μυθιστορήματα

Βραβεία Dagger 2024: Ανακοινώθηκαν οι μακρές λίστες για τα καλύτερα αστυνομικά μυθιστορήματα

Πρόκειται για τα σημαντικότερα βραβεία της crime fiction λογοτεχνίας και περιλαμβάνουν πολλές κατηγορίες. Υπάρχουν από το 1955 και είναι συνώνυμα με την ανάδειξη των ποιοτικότερων αστυνομικών μυθιστορημάτων και θρίλερ παγκοσμίως. Κεντρική εικόνα: ο John Banville είναι μεταξύ των προταθέντων για βραβείο στα φετινά Βρ...

Τεχνητή Νοημοσύνη: Είναι το τέλος του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε (and I don’t feel fine)

Τεχνητή Νοημοσύνη: Είναι το τέλος του κόσμου όπως τον γνωρίζουμε (and I don’t feel fine)

Σκέψεις και διερωτήσεις με αφορμή την ανάγνωση του βιβλίου του Γιώργου Χατζηβασιλείου «Η φιλοσοφία της τεχνητής νοημοσύνης – Ένα ταξίδι στο μέλλον» (εκδ. Διόπτρα), μια πληρέστατη καταγραφή των ηθικών διλημμάτων και των τεράστιων αλλαγών που ήδη προκαλεί η ραγδαία ανάπτυξη της ΤΝ.

...
Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Τo «100 χρόνια μοναξιά» του Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες έγινε σειρά

Η πλατφόρμα έδωσε στη δημοσιότητα το teaser trailer του σίριαλ 16 επεισοδίων που προσπαθεί να οπτικοποιήσει το εμβληματικό μυθιστόρημα «100 χρόνια μοναξιά» του νομπελίστα Κολομβιανού συγγραφέα. Κεντρική εικόνα: © Netflix. 

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Μαργαρίτα Ιορδανίδη» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα του Μιχάλη Μακρόπουλου «Μαργαρίτα Ιορδανίδη», η οποία θα κυκλοφορήσει στις 19 Απριλίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εἶχαν πιάσει γιὰ τὰ καλὰ οἱ ζέστες, καὶ τὴν ἑπόμενη Κυριακὴ κανόνισαν ν...

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

«Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» του Αντρές Μοντέρο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Αντρές Μοντέρο [Andrés Montero] «Ο θάνατος έρχεται στάζοντας βροχή» (μτφρ. Μαρία Παλαιολόγου), το οποίο κυκλοφορεί στις 17 Απριλίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η μονομαχ...

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

«Σχολείο για την αγάπη» της Ολίβια Μάνινγκ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ολίβια Μάνινγκ [Olivia Manning] «Σχολείο για την αγάπη» (μτφρ. Φωτεινή Πίπη), το οποίο κυκλοφορεί στις 23 Απριλίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν έφτασαν στην κορυφή του λό...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου 2024: «Με ένα βιβλίο πετάω!» ξανά... – 12 βιβλία για το μεγάλο ταξίδι της ανάγνωσης

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Βιβλίου (23 Απριλίου) επιλέγουμε 12 βιβλία που μας βάζουν στα ενδότερα της λογοτεχνίας και μας συνοδεύουν στο ταξίδι της ανάγνωσης.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

Στις 23 Απριλίου γιορτάζουν τα βιβλ...

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Δεν είναι «έγκλημα πάθους» είναι γυναικοκτονία: 5 μελέτες για την έμφυλη βία

Πέντε μελέτες αναδεικνύουν τις νομικές και κοινωνικές διαστάσεις των γυναικοκτονιών και συμβάλλουν στην κατανόηση των αιτίων που προκαλούν την πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας. Επειδή οι γυναικτοκτονίες δεν είναι «εγκλήματα πάθους» αλλά ανθρωποκτονίες με πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Γράφει η Φανή Χ...

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Επιστήμη, φιλοσοφία, τέχνες, βιογραφίες, λογοτεχνία: Οι εκδόσεις Ροπή μέσα από 5 βιβλία τους

Με έδρα τη Θεσσαλονίκη, οι εκδόσεις Ροπή επιδιώκουν μέσω των βιβλίων τους την αλληλεπίδραση των θετικών επιστημών με άλλα γνωστικά πεδία, δίχως διάθεση να απευθύνονται μόνο σε ειδικούς και «γνώστες». 

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ