Απόδραση από τη φυλακή με έναν ελέφαντα

Για το μυθιστόρημα του Θοδωρή Τσαπακίδη «Ο Ελέφαντας του Hotel Phidias» (εκδ. Πικραμένος).

Του Κώστα Δρουγαλά

Ο Ελέφαντας του Hotel Phidias είναι το πέμπτο βιβλίο του Θοδωρή Τσαπακίδη (Βρυξέλλες, 1970) και αποτελεί ένα πολιτικό θρίλερ με φόντο τη σύγχρονη Ελλάδα της οικονομικής κρίσης. Πρωταγωνιστής του βιβλίου είναι ο Θάνος Αποστολίδης, καθηγητής σε σχολείο και συγγραφέας, που για να δώσει διέξοδο στην πνιγηρή καθημερινότητά του αποφασίζει να γίνει συνεργός σε μια απόδραση από τις φυλακές του Κορυδαλλού.

Δύσκολα θα χαρακτηρίζαμε τον Ελέφαντα ένα βιβλίο της “σειράς”: πέρα από την επιφάνεια μιας πρώτης ανάγνωσης, το μυθιστόρημα του Τσαπακίδη απαιτεί τη μέγιστη προσήλωση του αναγνώστη, αφού δεν προσφέρει απλώς ένα ακόμη μαθηματικό πρόβλημα προς επίλυση, αλλά κάτι πολύ μεγαλύτερο: τη μελέτη και το βάθος του κοινωνικού.

Τα πρόσωπα του βιβλίου, αλλά κυρίως τα συμβάντα, πολλαπλασιάζονται από τις πρώτες κιόλας σελίδες: ο Αποστολίδης γεμίζει ενοχές για τη δολοφονία ενός δεσμοφύλακα· παράλληλα το μυθιστόρημά του κερδίζει το Βραβείο Γαλλόφωνης Μεσογειακής Λογοτεχνίας· η μάνα του περνάει μόνη της τον Γολγοθά των χημειοθεραπειών· η Φαίη, η πρώην σύζυγός του και διάσημη ηθοποιός, συνεχίζει να επεμβαίνει στη ζωή του, θέτοντας το ζήτημα της ιδιοκτησίας του Μέμου, του σκύλου του ζευγαριού. Ο Αποστολίδης βιώνει πολλαπλές κρίσεις, θαρρείς κι ο ίδιος αποτελεί μικρογραφία της ελληνικής κοινωνίας. Μέσα σε όλο αυτό το τραγελαφικό κλίμα εμφανίζεται και η πανέμορφη Σοφί Ρουαγιάλ, κόρη του γενικού γραμματέα της γαλλικής κυβέρνησης, με την οποία ο πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος, με αφορμή μια συνέντευξη, δημιουργεί το απαραίτητο ερωτικό ειδύλλιο. Στη συνέχεια, στο προσκήνιο μπαίνουν μορφές από τον πολιτικό κόσμο και υπόκοσμο περιπλέκοντας ακόμη περισσότερο το μυθιστορηματικό σύμπαν. Ανάμεσα στα παραπάνω, συναντούμε το παντοτινό όνειρο του Θάνου Αποστολίδη να βρεθεί στην Αφρική, την ήπειρο των ελεφάντων· αυτή η διαρκής ελπίδα δίνει τη δυνατότητα στον μεσήλικα πρωταγωνιστή να διεκδικεί εκ νέου την ανθρωπινότητα.

Η γλώσσα του βιβλίου σε γενικές γραμμές είναι κινηματογραφική, όπως άλλωστε επιτάσσει και το συγκεκριμένο είδος, διανθισμένη ωστόσο με ποιητικές και χιουμοριστικές πινελιές. Οι άφθονοι διάλογοι του βιβλίου είναι φυσικοί και γεμάτοι ζωντάνια, αναδεικνύοντας την ποιητική της προφορικής ελλειπτικότητας. Στο τέλος του μυθιστορήματος υπάρχουν κι οι απαραίτητες «Σημειώσεις-Οφειλές», αφού ουκ ολίγες φορές μέσα στο βιβλίο ο συγγραφέας παραπέμπει τον αναγνώστη σε στίχους τραγουδιών, αποσπάσματα από βιβλία, επιστολές από εφημερίδες και ελεύθερες αποδόσεις ρήσεων γνωστών συγγραφέων και φιλοσόφων.

Είναι αλήθεια ότι η σύγχρονη, μαζική κατανάλωση ιστοριών με εγκλήματα είναι φαινόμενο του αναπτυσσόμενου πολιτισμού, σύμφωνα με τα λόγια του Ερνέστ Μαντέλ. Ωστόσο δύσκολα θα χαρακτηρίζαμε τον Ελέφαντα ένα βιβλίο της «σειράς»: πέρα από την επιφάνεια μιας πρώτης ανάγνωσης, το μυθιστόρημα του Τσαπακίδη απαιτεί τη μέγιστη προσήλωση του αναγνώστη, αφού δεν προσφέρει απλώς ένα ακόμη μαθηματικό πρόβλημα προς επίλυση (π.χ. μια απλή εξιχνίαση ενός εγκλήματος), αλλά κάτι πολύ μεγαλύτερο: τη μελέτη και το βάθος του κοινωνικού· αναδεικνύει την ίδια την έννοια της αλλοτρίωσης μέσα στις ρημαγμένες δημοκρατίες της Ευρώπης· κι ότι ο αστικός πολιτισμός είναι ταυτόχρονα πολιτισμός κι εξέγερση εναντίον του πολιτισμού.

* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι συγγραφέας.