makridakis

Μια ακόμη ανάγνωση του νέου μυθιστορήματος του Γιάννη Μακριδάκη

Της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου

Ναι, λοιπόν, η κρίση είναι εδώ, οικονομική, πολιτιστική, ιδεών, αξιών, όπως την αντιλαμβάνεται

και/ή την ορίζει ο καθένας μας. Συμφωνούμε όλοι στη διαπίστωση, μα καθώς είμαστε διαφορετικοί, διαλέγει ο καθένας τον δικό του τρόπο να σταθεί και να αντιδράσει. Εγώ διαλέγω να μιλώ και όταν διαφωνώ να αντιπαρατάσσω τη δική μου σκέψη και συναίσθηση στο στίβο των επαϊόντων και των κατ’ επάγγελμα δημόσιων ομιλητών. Για ένα βιβλίο ο λόγος, λοιπόν.

Ένα βιβλίο, όπως ένα μουσικό κομμάτι ή ένας πίνακας ζωγραφικής, για να "λειτουργήσει" προϋποθέτει το δίπολο δημιουργός - αποδέκτης. Σε ιδανικές συνθήκες (που στην τέχνη δεν σπανίζουν) η σχέση αυτών των δύο αποκτά έντονη δυναμική αλληλεπίδρασης με το έργο να γίνεται το όχημα μέσω του οποίου επι-κοινωνούν τις σκέψεις και τα συναισθήματα τους και εξελίσσονται ταυτόχρονα. Άλλοτε πάλι το έργο, εν προκειμένω το βιβλίο, δεν μοιάζει σημαντικό είτε επειδή ο συγγραφέας του δεν είχε κάτι ιδιαίτερο να καταθέσει ή επειδή ο αναγνώστης του δεν ήταν «ανοιχτός» ώστε να προσλάβει το εκπεμπόμενο σήμα. Ακριβώς σε αυτή την κατηγορία συγγραφέων και βιβλίων κατατάσσει ο κ. Δ. Κούρτοβικ τον Γιάννη Μακριδάκη και το «Ήλιος με δόντια» σε κριτική του στο Βιβλιοδρόμιο της εφημερίδας Τα Νέα.

Ως αναγνώστες, σίγουρα δεν συμφωνούμε ο κριτικός κι εγώ, τουλάχιστον όσον αφορά τον συγκεκριμένο συγγραφέα και το έργο του. Εκείνος αναφέρεται εκτενέστατα στις αξίες, λογοτεχνικές και σημασιολογικές, που δεν εντόπισε οπότε και καυτηριάζει βιβλίο και συγγραφέα. Εγώ, αντίθετα, εκτίμησα κάποια θέματα που προβάλλουν εντονότατα μέσα από το έργο του Μακριδάκη, τα οποία ίσως να αφορούν και άλλους αναγνώστες και έτσι να εξηγούν την «παραδοξότητα» της επιτυχίας του. Ενδεικτικά αναφέρω:

Το ζήτημα της ταυτότητας, που απασχολεί άμεσα ή έμμεσα τα λογοτεχνικά πρόσωπα του Μακριδάκη, είναι κομβικό στο έργο του. Οι ήρωες αναζητούν ενσυνείδητα, ή και όχι, να βρουν τα στοιχεία εκείνα που θα τους οδηγήσουν στον ορισμό της ταυτότητας (της δικής τους ή των γύρω τους) και μέσω αυτής στην κατανόηση και την γαλήνη. Πάνω σε αυτή τη θεμελιώδη αναζήτηση τίθενται σωρός επιμέρους ερωτημάτων: η ταυτότητα είναι αυτοπροσδιορισμός ή ετεροπροσδιορισμός; η δυνατότητα επιλογής και σύνθεσης υπάρχει και σε ποιο βαθμό; οι ιδιαιτερότητες καλώς ορίζονται ως τέτοιες και τελικά εγκλωβίζουν ή απελευθερώνουν; οι συλλογικές ταυτότητες υπάρχουν πράγματι και αν ναι, πόσες ατομικές χωρούν;

Ένα δεύτερο θέμα παρόν στα βιβλία του Μακριδάκη είναι η ιστορία/εξιστόρηση του παρελθόντος σε όλες τις εκφάνσεις κι εκδοχές της. Η επίσημη ιστορία, η τοπική ιστορία, οι προσωπικές ιστορίες, οι θρυλικές ιστορίες, οι υποτιθέμενες ιστορίες. Ποια είναι η σχέση κι η ισορροπία μεταξύ τους; ποια η βαρύτητα της κάθε μιας στις ζωές των ανθρώπων; οι άνθρωποι τις διαμορφώνουν ή αυτές εκείνους; είναι εξέλιξη ερμηνεύσιμων διαδικασιών μεταξύ αιτίων-αποτελεσμάτων ή εμπλέκονται καθοριστικά αστάθμητοι παράγοντες όπως συναίσθημα, τυχαίο, υποκειμενικότητα; Η ‘υποκειμενικότητα’ της λογοτεχνίας συγγενεύει κάποτε και πόσο με την ‘αντικειμενικότητα’ της ιστορίας;

Ακόμα, σημαντικός για τον συγγραφέα αναδεικνύεται ο λόγος, η ομιλία, η προφορικότητα, ως μέσον κατανόησης κι επικοινωνίας, καταγραφής και διάσωσης. Εργαλείο εύχρηστο για τον καθένα και χαρακτηριστικό όχι ενός «αγνού, ελληνικού, παρελθόντος και μιας χαμένης κοινοτικής συνοχής» μα μιας εποχής που υπήρχε μια περισσότερο δηλωτική και καθαρή σχέση ανάμεσα στις λέξεις και το νόημά του ομιλούντος.

Δεν θα μπορούσα να αποδώσω στον Μακριδάκη μια «καταπραϋντική θεώρηση του κόσμου» καθώς πραγματεύεται αυτά και άλλα περίπλοκα και τρόπον τινά φιλοσοφικά, ζητήματα χωρίς να επιλύει, ωθεί, ηθικολογεί, νουθετεί, επεξηγεί, να δείχνει ένα κάποιο δρόμο. Αφήνει την ελευθερία στον αναγνώστη του να περιπλανηθεί όσο ο ίδιος μπορεί και θέλει σε αυτά τα μονοπάτια και να διαλέξει την ερμηνεία-άποψη που νιώθει πως τον περιλαμβάνει. Ούτε το λογοτεχνικό ύφος του Μακριδάκη βρίσκω «χλιαρό, μειλίχιο, ευπρεπισμένο». Αντί να κραυγάζει και να μεγαλοστομεί συμπορευόμενος με την πλειοψηφία των εχόντων βήμα των ημερών μας, χαμηλόφωνα κι αισθαντικά, αλλάζοντας στυλ γραφής σε κάθε βιβλίο, ακόμα και μέσα στο ίδιο βιβλίο, φτιάχνει γοητευτικούς ήρωες και εμβαθύνει στην ιδιαίτερη ιδιοσυγκρασία τους.

Όσον αφορά την πλοκή του «Ήλιος με δόντια», είναι, κατά τη γνώμη μου, πραγματικά ενδιαφέρουσα, πολύ απέχει από «ατσαλοσύνες και πλαδαρότητες». Το ιστορικό πλαίσιο δίνεται ξεκάθαρα, τα μυθιστορηματικά πρόσωπα και συμβάντα συνυπάρχουν αρμονικότατα με τα πραγματικά, το στοιχείο της έκπληξης και των ανατροπών λειτουργεί επιδέξια προς τέρψιν του αναγνώστη.

Τέλος, ας μου επιτραπεί να χαρακτηρίσω άστοχη και ξεπερασμένη την προσπάθεια μας, ως αναγνώστες και γενικότερα ως αποδέκτες προϊόντων τέχνης, να εντάξουμε τα λογοτεχνικά έργα στα στενά μέτρα των ρεαλιστικών εφαρμογών της καθημερινής μας ζωής. Πώς γίνεται ένας συγγραφέας να χωράει σε μια μπομπίνα ακριβώς μια φάση της ζωής-διήγησης του ήρωά του ή ένας άλλος να χωρίζει το βιβλίο του σε κεφάλαια τόσα όσες οι ώρες της ημέρας που αφηγείται; Κι όμως, γίνεται, λογοτεχνική αδεία, εξάλλου εκτός από μεμονωμένα λογοτεχνικά εφευρήματα, ολόκληρα κινήματα βασίστηκαν στην παραδοξότητα, χωρίς αυτό να μειώνει την απήχηση ή αξία τους.

Καταλαβαίνω πως όλοι εμείς που στεκόμαστε μπροστά στον καθρέφτη και κοιτούμε μέσα του, είμαστε εκεί για διαφορετικούς λόγους, έχουμε φτάσει από άλλους δρόμους και βλέπουμε ο καθένας ξεχωριστή εικόνα. Και ο ήλιος μέσα στον καθρέφτη; Ε, αυτός είναι αυθύπαρκτος, θα βρίσκεται εκεί, μετά από μας και μετά από τον καθρέφτη.

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Ουρανός απ’ άλλους τόπους, του Σωτήρη Δημητρίου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Σωτήρη Δημητρίου «Ουρανός απ’ άλλους τόπους» (εκδ. Πατάκη). Οικογενειακή φωτογραφία: Άγνωστος δημιουργός  © Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Έχετε δει χειροποίητους σεμέδες...

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού, της Έλενας Χουζούρη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα της Έλενας Χουζούρη «Στη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού – Μια παλιά ιστορία» (εκδ. Πατάκη). Στην κεντρική εικόνα, αστυνομικοί μεταφέρουν νεκρό τον Μιχάλη Πρέκα, στην Καλογρέζα, την 1η Οκτωβρίου του 1987. 

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...
Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη, του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου: Η λεπτουργία της αφήγησης

Για την επανέκδοση της πρώτης συλλογής διηγημάτων του Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλου «Οδοντόκρεμα με χλωροφύλλη» (εκδ. Κίχλη).

Της Διώνης Δημητριάδου

Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που πρωτοεμφανίστηκαν (Τραμ, 1973) τα έντεκα μικρά διηγήματα (γραμμ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Δε μ’ αρέσει η βροχή, της Τασούλας Τσιλιμένη (κριτική)

Για το εικονογραφημένο βιβλίο της Τασούλας Τσιλιμένη «Δε μ’ αρέσει η βροχή!» (εικονογράφηση Βασίλης Παπατσαρούχας, εκδ. Διάπλους).

Του Ανδρέα Καρακίτσιου

Η Τασούλα Τσιλιμένη είναι καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, όπου διδάσκει τις κλασικές θεματι...

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Ανακοινώθηκαν τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου 2020

Στην Λουΐζα Παπαλοΐζου για το μυθιστόρημά της «Το Βουνί» (εκδ. Το Ροδακιό) και τον Ρήσο Χαρίση για την ποιητική συλλογή του «Θάλασσα εσωτερικού χώρου» (εκδ. Κίχλη) απονέμονται τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας Κύπρου για την βιβλιοπαραγωγή του 2020. Όλα τα βραβεία σε όλες τις κατηγορίες.

Επιμέλεια: Book...

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Λάσα Μπουγάτζε: «Συγχωρούν το ψέμα, την αλήθεια ποτέ»

Επιβιβαζόμαστε με τον Lasha Bugadze στο «Λογοτεχνία Εξπρές». Μια συζήτηση με τον Γεωργιανό συγγραφέα με αφορμή την πρώτη έκδοση βιβλίου του στα ελληνικά.

Της Αγγελικής Δημοπούλου

Τι νομίζετε ότι μπορεί να συμβεί όταν Γερμανοί συγκεντρώνουν 100 αλλόγλωσ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή, της Κέιτ Κερκπάτρικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη βιογραφία της Simone de Beauvoir «Πώς η Σιμόν έγινε η Μποβουάρ: Μια ολόκληρη ζωή» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), της Kate Kirkpatrick που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Για τη...

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Χωρίς πυξίδα, της Χριστίνας Πουλίδου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Χριστίνας Πουλίδου «Χωρίς πυξίδα», που θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2025

«Βρομοκατάσταση» συνόψισε ο Μορ...

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες, του Δημήτρη Ινδαρέ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Δημήτρη Ινδαρέ «Λενάκι: Δυο φωτιές και δυο κατάρες. Με αφορμή ένα δημοτικό τραγούδι του Μοριά», το οποίο κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ι. ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΡΙΖΕΣ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

20 Οκτωβρίου 2021 ΕΛΛΗΝΕΣ

Το Φανταστικό στην Ελλάδα: Ο λόγος στους εκδότες του

«Η Άγνωστη Καντάθ», «Αίολος», «Οξύ», «Φανταστικός Κόσμος», «Anubis», «Sελίνι»: Έξι εκδοτικοί οίκοι που αγαπούν την Επιστημονική Φαντασία, το Fantasy και τον Τρόμο τοποθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ