alt

Για το βιβλίο του Γιάννη Πάσχου «Οι μαγικές ιστορίες του Δον Ντομίνγκο» (εκδ. Περισπωμένη).

Του Νίκου Ξένιου

Οι Μαγικές ιστορίες του Δον Ντομίνγκο του Γιάννη Πάσχου κυκλοφόρησαν με το τέλος της προηγούμενης χρονιάς από τις εκδόσεις Περισπωμένη. Το στοιχείο της έμπνευσης είναι το κύριο γνώρισμα του μπορχεσικού Δον Ντομίνγκο, που αποτυπώνει με μακάβριο τρόπο την αληθινή εμπειρία των κατοίκων ενός επινοημένου τόπου, «τραγουδώντας» είκοσι μία αλληγορικές ιστορίες σαν άριες: ένα απόσταγμα καταβύθισης στη λογοτεχνική ουσία, σε τεχνοτροπία υπερρεαλιστική, που αφήνει τον αναγνώστη με μιαν αίσθηση μετεωρισμού αριστοτεχνικά εξυφασμένη.

Μια άλλη πραγματικότητα

Η οξύτατη, δραστική, δηλητηριώδης σύνθεση των εικόνων, η μεταστοιχείωση των λέξεων σε διαφορετικά συγκείμενα, η απογύμνωση των νοημάτων, όλα προσλαμβάνουν διάσταση εμπράγματη στα διηγήματα του Δον Ντομίνγκο.

Η οξύτατη, δραστική, δηλητηριώδης σύνθεση των εικόνων, η μεταστοιχείωση των λέξεων σε διαφορετικά συγκείμενα, η απογύμνωση των νοημάτων, όλα προσλαμβάνουν διάσταση εμπράγματη στα διηγήματα του Δον Ντομίνγκο. Ονειρική κατάθεση μαγικού ρεαλισμού που ενσωματώνει, ποιητική αδεία, την ελευθεριότητα σύνθεσης ενός ανθρώπου πραγματικά χειραφετημένου από ιδεολογικές καθηλώσεις και άκρως ευαισθητοποιημένου στον ανθρώπινο πόνο, του οποίου η γενναιόδωρη εγρήγορση προσιδιάζει σ’ εκείνην ενός «απεσταλμένου» ή Σωτήρα, σ’ εκείνην ενός μυούμενου προφήτη που έχει περιηγηθεί τον κόσμο και έχει ανασυνθέσει τις στρεβλωμένες του εκφάνσεις σε έναν καλειδοσκοπικό πίνακα.

«Οι δρόμοι στέγνωσαν, τερμάτισαν, σαν να αποκόπηκε η γειτονιά από τον υπόλοιπο κόσμο. Καθένας έμοιαζε να ήθελε να προφυλαχθεί από ένα αδιόρατο, υπόγειο πένθος που ερχόταν από το άγνωστο»: υπάρχει κάτι το επαπειλούμενο στον αγερμό αυτόν που ο Γιάννης Πάσχος κατασκευάζει από τα υλικά της τόσο παραγωγικής του φαντασίας, απειλή που επικρέμαται, και που σταδιακά υποστασιοποιείται όσο εξελίσσονται οι αφηγήσεις. Ήδη από την παιδική ηλικία, με φόντο τη Νέα Υόρκη, το κορμί εγκαταλείπει τον αφηγητή. Η καθημερινότητα, ως αυτόνομη οντότητα, τον «αιφνιδιάζει», ενώ οι γονείς υπερίπτανται μαζί με την παιδική συνείδηση πάνω από τα τετριμμένα, όπως οι ήρωες της αποκηρυγμένης «Τριλογίας της Ζωής» του Παζολίνι. Οι αναφορές στο λυρικό τραγούδι και η υποκατάσταση της ακοής από την όραση παράγουν την αίσθηση μιας «τρίτης» ματιάς στα πράγματα: ο συγγραφέας αγγίζει τα υλικά αντικείμενα του έξω κόσμου δημιουργώντας, με τις ανακλάσεις τους, μιαν υπερρεαλιστική σύνθεση.

Η γλώσσα είναι αιμάσσουσα και παράγει μαγεία. Το υπαρξιακό καθεστώς του βιβλίου άπτεται της ονειρικής πραγματικότητας, πάνω απ’ όλα. Για την ακρίβεια, μιας πραγματικότητας εμβολιασμένης με μεταφυσικές ποιότητες: έτσι, το φεγγάρι στο στερέωμα μετατρέπεται, στο βιβλίο του Γιάννη Πάσχου, σε «ουράνιον δρέπανον, λευκόν, εστιλπνωμένον», όπως θα ’λεγε ο Παπαδιαμάντης, ενώ η άγνοια ταυτότητας, η πολλαπλότητα ταυτοτήτων, η ποικιλία των κοινωνικών ρόλων και η εκκεντρική αφήγηση επιτρέπουν συνεχείς κατοπτρισμούς και μεταμορφώσεις στις απλές καταγραφές της πραγματικότητας.

Ένας άλλος Εαυτός

Η ποίηση του Πάσχου διασταυρώνεται με την ποίηση του Σαχτούρη, στην πιο σωματοποιημένη της εκδοχή, για να ακολουθήσει ένα ερωτικό πρότυπο ποθούμενης έφηβης αντλημένο από τον Ελύτη.

Ο «κοινωνικός εαυτός» του αφηγητή έρχεται να καταθέσει μια διαφορετική καταγραφή των αντικειμένων, που ποιητική αδεία αποκτά εκβλαστήσεις και διαστάσεις απρόβλεπτες. Στις αφηγήσεις που ακολουθούν το σκηνικό περνά από το Αζερμπαϊτζάν, αναζητώντας πολιτισμικές καταβολές στα υλικά της καυτής γης. Ακολουθεί μια οντολογία του ερωτικού φιλιού που αποτελεί τη φυσική συνέχεια του αμέσως προηγούμενου βιβλίου του συγγραφέα. Στην Αργεντινή διενεργείται μια μοναδική στην αξιοπρέπειά της «επαιτεία συναισθήματος», που θα μεταστοιχειωθεί γρήγορα σε ερωτική ωριμότητα στο πρόσωπο της Σονόρα. Στην κορυφή «Ιζαμπέλ» (που θα μπορούσε να είναι το υψηλότερο σημείο του κορμιού μιας θελκτικής στρουθοκαμήλου, όσο και μια κορυφή των Άλπεων), η ποίηση του Πάσχου διασταυρώνεται με την ποίηση του Σαχτούρη, στην πιο σωματοποιημένη της εκδοχή, για να ακολουθήσει ένα ερωτικό πρότυπο ποθούμενης έφηβης αντλημένο από τον Ελύτη. Η εξερεύνηση των ποιοτήτων (χρωματικών, ηχητικών, οσφραντικών) θα περάσει από την εποπτεία ενός παντόπτη Πατέρα για να απολήξει σε μια πλατωνική συνεύρεση που θα αποδώσει καρπούς. Και σε αυτό το σημείο εισβάλλει ο Μπόρχες.

Η ανθρώπινη ψυχή συνάπτει μια παραμυθική συμφωνία με τους θρύλους, τους εξερευνητές, τους πρωταγωνιστές θαυμαστών ιστοριών της νιότης μας, τους τόπους όπου βρίσκονται βυθισμένα τα νησιά Affectatas, διατηρώντας μιαν ακροθιγή –αρχικά– σχέση με το γυναικείο κορμί και επιχειρώντας –κατόπιν– μιαν υπαρξιακή καταβύθιση σ’ αυτό. Ψηφίδες από τα sagas που αγαπά, οσμές και υποψίες και ίχνη από ημερολόγια, μια σειρά από ντίβες του θεάτρου, ενίοτε οι θαμώνες καπηλειών των πιο οργιαστικών, εξωστρεφών, λατινογενών παραδόσεων οινοποσίας, μνήμες από τους αγαπημένους ζωγράφους της ευρωπαϊκής παράδοσης, οι επαναστάσεις των χωρών της Νότιας Αμερικής και ο έρωτας για έναν σκιώδη πιανίστα: να η μήτρα όπου κυοφορείται το κρίσιμο, κομβικό σημείο όπου η Μάνα συναντά τη Μήδεια του μύθου και η ανθισμένη Άνοιξη φρενάρει μπρος στην Οκτωβριανή Επανάσταση.

Η κάθαρση έρχεται με τις αφηγήσεις όπου η μορφή του άταφου Πολυνείκη γίνεται αντικείμενο σύρραξης, όπου το κύμα και το Φουτζιγιάμα του Ιάπωνα Χοκουσάι πολλαπλασιάζονται και όπου, τέλος, η όραση του μετριόφρονα ποιητή τού υπαγορεύει τη βεβαιότητα πως ακόμη βρίσκεται στο άνευρο, διστακτικό, πρώτο σκαλί της Τέχνης. Η μυθοπλασία του βιβλίου διατηρεί τις ποιητικές της καταβολές, χωρίς να της λείπει η σχολαστική αποτύπωση ενός φυσιοδίφη. Ο τόνος της δημιουργίας του Γιάννη Πάσχου είναι παιγνιώδης, αποκαλυπτικός και προκλητικά αισιόδοξος, παρηγορητικός και λυτρωτικός από το βάρος της χρονικότητας.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας.


Αποσπάσματα από το βιβλίο

1. «Από τότε, την ίδια πτήση, χωρίς το σώμα μου, ακολουθώ πολλές φορές, όταν η ζωή κουλουριάζεται εκδικητικά γύρω μου. Κανέναν δεν συναντώ σε αυτή τη διαδρομή κι έτσι χωρίς να παρεξηγηθώ, διανύω την καθημερινότητά από τον πιο σύντομο δρόμο, αιφνιδιάζοντας τον κοινωνικό εαυτό μου».

2. «Το μεγαλύτερο μαρτύριό μου ήταν όταν άρχισα να βλέπω. Όταν άρχισα να βλέπω τα λόγια των ανθρώπων. Τα λόγια σταμάτησα να τα ακούω και άρχισα να τα βλέπω. Τα έβλεπα να φυτρώνουν ταχύτατα, χωρίς δισταγμό, ή αργά, με μεγάλη επιφύλαξη, να διακλαδίζονται απροσδόκητα. [...] Έβλεπα την απότομη μεταμόρφωσή τους από φρικιαστικά δηλητηριώδη στόματα με γλώσσες φιδιών σε υπέροχα, αρωματικά άνθη που σε προκαλούσαν να υποκλιθείς μπροστά στην εξωπραγματική ομορφιά, σε μάγευαν, λαχταρούσες να τα αγγίξεις, να ρουφήξεις τα αρώματά τους και μετά, απότομα, να μεταμορφώνονται ξανά σε φρικιαστικές, δηλητηριώδεις παγίδες».


altΟι μαγικές ιστορίες του Δον Ντομίνγκο
Γιάννης Πάσχος
Περισπωμένη 2017
Σελ. 112, τιμή εκδότη €14,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΠΑΣΧΟΥ

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Μιχάλης Αλμπάτης: «Δεν θα έγραφα ποτέ ένα δεύτερο ‘’Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους’’»

Από την απόλυτη επιτυχία στη συνειδητοποίηση. Ο Μιχάλης Αλμπάτης μάς μίλησε για το νέο του βιβλίο «Η κατάλυση του χρόνου» (εκδ. Νήσος), αλλά και πώς βίωσε το απίστευτο «γκελ» που έκανε το προηγούμενο μυθιστόρημά του.

Συνέντευξη στον Διονύση Μαρίνο

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ