Για το βιβλίο της Ντέμπορα Κάμερον (Deborah Cameron) «Ο μύθος του Άρη και της Αφροδίτης – Μιλούν πραγματικά διαφορετική γλώσσα οι άνδρες και οι γυναίκες;» (μτφρ. Κωστούλα Σκλαβενίτη, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης). Εικόνα: Ο Άρης και η Αφροδίτη σε τοιχογραφία στην Πομπηία.
Γράφει ο Αναστάσης Καρανίκας
Ο μύθος ότι οι γυναίκες κατάγονται από την Αφροδίτη, ενώ οι άντρες από τον Άρη, επηρεάζει την καθημερινή αντίληψη των ανθρώπων σχετικά με την επικοινωνία και τις διαφορές των δύο φύλων. Βιβλία αυτοβελτίωσης, εκλαϊκευμένης επιστήμης, κοινές παραδοχές και επιτηδευμένη χρήση αποτελεσμάτων ερευνών, έχουν ριζώσει τον μύθο στους κόλπους της δυτικής κοινωνίας.
Η Ντέμπορα Κάμερον στο βιβλίο της Ο μύθος του Άρη και της Αφροδίτης ξεκινάει μια διαδικασία αναίρεσης του μύθου όπως αυτός παρουσιάζεται από βιβλία όπως το Άνδρες από τον Άρη, γυναίκες από την Αφροδίτη του Τζον Γκρέι και το Γιατί δε με καταλαβαίνεις. Όταν γυναίκες και άντρες συζητούν της Ντέμπορα Τάνεν. Παραδοχές όπως ότι οι άντρες και οι γυναίκες μιλάνε διαφορετική γλώσσα, επικοινωνούν με διαφορετικό τρόπο, ότι τα φύλα είναι βιολογικά προσανατολισμένα προς μια κοινωνική συμπεριφορά, είναι κάποια από τα επιχειρήματα των υπέρμαχων του μύθου.
Με αναφορές στην εξελικτική διαδικασία του ανθρώπου, με παρατηρήσεις στη συμπεριφορά μέρους του πληθυσμού ή απλά με προκαταλήψεις της καθημερινότητας, σπεύδουν να μας πείσουν ότι οι άντρες και οι γυναίκες κατοικούν σε δύο διαφορετικούς κόσμους. Η συγγραφέας παρουσιάζει το πώς οι υποστηρικτές του μύθου πολλές φορές αδιαφορούν για τα ευρήματα επιστημονικών ερευνών, ή καλύτερα, τα χρησιμοποιούν κατά τω δοκούν δίνοντας τη ψευδαίσθηση της επιστημονικής εγκυρότητας.
Το βιβλίο σκιαγραφεί την επιρροή του μύθου σε τομείς όπως η βιολογία, η ψυχολογία, η πολιτική, η ανθρωπολογία και ο νόμος, δίνοντας παραδείγματα πολλαπλών καθημερινών γεγονότων. Η συγγραφέας βάζει στην εξίσωση την άτυπη εξουσία που υπάρχει ανάμεσα στα δύο φύλα. Υποστηρίζει ότι οι κοινωνικές διαφορές συνδέονται με την υποβάθμιση των γυναικών κυρίως σε ιστορικά ανδροκρατούμενους τομείς όπως η πολιτική. Το πρόβλημα προκύπτει όταν οι ανισότητες παρουσιάζονται ως βιολογικές, με τρόπο που η μειονεκτική θέση των γυναικών φαίνεται βιολογικά προκαθορισμένη.
Η Κάμερον ανοίγει μια συζήτηση για τη θέση του μύθου στη ζωή μας, καλώντας μας να επανεξετάσουμε παγιωμένες βεβαιότητες για τη σχέση των δύο φύλων.
Η παρουσίαση των ανισοτήτων ως βιολογική αποπροσανατολίζει την κοινή γνώμη από τους πραγματικούς λόγους των ανισοτήτων. Ιδιαίτερα όταν τα παραπάνω επικαλύπτονται με τον ισχυρισμό ότι «είμαστε διαφορετικοί αλλά ίσοι». Αξιοποιώντας επιστημονικά ευρήματα και φανερώνοντας μεθοδολογικές αδυναμίες ή την επιλεκτική επιλογή των υποστηρικτών του μύθου, η κοινωνιογλωσσολόγος επιχειρεί την αποδόμηση των βασικών παραδοχών του.
- Διαβάστε επίσης: Πέθανε η κοινωνιογλωσσολόγος Ντέμπορα Κάμερον: Σημαντική θεωρητικός του φεμινισμού, μελέτησε τη σχέση της γλώσσας με το φύλο
Κάτι παραπάνω από μια απλή κριτική στις θεωρίες περί αντρών και γυναικών, το βιβλίο της Κάμερον μάς υπενθυμίζει ότι οι κοινωνικές διαφορές παρουσιάζονται ως φυσικές και αναπόφευκτες. Σε μια εποχή όπου τα στερεότυπα αναπαράγονται από τα social media ως παγιωμένες αλήθειες και τη βιομηχανία των σχέσεων και της αυτοβελτίωσης να επωφελείται σταθερά από αυτά, το βιβλίο ωθεί τον αναγνώστη να δει με περισσότερη κριτική τις «αυτονόητες» αλήθειες της καθημερινότητας για τα φύλα. Η Κάμερον ανοίγει μια συζήτηση για τη θέση του μύθου στη ζωή μας, καλώντας μας να επανεξετάσουμε παγιωμένες βεβαιότητες για τη σχέση των δύο φύλων.
*Ο ΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΚΑΡΑΝΙΚΑΣ είναι απόφοιτος του τμήματος Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
Λίγα λόγια για τη συγγραφέα
Η Ντέμπορα Κάμερον (1958–2026), καθηγήτρια γλωσσολογίας και επικοινωνίας στο Κολέγιο Γούστερ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης από το 2004 έως το 2023, υπήρξε μια σημαντική μορφή στον χώρο της σύγχρονης γλωσσολογίας αλλά και της φεμινιστικής θεωρίας. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονταν στη σχέση της γλώσσας με το φύλο και τη σεξουαλικότητα, στην ιδεολογία της γλώσσας, στην ανάλυση και την πολιτική της ομιλίας.
Προσωπικότητα με ισχυρή επιστημονική συγκρότηση και δυναμική δημόσια παρουσία, διατηρούσε το blog language: a feminist guide. Πολυγραφότατη, δημοσίευσε μεταξύ άλλων τα βιβλία The feminist critique of language (1990), Working with spoken discourse (2001), Verbal hygiene (2012), Language, sexism and misogyny (2023), και πιο πρόσφατα το The rise of dogwhistle politics (2025). Το βιβλίο της Φεμινισμός: Παρελθόν και παρόν ενός κινήματος κυκλοφορεί στα ελληνικά (μτφρ. Φιλώτας Δήτσας, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).
