alt

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Σωτάκη «Ο κανίβαλος που έφαγε έναν Ρουμάνο» (εκδ. Κέδρος).

Του Διονύση Μαρίνου

Ακόμη και ο τελευταίος αποτυχημενάκιας –που έλεγε και ο Κωστής Παπαγιώργης–, αυτός που το ρούχο πάντα στραβό πέφτει πάνω του και το ποτάμι του δεν κατεβάζει ξύλα, άλλο δεν σκέφτεται από το καθημερινό κυνήγι της ευτυχίας. Καλύτερα: του ξεροκόμματου που του αναλογεί. Συνήθως, όμως, οι κυνηγοί και οι ψαράδες ψεύδονται· μπορούν να σε πείσουν ότι έπιασαν ένα προϊστορικό μαμούθ ή ένα γιγάντιο θαλάσσιο κήτος, αν και τα χέρια τους είναι πιο άδεια κι από πεταμένη σακούλα. Το ίδιο συμβαίνει και με τους «γαμπρούς» της ευτυχίας. Είναι πεπεισμένοι πως την απόκτησαν, αλλά ουδέποτε τους δόθηκε ολοκληρωτικά – και το γνωρίζουν και πικραίνονται ως τα βάθη.

Οι μυθοπλαστικές εκδοχές του Σωτάκη ξεφεύγουν από κάθε νόρμα, διαρρηγνύουν τα όρια της αιτιοκρατίας, ανακατεύουν τα στέρεα υλικά του ρεαλισμού προσφέροντάς μας μια αποσχηματισμένη συνθήκη ζωής, την οποία μόνο η δική του πλοκή μπορεί να ενώσει εκ νέου.

Ο Δημήτρης Σωτάκης διέγνωσε το σύμπτωμα, αντιλήφθηκε την αιτία και θέλησε να δώσει μια εκδοχή για την επίτευξη του στόχου. Δεν είναι η πιο λογικοφανής, προσκρούσει αρκετά στην τρέχουσα ηθική, ωστόσο, υπό συνθήκες μπορεί να είναι αποτελεσματική. Άλλωστε, μιλάμε για έναν συγγραφέα του οποίου η επινοητική δύναμη δεν μπορεί να αμφισβητηθεί. Ποιος άλλος έχει φέρει από τον κόσμο των νεκρών τον Μάικλ Τζάκσον; Ποιος άλλος σκέφτηκε να βάλει τον ήρωά του να φτιάξει ένα σούπερ μάρκετ στη μέση του πουθενά; Ή ποιος έριξε ένα απροσμέτρητο θανατικό σε ένα χωριό;

Οι μυθοπλαστικές εκδοχές του Σωτάκη ξεφεύγουν από κάθε νόρμα, διαρρηγνύουν τα όρια της αιτιοκρατίας, ανακατεύουν τα στέρεα υλικά του ρεαλισμού προσφέροντάς μας μια αποσχηματισμένη συνθήκη ζωής, την οποία μόνο η δική του πλοκή μπορεί να ενώσει εκ νέου. Μόνο που αυτή η ένωση δημιουργεί πάντα ένα άλλο σώμα πραγματικότητας. Ολότελα διαφοροποιημένο από την τρέχουσα.

Στον Κανίβαλο που έφαγε έναν Ρουμάνο (εκδ. Κέδρος) αποφάσισε για πρώτη φορά να αντιστρέψει τους όρους του παιχνιδιού του και να μην δώσει εξαρχής το εύρημα πάνω στο οποίο δομείται όλη η ιστορία. Μπορεί ο τίτλος του μυθιστορήματος να είναι εύγλωττος και ευθύς, εντούτοις είναι τόσο «εξωφρενικός» που ουδείς μπορεί να πιστέψει πραγματικά ότι έχουμε να κάνουμε, τω όντι, με μια ακραία πράξη ανθρωποφαγίας. Να, όμως, που ό,τι δηλώνεται, εκπληρώνεται και μάλιστα με επαγγελματικό τρόπο (εξού και η συνταγή μαγειρέματος που δίδει ο συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου, καθώς τα πάντα είναι και θέμα προσωπικού γούστου).

Μια οικογένεια Ρουμάνων μεταναστών φτάνει στην πόλη του κι από τότε ο Ζέριν γίνεται η σκιά τους.

Πρωταγωνιστής είναι ο Ζέριν: ένας ευκατάστατος πλην μονήρης άνθρωπος. Ζει απομονωμένος στο αρχοντικό του και οι σχέσεις του με τους κατοίκους της παραθαλάσσιας πόλης στην οποία ζει είναι συμβατικές. Μπορεί να στερούμαστε άλλων πραγματολογικών στοιχείων, όμως, μαθαίνουμε από την αρχή το πλέον σημαντικό που τον συνέχει ως άτομο. Ο Ζέριν έχει μανία με την Ρουμανία και με οτιδήποτε προέρχεται από αυτή τη χώρα. Μπορεί να μην την έχει επισκεφθεί ποτέ, ωστόσο η αγάπη του αγγίζει τα όρια της εμμονής. Όνειρό του είναι να γνωρίσει κάποτε Ρουμάνους και να μοιραστεί μαζί τους τη χαρά του. Η τύχη αποδεικνύεται αγαθή μαζί του: μια οικογένεια Ρουμάνων μεταναστών φτάνει στην πόλη του κι από τότε ο Ζέριν γίνεται η σκιά τους.

Δεν του φτάνει να τους παρακολουθεί: θέλει να γίνει μέτοχος της οικογενειακής θαλπωρής, να βιώσει τη μέθεξη που προσφέρει η εγγύτητα με οικεία πρόσωπα. Μπορεί να χρησιμοποιεί την οικονομική του ευχέρεια για να τους προσεγγίσει (φέρνει δώρα στα παιδιά, βρίσκει δουλειά στον άνδρα, εμφανίζεται με όλα τα χρώματα της γοητείας του στη γυναίκα), ωστόσο ο αδύναμος κρίκος αυτής της επισφαλούς σχέσης είναι ο ίδιος. Ο Ζέριν είναι αυτός που αναζητεί την ευτυχία, οι άλλοι την έχουν δεδομένη. Ο Ζέριν είναι που προσπαθεί να ξεφύγει από το σκληρό πετσί του ρόλου του και να γίνει κάποιος άλλος: ένας αναβαπτισμένος Ζέριν. Η οικογένεια των Ρουμάνων εμφανίζεται ανοχύρωτη μπρος στη ορμητικότητά του, όμως, είναι φανερό πως τα μέλη της επιθυμούν κι αυτά να επανασυνδεθούν με την ευτυχία αλλάζοντας σταδιακά τη θέση στην οποία στέκουν – άρα και ρόλους.

alt
Ο Δημήτρης Σωτάκης

Ο Ζέριν τα καταφέρνει: η επιμονή του είναι συγκινητική για τον ίδιο και σαγηνευτική για τους άλλους. Παίζοντας ένα παιχνίδι ανάμεσα στην τρέλα, τον έρωτα, τη σιγουριά του δυνατού και την επισφάλεια του αδύνατου, δεν γίνεται απλώς οργανικό μέλος της οικογένειας, αλλά καταφέρνει να εκτοπίσει πλήρως το σύζυγο και πατέρα. Και τότε άλλη λύση δεν υπάρχει από τον πλήρη αφανισμό του «ανταγωνιστή» της ευτυχίας.

Μπορεί ο λυπημένος να έχει κάμποσους συναγωνιστές, ο ευτυχισμένος όμως είναι ανάδελφος. Θέλει να ζήσει τα πάντα μόνος του και να βουτήξει σε όλους της χυμούς της ευζωίας δίχως παρέα.

Συνηθίζουμε να λέμε πως η ελευθερία του ενός σταματάει εκεί όπου αρχίζει η ελευθερία του άλλου. Το ίδιο και περισσότερο ισχύει με την ευτυχία. Δεν έχει εφευρεθεί μια μορφή κοινοκτημοσύνης στη χαρά. Μπορεί ο λυπημένος να έχει κάμποσους συναγωνιστές, ο ευτυχισμένος όμως είναι ανάδελφος. Θέλει να ζήσει τα πάντα μόνος του και να βουτήξει σε όλους της χυμούς της ευζωίας δίχως παρέα.

Ο Σωτάκης χρησιμοποιεί με σταθμισμένο τρόπο το χιούμορ και την πικρή ειρωνεία. Η πλοκή, όπως συμβαίνει συνήθως στα βιβλία του, δεν παρουσιάζει ξεπετάγματα· τα πάντα κινούνται με μιαν κανονικότητα που αντί να σε ησυχάσει, λειτουργεί ως προετοιμασία για το «γύρισμα» της ιστορίας και την εκδίπλωση του δράματος. Βοηθάει σ’ αυτό και το υφολογικό σετάρισμα που κάνει εκ προοιμίου, καθώς και η ατμοσφαιρική ένδυση που προσφέρει στα μυθιστορήματά του. 

Ο άνθρωπος είναι πάντα το ζητούμενο για τον Σωτάκη. Όχι κάποιος συγκεκριμένος, αλλά η οντολογική του φύση, το κενό που τον βυθίζει, οι ελλείψεις που διατρέχουν το είναι του. Ίσως γι’ αυτό επιλέγει αρχετυπικές μορφές στις οποίες δεν «προσφέρει» πολλές λεπτομέρειες για το πού ζουν, με τι ακριβώς ασχολούνται και γιατί τα ονόματά τους δεν παραπέμπουν σε κάτι συγκεκριμένο.

Ο Ζέριν θα μπορούσε να είναι ο οποιοσδήποτε: ο διπλανός μας, ένας γνωστός μας, εμείς οι ίδιοι. Καθένας προσπαθεί με τις αμυχές και τα όνειρά του να απεκδυθεί το ρόλο του και να γίνει κάτι άλλο. Το κυνήγι της ευτυχίας είναι πάντα το ζητούμενο. Άνευ αυτού καμία άλλη πράξη δεν λαμβάνει το χαρακτήρα του επείγοντος. Ουδεμία προσμονή δεν εκπληρώνεται και τα πάντα ανακυκλώνονται ακατάπαυστα αφήνοντάς μας πάντα με τη γεύση του μισού. Ο Ρουμάνος που φαγώθηκε ήταν η αναγκαία παράπλευρη απώλεια για να εκπληρωθεί ο στόχος της ευτυχίας ενός άλλου. Αν μη τι άλλο το ανθρώπινο είδος γνωρίζει καλά την υψηλή τέχνη του αλληλοφαγώματος. Κυριολεκτικώς και μεταφορικώς.

* Φωτογραφία: Mikael Good

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.

altΟ κανίβαλος που έφαγε έναν Ρουμάνο
Δημήτρης Σωτάκης
Κέδρος 2017
Σελ. 232, τιμή εκδότη €12,20

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΩΤΑΚΗ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου, της Τατιάνας Κίρχοφ

Για τη συλλογή διηγημάτων της Τατιάνας Κίρχοφ «Ιστορίες που (δεν) είπα στον ψυχολόγο μου» (εκδ. Πόλις).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ψυχολόγοι, ψυχαναλυτές, ψυχίατροι, ψυχοθεραπευτές έχουν περάσει πολλές φορές το κατώφλι κι έχου...

Το παιχνίδι της Άγρας, του Θεόδωρου Εσπίριτου

Το παιχνίδι της Άγρας, του Θεόδωρου Εσπίριτου

Για το μυθιστόρημα του Θεόδωρου Εσπίριτου «Το παιχνίδι της Άγρας» (εκδ. Κίχλη) – το «είναι», το «φαίνεσθαι» και η γραφή.

Της Διώνης Δημητριάδου

«“Καμιά φορά κλείνω τα μάτια και ονειρεύομαι”, είπε ο Μάρλοου. “Βλέπω τη ζωή μας ν’ αλλά...

Το μέλος φάντασμα, της Μαρίας Γιαγιάννου

Το μέλος φάντασμα, της Μαρίας Γιαγιάννου

Για το μυθιστόρημα της Μαρίας Γιαγιάννου «Το μέλος φάντασμα» (εκδ. Μελάνι).

Του Γιώργου Βέη

«...ν’ ακολουθήσει τις ίδιες τις μεταφορές του».
...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Οκτώ γυναίκες συζητούν: πατριαρχία, σεξισμός και έμφυλη βία στην ελληνική κοινωνία

Οκτώ γυναίκες συζητούν: πατριαρχία, σεξισμός και έμφυλη βία στην ελληνική κοινωνία

Στο πλαίσιο της σειράς ψηφιακών συζητήσεων της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση για την ελληνική κοινωνία: SOCIETY UNCENSORED. Στις 25 Νοεμβρίου 2020, και ώρα 12:00, στην Παγκόσμια Hμέρα για την Εξάλειψη της Βίας Κατά των Γυναικών.

Επιμέλεια: Book Press

...
Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος, της Κλεοπάτρας Λυμπέρη

Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος, της Κλεοπάτρας Λυμπέρη

Για το βιβλίο της Κλεοπάτρας Λυμπέρη «Νίκος Καρούζος: Συναντήθηκα με το θαύμα σαν φίλος» (εκδ. Ίκαρος).

Της Εύας Στάμου

Κάθε ποίημα ζωοδοτείται από τον ικανό αναγνώστη του. Κάποιες φορές, όμως, η ποίηση ενός δημιουργού ενέχει τόσες διαστάσεις, και εγεί...

Πρεμιέρα με «Μαντάμα Μπατερφλάι» για το κανάλι της Λυρικής

Πρεμιέρα με «Μαντάμα Μπατερφλάι» για το κανάλι της Λυρικής

Η Εθνική Λυρική Σκηνή μπαίνει στην ψηφιακή εποχή και αποκτά υπερσύγχρονη πλατφόρμα, από όπου θα εκπέμπει ζωντανά όλες τις παραστάσεις της. Έναρξη στις 25 Νοεμβρίου 2020 με την πρώτη διαδικτυακή προβολή της Μαντάμα Μπατερφλάι, με τη διεθνώς καταξιωμένη υψίφωνο Ερμονέλα Γιάχο στον ρόλο του τίτλου.

Της ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Ένα πιάτο λιγότερο, της Μαριλένας Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μαριλένας Παπαϊωάννου «Ένα πιάτο λιγότερο», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Ανοιχτό μικρόφωνο, του Γιάννη Ευσταθιάδη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Γιάννη Ευσταθιάδη «Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες» το οποίο κυκλοφορεί στις 15 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μελάνι.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ξανθός άγγελος

Έτσι...

Τζίντιλι, του Δημήτρη Χριστόπουλου (προδημοσίευση)

Τζίντιλι, του Δημήτρη Χριστόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Δημήτρη Χριστόπουλου «Τζίντιλι», που κυκλοφορεί τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Το Ροδακιό.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΜΕΡΕΣ ΣΙΚΕΛΙΚΕΣ

Τον θυμάμαι. Όταν κατέβαινε θυμωμένος...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Νοεμβρίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Η ανάγνωση είναι ζωή: Τα βιβλιοπωλεία πρέπει να παραμείνουν ανοιχτά

Η Σύμπραξη των Εκδοτών απευθύνει έκκληση στην κυβέρνηση, μέσω επιστολής της στον Πρωθυπουργό, να παραμείνουν ανοιχτά τα βιβλιοπωλεία στη διάρκεια της εφαρμογής των μέτρ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ