alt

Για το μυθιστόρημα της Μαριάνας Ευαγγέλου «Οστινάτο» (εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η μνήμη αρδεύει πολύ συχνά τα κείμενα της λογοτεχνίας και στις καλές της μέρες λειτουργεί ως σύνδεσμος του παρόντος με ένα γόνιμο, ζωντανό, νοσταλγικό, ζητητέο παρελθόν. Αν δεν καταντά στείρος αυτοβιογραφισμός, γεννά αφηγήσεις που συζευγνύουν το βίωμα, το σχόλιο, το ιδιωτικό με το ιστορικό, το εθνικό με το τοπικό. Και συχνά απλώνεται σαν δίχτυ, για να συναρμόσει κομμάτια του παρελθόντος μέσα σε μια ψαριά καλών αναμνήσεων και συναισθηματικών θραυσμάτων.

Η Μαριάνα Ευαγγέλου χρησιμοποιεί τη μνήμη σαν παλίμψηστο, αφού απλώνει δύο στρώσεις της σε ένα μουσικό οστινάτο. Η Άνα, που επιστρέφει στο σπίτι της γιαγιάς στην Ξάνθη, ένα σπίτι το οποίο συνδέεται με παιδικές αναμνήσεις και γλυκιές εικόνες της νιότης, εισχωρεί στις μνήμες του Μάριου, γείτονα μουσικού, που είχε αναλάβει την καλλιτεχνική της παιδεία. Δυο γενιές, τρεις εποχές, δύο πρόσωπα: το αφανές παρόν, το παρελθόν της Άνας και το «προπαρελθόν» του Μάριου, από τη μεσοπολεμική Ελλάδα και τους απόηχους της προσφυγικής κουλτούρας έως τη μεταπολεμική και μεταπολιτευτική καθημερινότητα. Από το δεύτερο ενικό πρόσωπο, που απευθύνεται στην ηρωίδα από έναν / μία άγνωστο / άγνωστη αφηγητή / αφηγήτρια, μέχρι το τρίτο ενικό, που ψηλαφεί τον γηραιό Μάριο και τις συνήθειές του.

Ο μακροπερίοδος και μακροπαραγράφιος λόγος της Μαριάνας Ευαγγέλου, η συνεχής γραφή, ο μουσικός ρυθμός, η λεκτική παρτιτούρα διανθισμένη με μουσικούς όρους είναι χαρακτηριστικά που δημιουργούν ένα πολύ άρτιο αφηγηματικό πλαίσιο.

Ο μακροπερίοδος και μακροπαραγράφιος λόγος της Μαριάνας Ευαγγέλου, η συνεχής γραφή, ο μουσικός ρυθμός, η λεκτική παρτιτούρα διανθισμένη με μουσικούς όρους είναι χαρακτηριστικά που δημιουργούν ένα πολύ άρτιο αφηγηματικό πλαίσιο. Ο αναγνώστης νιώθει το μουσικό χαλί της αφήγησης να τον παίρνει μαζί του σε ένα ταξίδι μνήμης, τανγκό για δύο και νοσταλγίας. Η σχέση καθηγητή και μαθήτριας μεταγγίζει από τον πρώτο στη δεύτερη όχι μόνο τις μουσικές του γνώσεις, αλλά και το πάθος για το πιάνο και τα πεντάγραμμα· κι ακόμα περισσότερο της μεταγγίζει τον κόσμο του, που εκτείνεται τόσο στην κοινή τους καθημερινότητα στην Ξάνθη της δεκαετίας του ’80, όσο και στη δική του ιστορία από τις αρχές του αιώνα έως τότε. Η Θράκη κι η Ανατολική Μακεδονία στιγματίζεται από τον βούλγαρο κατακτητή, τόσο στις επιθέσεις του στη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων όσο και στην κατοχή εκ μέρους τους ως συμμάχων των Γερμανών στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο.

Το θέμα της μουσικής βοηθά στο να ωσμωθούν ετερόκλητες ματιές, ποικίλες μνήμες, μουσικά μοτίβα: το τανγκό και ο Σοπέν συναντά τον Ορφέα από τη Θράκη και το ανατολίτικο ζεμπέκικο συναντά τον Διόνυσο, μεταπηδά στην ορθόδοξη μελωδία κι έπειτα στον θεσσαλονικιό Παπάζογλου. Η μουσική κι η Ιστορία, από τους Βούλγαρους ώς την προσφυγιά του ’22, είναι ένα δημιουργικό παλίμψηστο, ένα γαϊτανάκι συνειρμών, ένα ντόμινο σκέψεων που δεν προδίδουν την αναγνωστική μέθεξη.

Το έργο –σύμφωνα με την κριτική (λ.χ. της Ελισάβετ Κοτζιά)– χρωστά πολλά στο «Νέο μυθιστόρημα» για την ανατροπή που φέρνει στην κλασική αφήγηση, την άχρονη φύση του και την ποιητική του γλώσσα. Κι όντως η Μαριάνα Ευαγγέλου αποδιαρθρώνει την πλοκή, προκειμένου να προβάλλει τη ψυχολογία, διαστέλλει τον χρόνο, παίζει με τα διαστήματά του αλλά και με τη συρρίκνωσή τους και χρησιμοποιεί το δεύτερο πρόσωπο για να συνδέσει την αντικειμενικότητα με την υποκειμενικότητα. Ωστόσο δεν υποτάσσεται στις αρχές του «νέου μυθιστορήματος», καθώς τα πρόσωπά της δεν εξαϋλώνονται εντελώς, έχουν υπόσταση, έχουν παρόν αλλά και παρελθόν, δεν είναι μονοδιάστατα αλλά αποκτούν βάθος, το οποίο μοιράζονται με τον αναγνώστη.

Η πρώτη παρουσία στα γράμματα της Μαριάνας Ευαγγέλου φέρνει τον νέο αέρα της μουσικής στίξης, που ξανασυστήνει τον χρόνο, τον ρυθμό και τα συναισθήματα της νοσταλγίας. Κι αυτός ο αέρας παρασέρνει τον αναγνώστη να διαβάσει το βιβλίο όχι ως αφήγηση μιας ιστορίας αλλά ως εκτέλεση μιας παρτιτούρας.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΟστινάτο
Μαριάνα Ευαγγέλου
Πατάκης 2017
Σελ. 160, τιμή εκδότη €8,80

alt

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

«Κιθαιρώνας» του Νίκου Α. Μάντη (κριτική) – Στη μαγική ενδοχώρα των Βακχών

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Α. Μάντη «Κιθαιρώνας» (εκδ. Καστανιώτη). Στην κεντρική εικόνα, ένας άντρας και μια γυναίκα κοιτάζουν τον διάσημο πίνακα του William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - The Youth of Bacchus. Νέο βλέμμα, σε ένα αρχέγονο θέμα. 

Γράφει ο Διονύση...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

«Μπέμπης» του Θωμά Κοροβίνη (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Θωμά Κοροβίνη «Μπέμπης» (εκδ. Άγρα). Κεντρική εικόνα: Ο Δημήτρης Στεργίου ή «Μπέμπης».

Γράφει ο Νίκος Χρυσός

«Κάθε κομμάτι που παίζουμε αφηγείται κι από μια ιστορία, ένα περιστατικό, μια χαρά, ένα ντέρτι, μια πεθυμιά, ένα όν...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

«Γιατί Ψυχανάλυση;» Συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με τη Βίκυ Φλέσσα – Σήμερα: «Γονείς και παιδιά»

Στο πλαίσιο του κύκλου «Γιατί Ψυχανάλυση;» 12 συνομιλίες για τον ψυχικό μας βίο με την Βίκυ Φλέσσα που διοργανώνονται από τις εκδόσεις Αρμός, το Σάββατο 4 Φεβρουαρίου το θέμα είναι «Γονείς και παιδιά».

Επιμέλεια: Book Press

Ο κύκλος συνομιλιών «Γι...

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης στήνουν νέο ΕΚΕΒΙ χωρίς διαβούλευση – Τι καταγγέλλουν οι εκδότες

Η ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού, Μενδώνη και Γιατρομανωλάκης, στήνει νέο ΕΚΕΒΙ ερήμην εκδοτών και συγγραφέων. Τα σωματεία των εκδοτών καταγγέλλουν ότι δεν υπήρξε καμία ανταπόκριση στα αιτήματά τους για συνάντηση και ζητούν από το υπουργείο, την ύστατη ώρα, να κληθούν για να συνεργαστούν. Φωτογραφία: Το κτίριο που...

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

«Αστικά βήματα» του Γιώργου Ν. Θεοχάρη (κριτική)

Για την ποιητική και φωτογραφική συλλογή του Γιώργου Ν. Θεοχάρη «Αστικά βήματα» (εκδ. ΑΩ). Στην κεντρική εικόνα, φωτογραφία του Thorsten Koch.

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου

Αναπαράσταση συναισθημάτων με λόγο και ε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ