alt

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Ελαφρά ελληνικά τραγούδια» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η δεκαετία του ’50 είναι μια αφανής δεκαετία για την ελληνική ιστορία και λογοτεχνία. Κι ενώ η χώρα βγαίνει από την Κατοχή και τον Εμφύλιο με ανοικτές πληγές, με ερειπωμένες υποδομές και ψυχές, με διαιρεμένες οικογένειες, με την κρατούσα πολιτική να εξορίζει εκατοντάδες αντιφρονούντων, με τη φτώχια να διώχνει εργατικό δυναμικό στη μετανάστευση, με τη διαφορά φτωχών και πλούσιων να είναι ορατή, τι είναι αυτό άραγε που μπορεί να κάνει τον Έλληνα να νιώθει μια γλυκιά (αφελή) αισιοδοξία;

Ένα πανόραμα, λοιπόν, της μεταπολεμικής καθημερινής ζωής που αντανακλά την Ιστορία, μια πολύμορφη προσωπογραφία της Αθήνας, ένα πολύπτυχο φωτογραφιών που απαθανατίζουν την εποχή είναι το μυθιστόρημά του πολύπειρου συγγραφέα, ο οποίος δοκιμάζει συνεχώς νέες μυθοπλαστικές εκδοχές.

Ο Αλέξης Πανσέληνος συλλαμβάνει αυτήν την αμφιθυμία, αφού αφενός προβάλλει τόσο με τα ελαφρά τραγούδια της εποχής όσο και με το ανάλαφρο ύφος του μια τέτοια χαλαρή διάθεση. Αφετέρου, ωστόσο, πίσω από αυτόν τον αδόκητο ρομαντισμό δεν κρύβονται τα βαθιά τραύματα, οι απόηχοι της Κατοχής, ο πόλεμος της Κορέας, ο πολιτικός διχασμός, ο αντικομουνισμός, ο μικροαστισμός των επαρχιωτών πρωτευουσιάνων κι η λουσάτη βιτρίνα των πλούσιων, οι αναζητήσεις του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού κ.λπ. Ένα πανόραμα, λοιπόν, της μεταπολεμικής καθημερινής ζωής που αντανακλά την Ιστορία, μια πολύμορφη προσωπογραφία της Αθήνας, ένα πολύπτυχο φωτογραφιών που απαθανατίζουν την εποχή είναι το μυθιστόρημα του πολύπειρου συγγραφέα, ο οποίος δοκιμάζει συνεχώς νέες μυθοπλαστικές εκδοχές.

Τα Ελαφρά ελληνικά τραγούδια θυμίζουν ασπρόμαυρη ελληνική ταινία. Όχι όμως ένα φιλμ με ενιαία πλοκή και ευσύνοπτη αφήγηση, που ξεκινά και εξελίσσεται ευθύγραμμα, αλλά μια ταινία με κυρίαρχο τον ρόλο του μοντάζ, καθώς αποτελείται από πολυάριθμες σκηνές εστιασμένες σε αντίστοιχα πρόσωπα. Κάθε σκηνή, σαν μικρό ανολοκλήρωτο διήγημα, τρυπώνει σε ένα διαμέρισμα, σε μια οικογένεια, σε ένα γραφείο, ή περιφέρεται στους δρόμους, για να ζουμάρει στο ή στα αντίστοιχα πρόσωπα, τα οποία αργότερα θα κάνουν ένα σύντομο πέρασμα σαν κομπάρσοι ή δευτεραγωνιστές σε άλλη σκηνή. Έτσι, το θολό τοπίο της μυθοπλασίας ξεκαθαρίζει σιγά σιγά, τα νήματα εν μέρει δένουν σταδιακά, η δεκαετία του ’50 και η ελληνική μικροϊστορία απλώνονται με αυτό το επιδέξιο μοντάζ.

Τα κομμάτια της αφήγησης συντίθενται με τρόπο που να αφήνει πολλά κενά, πολλές ασύνδετες σεκάνς, πολλά νήματα να εκκρεμούν. Ο αναγνώστης καλείται να ανασυνθέσει όχι αυτή καθαυτή τη μυθοπλαστική ιστορία αλλά την εποχή και να στήσει μπροστά του ολοκληρωμένο τον καμβά του πίνακα. Ωστόσο, εδώ είναι ίσως που ο Αλέξης Πανσέληνος αμφιταλαντεύτηκε ανάμεσα σε δύο επιλογές, κι έτσι το έργο έμεινε στο ανάμεσα: να φτιάξει μια καθόλα αποσπασματική αφήγηση που να αποτελείται από πολλές ετερόκλητες και φυγόκεντρες ιστορίες ή να δρομολογήσει τις μεμονωμένες ιστορίες προς μια στοχευμένη σύγκλιση.

Η αφηγηματική δεξιότητα, η ποιότητα της περιγραφής, η χρήση λέξεων της εποχής, ειδικά των γαλλικών τύπων της μόδας ή της καθημερινότητας, και τα ονόματα κέντρων, τόπων, στεκιών κ.λπ. αναπλάθουν την εποχή και πείθουν για τη συγγραφική τους αλήθεια.

Το σίγουρο είναι ότι το ύφος του λογοτέχνη παράγει εξαιρετικές ιστορίες, καθεμία από τις οποίες διαβάζεται ημιαυτόνομα, με όλη τη δύναμη της παραστατικότητας και της αναπαράστασης. Η αφηγηματική δεξιότητα, η ποιότητα της περιγραφής, η χρήση λέξεων της εποχής, ειδικά των γαλλικών τύπων της μόδας ή της καθημερινότητας, και τα ονόματα κέντρων, τόπων, στεκιών κ.λπ. αναπλάθουν την εποχή και πείθουν για τη συγγραφική τους αλήθεια. Ανάμεσα στα πρόσωπα περιφέρεται ο ανώνυμος αφηγητής, που υποκρίνεται τον κουτσό, τον ανάπηρο πολέμου, τον δημοσιογράφο ή τον εκδότη, ένα είδος ενδοκειμενικού θεού-παρατηρητή που παίζει με τα γεγονότα και την αναπαράστασή τους. 

Στο πλαίσιο, λοιπόν, μιας ιστορικής αθηναιογραφίας, ο Αλέξης Πανσέληνος διαλέγεται με τις προσωπογραφίες του Γιάννη Ευσταθιάδη (Κλεινόν: Μυθιστορίες για την Αθήνα, Μελάνι 2016), που εικονογραφεί την Αθήνα –μεταξύ άλλων- και της δεκαετίας του ’50, αλλά και με τον Ηλία Μαγκλίνη (Πρωινή γαλήνη, Μεταίχμιο 2015), ο οποίος πραγματεύθηκε την εκστρατεία στην Κορέα. Έτσι, ο αναγνώστης του 2018 ανιχνεύει τις μέρες μετά τον Εμφύλιο που καθόρισαν με την ιστορική τους βαρύτητα τη μεταπολεμική Ελλάδα, αλλά και τις αναλογίες με το κοινωνικό και πολιτικό σήμερα. 

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΕλαφρά ελληνικά τραγούδια
Αλέξης Πανσέληνος
Μεταίχμιο 2018
Σελ. 328, τιμή εκδότη €15,50

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΠΑΝΣΕΛΗΝΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Τώρα θα μιλήσω εγώ, του Χάρη Βλαβιανού – τοξικά οικογενειακά αισθήματα

Τώρα θα μιλήσω εγώ, του Χάρη Βλαβιανού – τοξικά οικογενειακά αισθήματα

Για το αφήγημα του Χάρη Βλαβιανού «Τώρα θα μιλήσω εγώ» (εκδ. Πατάκη).

Της Νίκης Κώτσιου

Το οικογενειακό τραύμα και οι παραφυάδες του συνεχίζουν να αρδεύουν το πολύπτυχο έργο του ποιητή Χάρη Βλαβιανού (1957) που με τον αποσπασματικό δραματικό μονόλογο ...

Όταν έρθει η μέρα που ξέρεις, του Άγη Πετάλα & του Κώστα Θ. Καλφόπουλου

Όταν έρθει η μέρα που ξέρεις, του Άγη Πετάλα & του Κώστα Θ. Καλφόπουλου

Για την αρθρωτή νουβέλα του Άγη Πετάλα & του Κώστα Θ. Καλφόπουλου «Όταν έρθει η μέρα που ξέρεις» (εκδ. Εστία).

Του Θωμά Συμεωνίδη

«Το 1968 ήταν μια χρονιά που συντάραξε τον κόσμο», μας λένε οι δύο συγγραφείς του βιβλίου και συμπληρώνουν: «Επεισοδια...

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Για τη συλλογή διηγημάτων της Τατιάνας Κίρχοφ «Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ψυχολόγοι, ψυχαναλυτές, ψυχίατροι, ψυχοθεραπευτές έχουν περάσει πολλές φορές το κατώφλι κι έχου...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ποιητικές συνομιλίες»: αναμείνατε στο ακουστικό σας

«Ποιητικές συνομιλίες»: αναμείνατε στο ακουστικό σας

Μια πρωτοβουλία του Τhéâtre de la Ville (Παρίσι), σε συμπαραγωγή με τη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση από την 1η Δεκεμβρίου μέχρι και τις 30 Ιουνίου 2021.

Επιμέλεια: Book Press

Η ποίηση μας καλεί.
Πού είστε; Πώς είστε; Τι βλέπετε από το παράθυρό σας;

Από την 1η Δ...


Τρία ποιήματα του Νίκου Φιλντίση

Τρία ποιήματα του Νίκου Φιλντίση

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, o Νίκος Φιλντίσης.

Επιμέλεια: Γιώργος Αλισάνογλου

ΕΡΩΤΙΚΟΝ

Μικρό πετεινό
με κρωγμούς το φιλί σου
στα χείλη γκρεμού

~.~

(ΕΜ)ΦΥΤΟ...



Στην «Ανωμαλία» του Ερβέ Λε Τελιέ το Βραβείο Γκονκούρ 2020

Στην «Ανωμαλία» του Ερβέ Λε Τελιέ το Βραβείο Γκονκούρ 2020

Ο Hervé Le Tellier είναι ο νικητής του φετινού γαλλικού λογοτεχνικού βραβείου Goncourt. Βραβεύεται για το μυθιστόρημά του L'Anomalie που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gallimard.

Της Ελένης Κορόβηλα

Η ανακοίνωση έγινε μέσω τηλεδιάσκεψης, καθώς εξαιτίας το...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Ανήσυχα άκρα, του Νίκου Παναγιωτόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος ενός διηγήματος, από τη συλλογή διηγημάτων του Νίκου Παναγιωτόπουλου «Ανήσυχα άκρα», που κυκλοφορεί στις 26 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΝΗΣΥΧΩΝ ΑΚΡΩΝ

Έν...

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαριλένας Παπαϊωάννου «Ένα πιάτο λιγότερο», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Γιάννη Ευσταθιάδη «Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες» το οποίο κυκλοφορεί στις 15 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ξανθός άγγελος

Έτσι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Νοεμβρίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Η ανάγνωση είναι ζωή: Τα βιβλιοπωλεία πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά

Η Σύμπραξη των Εκδοτών απευθύνει έκκληση στην κυβέρνηση, μέσω επιστολής της στον Πρωθυπουργό, να παραμείνουν ανοιχτά τα βιβλιοπωλεία στη διάρκεια της εφαρμογής των μέτρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ