alt

Για το βιβλίο με κείμενα των Ουάιλντ - Πόε «Η φιλοσοφία της ένδυσης και της επίπλωσης» (μτφρ. Λαμπριάνα Οικονόμου, εκδ. Κοβάλτιο).

Του Θωμά Συμεωνίδη

Ωραία η σκέψη να τεθούν μαζί ο Όσκαρ Ουάιλντ και ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε. Μιλώντας ο ένας για τη φιλοσοφία της ένδυσης, ο άλλος της επίπλωσης, συνθέτουν μια αισθητική που διέπεται από κοινά χαρακτηριστικά: Η ελευθερία, η τέχνη, η άρνηση των προσταγών της μόδας, η διαμόρφωση του ατόμου τελικά μέσα από την αναζήτηση στο εσωτερικό του προκειμένου να απαντήσει σε ερωτήματα που αφορούν την ένδυση και τον χώρο.

«Όσο πιο θαυμάσιο δείχνει ένα ρούχο στην κούκλα της βιτρίνας, τόσο περισσότερο δεν ενδείκνυται να το φορέσει ο άνθρωπος». 
Όσκαρ Ουάιλντ

Στο πρώτο κείμενο, «Η φιλοσοφία της ένδυσης», δημοσιευμένο αρχικά το 1885 στην εφημερίδα New York Tribune διατυπώνει ο Ουάιλντ θεμελιώδεις αρχές της ένδυσης. Η γραφή του εντυπωσιάζει με τις πολλαπλές κατευθύνσεις αλλά και αναφορές της σκέψης του. Αντλεί από το οικείο περιβάλλον του: «αποκλείεται να επισκεφτείς σπίτι φίλων σου και να μην διαπιστώσεις από την πρώτη ματιά […] (ότι) υπάρχει πολύ καλύτερη αίσθηση των χρωμάτων, πολύ πιο εκλεπτυσμένη αίσθηση των γραμμών, καθώς επίσης η αίσθηση πως η τέχνη μπορεί να προσδώσει χάρη και ομορφιά ακόμη και στα πιο κοινότοπα αντικείμενα του νοικοκυριού». Βρίθει από, χαρακτηριστικούς ως προς το ύφος του Ουάιλντ, αφορισμούς: «Όσο πιο θαυμάσιο δείχνει ένα ρούχο στην κούκλα της βιτρίνας, τόσο περισσότερο δεν ενδείκνυται να το φορέσει ο άνθρωπος». Ανατρέχει στην προσωπική του εμπειρία: «Επίσης, το σχέδιο δεν πρέπει να είναι τεράστιο. Αυτό το αναφέρω, επειδή τώρα τελευταία έτυχε να ψάχνω στο Λονδίνο για γκρι βελουτέ ή βελούδινο ύφασμα με σχέδια, για να ράψω κάπα». Αλλά και στην ιστορία: «Τον 16ο αιώνα για παράδειγμα, η Αικατερίνη των Μεδίκων, ιέρεια των δηλητηρίων και των μεσοφοριών, προκειμένου να πετύχει τη σωστή συμπίεση, εφηύρε έναν κορσέ που μπορεί να θεωρηθεί ως το αποκορύφωμα της εγκληματικής της σταδιοδρομίας». Και στην επιστήμη: «Είμαι βέβαιος πως τα ρούχα του μέλλοντος θα είναι αποτέλεσμα συνένωσης επιστημονικών αρχών με κανόνες της τέχνης. [….] Όσον αφορά το υλικό διαπιστώνουμε ότι Επιστήμη και Τέχνη ταυτίζονται πλήρως».

Ο Ουάιλντ εστιάζει στον άνθρωπο, στην ομορφιά του ανθρώπινου σώματος, στο «θαύμα και τη χάρη της ανθρώπινης Σιλουέτας». Η προσέγγισή του είναι πνευματική καθώς τοποθετεί το ωραίο στο εσωτερικό του ανθρώπου, αλλά και οργανική, καθώς τον ενδιαφέρει η συμφωνία του μέσα με το έξω, κάτι το οποίο δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς γνώση του ανθρώπινου σώματος (αναλογίες, μέγεθος, κλίμακα). Για αυτό τον λόγο υποστηρίζει: «Πρέπει να εντάξουμε την τέχνη στην εκπαίδευση», αλλά και: «Εάν ένα παιδί μελετήσει το ανθρώπινο σώμα, θα μάθει πολλούς και πολύτιμους κανόνες ένδυσης». 

«Τι είναι η μόδα στην πραγματικότητα; Μια μορφή ασχήμιας, τόσο ανυπόφορης, που πρέπει να την αλλάζουμε κάθε έξι μήνες!» 
Όσκαρ Ουάιλντ

Εντυπωσιάζουν επίσης, οι παρατηρήσεις του Ουάιλντ για τον χώρο και τα πορίσματα που αντλεί για την ένδυση: «Οι κανόνες της αρχιτεκτονικής ταυτίζονται με αυτούς της ένδυσης […] αμφότεροι βασίζονται στις γραμμές και στις αναλογίες». Σε αυτά τα στοιχεία ο Ουάιλντ προσθέτει και το χρώμα και αντίστοιχες κατευθύνσεις όπως: «Για μια μικροκαμωμένη γυναίκα η απλότητα της μονοχρωμίας έχει πολλά πλεονεκτήματα. Μια πιο ψηλή μπορεί να φορέσει δύο και τρία χρώματα». 

Η πυκνότητα των παρατηρήσεων του Ουάιλντ, η ακρίβεια των επιχειρημάτων του, η προσωπική του εμπειρία καταλήγουν στην ανάδειξη της σημασίας που έχει η τέχνη σε αντιδιαστολή με τον εφήμερο, πλασματικό και παραπλανητικό χαρακτήρα της μόδας: «Η μόδα είναι ο μεγάλος εχθρός της τέχνης στον αιώνα μας· και στους αιώνες των αιώνων. Η μόδα βασίζεται στην παλαβομάρα· η τέχνη στον κανόνα. Η μόδα είναι εφήμερη· η τέχνη παντοτινή. Τι είναι η μόδα στην πραγματικότητα; Μια μορφή ασχήμιας, τόσο ανυπόφορης, που πρέπει να την αλλάζουμε κάθε έξι μήνες!»

alt
Έντγκαρ Άλλαν Πόε - Όσκαρ Ουάιλντ

«Οι Σκωτσέζοι είναι κακοί στη διακόσμηση. Οι Ολλανδοί μετά βίας αντιλαμβάνονται τη διαφορά μεταξύ κουρτίνας και λάχανου. Οι Ισπανοί κρεμάνε παντού κουρτίνες – έθνος απαγχονιστών. Οι Ρώσοι ούτε καν επιπλώνουν». 
Έντγκαρ Άλλαν Πόε

Στο δεύτερο κείμενο, «Η φιλοσοφία της επίπλωσης», δημοσιευμένο το 1840 στο αμερικανικό περιοδικό Burton’s Gentleman’s Magazine, o Πόε επικαλείται στην αρχή τον Έγελο και την άποψη ότι η φιλοσοφία είναι η ύψιστη αναζήτηση. Υπάρχει λοιπόν και μια φιλοσοφία της Επίπλωσης με τον Πόε να εξετάζει τις διαφορές ανάμεσα σε διαφορετικούς λαούς: «Οι Αμερικάνοι την κατανοούν λιγότερο από κάθε άλλο πολιτισμένο έθνος στη Γη. [….] Οι Κινέζοι, όπως και οι περισσότεροι λαοί της Άπω Ανατολής, διαθέτουν έντονη, πλην όμως μη συνδυαστική, φαντασία. Οι Σκωτσέζοι είναι κακοί στη διακόσμηση. Οι Ολλανδοί μετά βίας αντιλαμβάνονται τη διαφορά μεταξύ κουρτίνας και λάχανου. Οι Ισπανοί κρεμάνε παντού κουρτίνες – έθνος απαγχονιστών. Οι Ρώσοι ούτε καν επιπλώνουν». 

Ο Πόε, σε αντιστοιχία ως προς τον Ουάιντλ, αναζητά άξονες σύγκλισης ανάμεσα στην επίπλωση και την τέχνη. Πιστεύει στην ύπαρξη απαρέγκλιτων αρχών οι οποίες υποστηρίζουν και διέπουν κάθε μορφή τέχνης. Αναφέρεται στο «ύφος των επίπλων», αλλά και στα χρώματα και σε επιμέρους στοιχεία όπως οι κουρτίνες και τα χαλιά. Ο λόγος του επίσης αφοριστικός, όπως και του Ουάιλντ: «Ο δικαστής του κοινού Δικαίου μπορεί να είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος· ο καλός εκτιμητής χαλιών πρέπει να είναι ιδιοφυϊα». Αλλά και φράσεις οι οποίες εντυπώνονται αμέσως στον αναγνώστη: «Το χαλί είναι η ψυχή του δωματίου». 

Μοτίβα (μικρά και μεγάλα), υφές, η διαλεκτική της μεγαλοπρέπειας και του ωραίου, η ποιότητα, η διάταξη, η διαρρύθμιση, ο σωστός διάκοσμος, το γυαλί, το φως, η αντιδιαστολή τελικά μόδας και τέχνης (όπως και στο κείμενο του Ουάιλντ): «Δεν είναι υπερβολή να πω ότι το άτομο που επιλέγει συνειδητά τον φωτισμό από σκαλιστό γυαλί είτε διαθέτει πενιχρή αισθητική, είτε ακολουθεί πιστά τα καπρίτσια της μόδας». Ο Πόε ολοκληρώνει το δοκίμιο με έναν ευρηματικό τρόπο, αντάξιο της συγγραφικής ιδιότητας και ταυτότητας, ξεκινώντας με τη φράση: «Ο ιδιοκτήτης έχει αποκοιμηθεί στον καναπέ, έξω κάνει κρύο –κοντεύουν μεσάνυχτα– θα σας περιγράψω το δωμάτιο προτού ξυπνήσει» και περιγράφοντας μέχρι και το τέλος του δοκιμίου το δωμάτιο.

Εάν η μόδα καθηλώνει στην επιφάνεια των πραγμάτων, η αισθητική αναζήτηση αποτελεί ένα ευρύτερο σχέδιο στο οποίο το ωραίο (η αναζήτησή του) διέρχεται μέσα από την προσωπική αυτο-αποκάλυψη.

Η μετάφρασης της Λαμπριάνας Οικονόμου είναι άρτια. Αναδεικνύονται οι λεπτές διαφορές ανάμεσα στη γραφή και τη σκέψη του Ουάιλντ και του Πόε, αλλά και τα συνδετικά νήματα ανάμεσα στα δύο κείμενα. Παρέχει επίσης, πολλές επεξηγηματικές σημειώσεις αποκαθιστώντας βασικές διαστάσεις του πολιτισμικού πλαισίου που διέπει τα δύο κείμενα αλλά και διασαφηνίσεις τεχνικών όρων που αναδεικνύουν την ακρίβεια της γραφής των δύο συγγραφέων. 

Στο επίμετρο της μεταφράστριας με τίτλο «Εντός ή εκτός modus. Προς μια ορθολογική υπερθεμάτιση της αισθητικής» υπογραμμίζονται με διαύγεια και καθαρή συλλογιστική μια σειρά από αντιφάσεις που διέπουν τη μόδα σε συνδυασμό με την κοινωνική υπόσταση του ατόμου, τις αισθητικές και πολιτικές του συντεταγμένες. Εάν η μόδα καθηλώνει στην επιφάνεια των πραγμάτων, η αισθητική αναζήτηση αποτελεί ένα ευρύτερο σχέδιο στο οποίο το ωραίο (η αναζήτησή του) διέρχεται μέσα από την προσωπική αυτο-αποκάλυψη. Μέσα από αυτή την οπτική λοιπόν θα μπορούσαν να προσεγγιστούν και τα κείμενα των Ουάιλντ και Πόε. 

Τέλος, η έκδοση είναι αντίστοιχη του θέματος που πραγματεύεται το βιβλίο: ξεχωριστή αισθητική η οποία υποστηρίζεται από σχέδια του Θάνου Γκιώνη (το εξώφυλλο και τα πορτραίτα των Ουάιλντ και Πόε) και βινιέτες της Τάνιας Καραμάνου. 

* Ο ΘΩΜΑΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Μυθιστόρημα» (εκδ. Γαβριηλίδης).

Στην κεντρική εικόνα, πίνακας του William Powell Frith. Δεξιά στον πίνακα, πίσω από το παιδί με το πράσινο κοστούμι, διακρίνεται ο Όσκαρ Ουάιλντ.


altΗ φιλοσοφία της ένδυσης και της επίπλωσης
Ουάιλντ, Πόε
Μτφρ. Λαμπριάνα Οικονόμου
Κοβάλτιο 2019
Σελ. 60, τιμή εκδότη €7,85

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ OSCAR WILDE

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ EDGAR ALLAN POE

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τέοντορ Ράικ και Άλις Μίλερ: Τα ψυχικά τραύματα, η παιδαγωγική και η ανάγκη για αγάπη

Τέοντορ Ράικ και Άλις Μίλερ: Τα ψυχικά τραύματα, η παιδαγωγική και η ανάγκη για αγάπη

Με αφορμή το βιβλίο του Τέοντορ Ράικ [Theodor Reik] «Η ανάγκη να μας αγαπούν» (μτφρ. Ροζίνα Μπέρκνερ, εκδ. Αλεξάνδρεια) και  τη μελέτη της Άλις Μίλερ [Alice Miller] «Για το καλό σου: Αρχή πάντων διαπαιδαγώγηση» (μτφρ. Εύη Μαυρομμάτη, εκδ. Ροές).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

...
«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

«Τρεις γκινέες» της Βιρτζίνια Γουλφ – Μνημείο πνευματικής διαύγειας και ηθικής τόλμης

Ένα βιβλίο που γράφτηκε σχεδόν έναν αιώνα πριν και παραμένει μέχρι σήμερα επίκαιρο και διαφωτιστικό, το οποίο μας μιλάει για την κατάσταση της γυναίκας σε έναν κόσμο όπου όλα ρυθμίζονται και κανοναρχούνται από τους άντρες, για τους άντρες. Τίτλος του, «Τρεις γκινέες», και συγγραφέας του, η Βιρτζίνια Γουλφ (μτφρ. Μυρ...

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

«Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» της Ελέν Σιξού (κριτική)

Για το δοκίμιο της Ελέν Σιξού (Helen Cixous), «Ο τελευταίος πίνακας ή το πορτρέτο του Θεού» (μτφρ. Θωμάς Συμεωνίδης, εκδ. Σαιξπηρικόν)

Της Έλσας Κορνέτη

Μια παράλληλη πραγματικότητα είναι η τέχνη, που δίνει την ψευδαίσθηση μιας επιδιόρθωσης της πραγματ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Γιον Φόσε: «Θαυμάζω τον Ίψεν γιατί ήξερε να μισεί»

Σε συνέντευξή του στο Revistascena, ο Νορβηγός δραματουργός Jon Fosse μίλησε για την πολυετή πορεία του στον χώρο του θεάτρου. Τα πρώτα δύο μέρη της γνωστής επταλογίας του «Το άλλο όνομα» κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg, σε μετάφραση Σωτήρη Σουλιώτη.

Επιμέλεια: ...

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Το μίσος για την ελληνική λογοτεχνία

Σκέψεις του γνωστού συγγραφέα σχετικά με την ανυποληψία της νεοελληνικής πεζογραφίας στο ελληνικό κοινό. Στην κεντρική εικόνα, τμήμα από το έργο «Portrait of George Dyer in a Mirror» (1968), του Φράνσις Μπέικον.

Του Αλέξη Πανσέληνου

Έγινε πρόσφατα μεγά...

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Διαβάζοντας με τον Παναγιώτη Εξαρχέα

Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν τον δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση. Σήμερα, σκηνοθέτης Παναγιώτης Εξαρχέας απαντά σε 20 κλασικές ή απρόσμενες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

«Πλατωνικοί διάλογοι» του Χάρη Βλαβιανού (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα του Χάρη Βλαβιανού «Πλατωνικοί διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι», που θα κυκλοφορήσει μέσα Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟ ΟΛΑ ΚΑΛΥΤΕΡΑ

...
«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ