alt

Για το βιβλίο με κείμενα των Ουάιλντ - Πόε «Η φιλοσοφία της ένδυσης και της επίπλωσης» (μτφρ. Λαμπριάνα Οικονόμου, εκδ. Κοβάλτιο).

Του Θωμά Συμεωνίδη

Ωραία η σκέψη να τεθούν μαζί ο Όσκαρ Ουάιλντ και ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε. Μιλώντας ο ένας για τη φιλοσοφία της ένδυσης, ο άλλος της επίπλωσης, συνθέτουν μια αισθητική που διέπεται από κοινά χαρακτηριστικά: Η ελευθερία, η τέχνη, η άρνηση των προσταγών της μόδας, η διαμόρφωση του ατόμου τελικά μέσα από την αναζήτηση στο εσωτερικό του προκειμένου να απαντήσει σε ερωτήματα που αφορούν την ένδυση και τον χώρο.

«Όσο πιο θαυμάσιο δείχνει ένα ρούχο στην κούκλα της βιτρίνας, τόσο περισσότερο δεν ενδείκνυται να το φορέσει ο άνθρωπος». 
Όσκαρ Ουάιλντ

Στο πρώτο κείμενο, «Η φιλοσοφία της ένδυσης», δημοσιευμένο αρχικά το 1885 στην εφημερίδα New York Tribune διατυπώνει ο Ουάιλντ θεμελιώδεις αρχές της ένδυσης. Η γραφή του εντυπωσιάζει με τις πολλαπλές κατευθύνσεις αλλά και αναφορές της σκέψης του. Αντλεί από το οικείο περιβάλλον του: «αποκλείεται να επισκεφτείς σπίτι φίλων σου και να μην διαπιστώσεις από την πρώτη ματιά […] (ότι) υπάρχει πολύ καλύτερη αίσθηση των χρωμάτων, πολύ πιο εκλεπτυσμένη αίσθηση των γραμμών, καθώς επίσης η αίσθηση πως η τέχνη μπορεί να προσδώσει χάρη και ομορφιά ακόμη και στα πιο κοινότοπα αντικείμενα του νοικοκυριού». Βρίθει από, χαρακτηριστικούς ως προς το ύφος του Ουάιλντ, αφορισμούς: «Όσο πιο θαυμάσιο δείχνει ένα ρούχο στην κούκλα της βιτρίνας, τόσο περισσότερο δεν ενδείκνυται να το φορέσει ο άνθρωπος». Ανατρέχει στην προσωπική του εμπειρία: «Επίσης, το σχέδιο δεν πρέπει να είναι τεράστιο. Αυτό το αναφέρω, επειδή τώρα τελευταία έτυχε να ψάχνω στο Λονδίνο για γκρι βελουτέ ή βελούδινο ύφασμα με σχέδια, για να ράψω κάπα». Αλλά και στην ιστορία: «Τον 16ο αιώνα για παράδειγμα, η Αικατερίνη των Μεδίκων, ιέρεια των δηλητηρίων και των μεσοφοριών, προκειμένου να πετύχει τη σωστή συμπίεση, εφηύρε έναν κορσέ που μπορεί να θεωρηθεί ως το αποκορύφωμα της εγκληματικής της σταδιοδρομίας». Και στην επιστήμη: «Είμαι βέβαιος πως τα ρούχα του μέλλοντος θα είναι αποτέλεσμα συνένωσης επιστημονικών αρχών με κανόνες της τέχνης. [….] Όσον αφορά το υλικό διαπιστώνουμε ότι Επιστήμη και Τέχνη ταυτίζονται πλήρως».

Ο Ουάιλντ εστιάζει στον άνθρωπο, στην ομορφιά του ανθρώπινου σώματος, στο «θαύμα και τη χάρη της ανθρώπινης Σιλουέτας». Η προσέγγισή του είναι πνευματική καθώς τοποθετεί το ωραίο στο εσωτερικό του ανθρώπου, αλλά και οργανική, καθώς τον ενδιαφέρει η συμφωνία του μέσα με το έξω, κάτι το οποίο δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς γνώση του ανθρώπινου σώματος (αναλογίες, μέγεθος, κλίμακα). Για αυτό τον λόγο υποστηρίζει: «Πρέπει να εντάξουμε την τέχνη στην εκπαίδευση», αλλά και: «Εάν ένα παιδί μελετήσει το ανθρώπινο σώμα, θα μάθει πολλούς και πολύτιμους κανόνες ένδυσης». 

«Τι είναι η μόδα στην πραγματικότητα; Μια μορφή ασχήμιας, τόσο ανυπόφορης, που πρέπει να την αλλάζουμε κάθε έξι μήνες!» 
Όσκαρ Ουάιλντ

Εντυπωσιάζουν επίσης, οι παρατηρήσεις του Ουάιλντ για τον χώρο και τα πορίσματα που αντλεί για την ένδυση: «Οι κανόνες της αρχιτεκτονικής ταυτίζονται με αυτούς της ένδυσης […] αμφότεροι βασίζονται στις γραμμές και στις αναλογίες». Σε αυτά τα στοιχεία ο Ουάιλντ προσθέτει και το χρώμα και αντίστοιχες κατευθύνσεις όπως: «Για μια μικροκαμωμένη γυναίκα η απλότητα της μονοχρωμίας έχει πολλά πλεονεκτήματα. Μια πιο ψηλή μπορεί να φορέσει δύο και τρία χρώματα». 

Η πυκνότητα των παρατηρήσεων του Ουάιλντ, η ακρίβεια των επιχειρημάτων του, η προσωπική του εμπειρία καταλήγουν στην ανάδειξη της σημασίας που έχει η τέχνη σε αντιδιαστολή με τον εφήμερο, πλασματικό και παραπλανητικό χαρακτήρα της μόδας: «Η μόδα είναι ο μεγάλος εχθρός της τέχνης στον αιώνα μας· και στους αιώνες των αιώνων. Η μόδα βασίζεται στην παλαβομάρα· η τέχνη στον κανόνα. Η μόδα είναι εφήμερη· η τέχνη παντοτινή. Τι είναι η μόδα στην πραγματικότητα; Μια μορφή ασχήμιας, τόσο ανυπόφορης, που πρέπει να την αλλάζουμε κάθε έξι μήνες!»

alt
Έντγκαρ Άλλαν Πόε - Όσκαρ Ουάιλντ

«Οι Σκωτσέζοι είναι κακοί στη διακόσμηση. Οι Ολλανδοί μετά βίας αντιλαμβάνονται τη διαφορά μεταξύ κουρτίνας και λάχανου. Οι Ισπανοί κρεμάνε παντού κουρτίνες – έθνος απαγχονιστών. Οι Ρώσοι ούτε καν επιπλώνουν». 
Έντγκαρ Άλλαν Πόε

Στο δεύτερο κείμενο, «Η φιλοσοφία της επίπλωσης», δημοσιευμένο το 1840 στο αμερικανικό περιοδικό Burton’s Gentleman’s Magazine, o Πόε επικαλείται στην αρχή τον Έγελο και την άποψη ότι η φιλοσοφία είναι η ύψιστη αναζήτηση. Υπάρχει λοιπόν και μια φιλοσοφία της Επίπλωσης με τον Πόε να εξετάζει τις διαφορές ανάμεσα σε διαφορετικούς λαούς: «Οι Αμερικάνοι την κατανοούν λιγότερο από κάθε άλλο πολιτισμένο έθνος στη Γη. [….] Οι Κινέζοι, όπως και οι περισσότεροι λαοί της Άπω Ανατολής, διαθέτουν έντονη, πλην όμως μη συνδυαστική, φαντασία. Οι Σκωτσέζοι είναι κακοί στη διακόσμηση. Οι Ολλανδοί μετά βίας αντιλαμβάνονται τη διαφορά μεταξύ κουρτίνας και λάχανου. Οι Ισπανοί κρεμάνε παντού κουρτίνες – έθνος απαγχονιστών. Οι Ρώσοι ούτε καν επιπλώνουν». 

Ο Πόε, σε αντιστοιχία ως προς τον Ουάιντλ, αναζητά άξονες σύγκλισης ανάμεσα στην επίπλωση και την τέχνη. Πιστεύει στην ύπαρξη απαρέγκλιτων αρχών οι οποίες υποστηρίζουν και διέπουν κάθε μορφή τέχνης. Αναφέρεται στο «ύφος των επίπλων», αλλά και στα χρώματα και σε επιμέρους στοιχεία όπως οι κουρτίνες και τα χαλιά. Ο λόγος του επίσης αφοριστικός, όπως και του Ουάιλντ: «Ο δικαστής του κοινού Δικαίου μπορεί να είναι ένας συνηθισμένος άνθρωπος· ο καλός εκτιμητής χαλιών πρέπει να είναι ιδιοφυϊα». Αλλά και φράσεις οι οποίες εντυπώνονται αμέσως στον αναγνώστη: «Το χαλί είναι η ψυχή του δωματίου». 

Μοτίβα (μικρά και μεγάλα), υφές, η διαλεκτική της μεγαλοπρέπειας και του ωραίου, η ποιότητα, η διάταξη, η διαρρύθμιση, ο σωστός διάκοσμος, το γυαλί, το φως, η αντιδιαστολή τελικά μόδας και τέχνης (όπως και στο κείμενο του Ουάιλντ): «Δεν είναι υπερβολή να πω ότι το άτομο που επιλέγει συνειδητά τον φωτισμό από σκαλιστό γυαλί είτε διαθέτει πενιχρή αισθητική, είτε ακολουθεί πιστά τα καπρίτσια της μόδας». Ο Πόε ολοκληρώνει το δοκίμιο με έναν ευρηματικό τρόπο, αντάξιο της συγγραφικής ιδιότητας και ταυτότητας, ξεκινώντας με τη φράση: «Ο ιδιοκτήτης έχει αποκοιμηθεί στον καναπέ, έξω κάνει κρύο –κοντεύουν μεσάνυχτα– θα σας περιγράψω το δωμάτιο προτού ξυπνήσει» και περιγράφοντας μέχρι και το τέλος του δοκιμίου το δωμάτιο.

Εάν η μόδα καθηλώνει στην επιφάνεια των πραγμάτων, η αισθητική αναζήτηση αποτελεί ένα ευρύτερο σχέδιο στο οποίο το ωραίο (η αναζήτησή του) διέρχεται μέσα από την προσωπική αυτο-αποκάλυψη.

Η μετάφρασης της Λαμπριάνας Οικονόμου είναι άρτια. Αναδεικνύονται οι λεπτές διαφορές ανάμεσα στη γραφή και τη σκέψη του Ουάιλντ και του Πόε, αλλά και τα συνδετικά νήματα ανάμεσα στα δύο κείμενα. Παρέχει επίσης, πολλές επεξηγηματικές σημειώσεις αποκαθιστώντας βασικές διαστάσεις του πολιτισμικού πλαισίου που διέπει τα δύο κείμενα αλλά και διασαφηνίσεις τεχνικών όρων που αναδεικνύουν την ακρίβεια της γραφής των δύο συγγραφέων. 

Στο επίμετρο της μεταφράστριας με τίτλο «Εντός ή εκτός modus. Προς μια ορθολογική υπερθεμάτιση της αισθητικής» υπογραμμίζονται με διαύγεια και καθαρή συλλογιστική μια σειρά από αντιφάσεις που διέπουν τη μόδα σε συνδυασμό με την κοινωνική υπόσταση του ατόμου, τις αισθητικές και πολιτικές του συντεταγμένες. Εάν η μόδα καθηλώνει στην επιφάνεια των πραγμάτων, η αισθητική αναζήτηση αποτελεί ένα ευρύτερο σχέδιο στο οποίο το ωραίο (η αναζήτησή του) διέρχεται μέσα από την προσωπική αυτο-αποκάλυψη. Μέσα από αυτή την οπτική λοιπόν θα μπορούσαν να προσεγγιστούν και τα κείμενα των Ουάιλντ και Πόε. 

Τέλος, η έκδοση είναι αντίστοιχη του θέματος που πραγματεύεται το βιβλίο: ξεχωριστή αισθητική η οποία υποστηρίζεται από σχέδια του Θάνου Γκιώνη (το εξώφυλλο και τα πορτραίτα των Ουάιλντ και Πόε) και βινιέτες της Τάνιας Καραμάνου. 

* Ο ΘΩΜΑΣ ΣΥΜΕΩΝΙΔΗΣ είναι συγγραφέας. 
Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Μυθιστόρημα» (εκδ. Γαβριηλίδης).

Στην κεντρική εικόνα, πίνακας του William Powell Frith. Δεξιά στον πίνακα, πίσω από το παιδί με το πράσινο κοστούμι, διακρίνεται ο Όσκαρ Ουάιλντ.


altΗ φιλοσοφία της ένδυσης και της επίπλωσης
Ουάιλντ, Πόε
Μτφρ. Λαμπριάνα Οικονόμου
Κοβάλτιο 2019
Σελ. 60, τιμή εκδότη €7,85

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ OSCAR WILDE

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ EDGAR ALLAN POE


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Κράτα το φιλί, του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι

Για το βιβλίο του Μάσσιμο Ρεκαλκάτι «Κράτα το φιλί – Σύντομα μαθήματα για τον έρωτα», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κέλευθος στη σειρά Μικρή βιβλιοθήκη, σε μετάφραση του Χρήστου Πονηρού. Στην κεντρική φωτογραφία, ο Αντέρως, θεός του ώριμου έρωτα, αδερφός του Έρωτα, όπως αναπαρίσταται στην κορυφή συντριβανιού ...

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Ο Σελίν φαιοχίτωνας, του Χανς-Έριχ Καμίνσκι

Για το βιβλίο του Hanns-Erich Kaminski «Ο Σελίν φαιοχίτωνας» (μτφρ. Χαράλαμπος Μαγουλάς, εκδ. Μάγμα).

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Το πρόβλημα της ανάμειξης των διανοουμένων στην πολιτική, καθώς και των (όχι πάντα θετικών)...

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975, του Άρη Αλεξάνδρου

Για τον συγκεντρωτικό τόμο του Άρη Αλεξάνδρου «Έξω απ' τα δόντια: Δοκίμια 1937-1975» (εκδ. Πατάκη).

Του Διονύση Μαρίνου

Μακριά από το αγριεμένο πλήθος, μόνος, κατάμονος, ένας μονήρης μάρτυρας μπρος σε ιδεολογικά δόρατα που τρυπούσαν, βία που γεννούσε α...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Ο νομπελίστας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα στις εκδόσεις Ψυχογιός

Τον φετινό νομπελίστα λογοτεχνίας Αμπντουλραζάκ Γκούρνα θα συστήσουν στους Έλληνες αναγνώστες οι εκδόσεις Ψυχογιός, ξεκινώντας με το τελευταίο του μυθιστόρημα, Afterlives.

Επιμέλεια: ...

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

5 λεπτά με τον Γρηγόρη Καλαϊτζή

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γρηγόρης Καλαϊτζής με αφορμή το δίτομο βιβλίο του «fiction black - 3 Iστορίες».

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα; ...

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Θέατρο στη Στέγη: Ο ελληνικός «Παράδεισος» της Κατερίνας Γιαννοπούλου

Η παράσταση «Παράδεισος» του Αυστριακού συγγραφέα Thomas Köck, σε σκηνοθεσία Κατερίνας Γιαννοπούλου, θα παρουσιαστεί στη Μικρή Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση από 29 Οκτωβρίου μέχρι και 7 Νοεμβρίου. 

Επιμέλεια: Book Press

Η Κατ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...
Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Πράκτορας Σόνυα, του Μπεν Μακιντάιρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ben Macintyre «Πράκτορας Σόνυα: Η κατάσκοπος που έκλεψε τα σχέδια της ατομικής βόμβας» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης), το οποίο κυκλοφορεί στις 13 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

25 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

1ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ

Ένα νέο βραβείο για τη μεταφρασμένη λογοτεχνία από ισπανικά, πορτογαλικά και καταλανικά στα ελληνικά είναι γεγονός. Διαβάστε τη βραχεία λίστα των υποψηφίων πρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ