alt

Για το μυθιστόρημα της Μαριάνας Ευαγγέλου «Οστινάτο» (εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η μνήμη αρδεύει πολύ συχνά τα κείμενα της λογοτεχνίας και στις καλές της μέρες λειτουργεί ως σύνδεσμος του παρόντος με ένα γόνιμο, ζωντανό, νοσταλγικό, ζητητέο παρελθόν. Αν δεν καταντά στείρος αυτοβιογραφισμός, γεννά αφηγήσεις που συζευγνύουν το βίωμα, το σχόλιο, το ιδιωτικό με το ιστορικό, το εθνικό με το τοπικό. Και συχνά απλώνεται σαν δίχτυ, για να συναρμόσει κομμάτια του παρελθόντος μέσα σε μια ψαριά καλών αναμνήσεων και συναισθηματικών θραυσμάτων.

Η Μαριάνα Ευαγγέλου χρησιμοποιεί τη μνήμη σαν παλίμψηστο, αφού απλώνει δύο στρώσεις της σε ένα μουσικό οστινάτο. Η Άνα, που επιστρέφει στο σπίτι της γιαγιάς στην Ξάνθη, ένα σπίτι το οποίο συνδέεται με παιδικές αναμνήσεις και γλυκιές εικόνες της νιότης, εισχωρεί στις μνήμες του Μάριου, γείτονα μουσικού, που είχε αναλάβει την καλλιτεχνική της παιδεία. Δυο γενιές, τρεις εποχές, δύο πρόσωπα: το αφανές παρόν, το παρελθόν της Άνας και το «προπαρελθόν» του Μάριου, από τη μεσοπολεμική Ελλάδα και τους απόηχους της προσφυγικής κουλτούρας έως τη μεταπολεμική και μεταπολιτευτική καθημερινότητα. Από το δεύτερο ενικό πρόσωπο, που απευθύνεται στην ηρωίδα από έναν / μία άγνωστο / άγνωστη αφηγητή / αφηγήτρια, μέχρι το τρίτο ενικό, που ψηλαφεί τον γηραιό Μάριο και τις συνήθειές του.

Ο μακροπερίοδος και μακροπαραγράφιος λόγος της Μαριάνας Ευαγγέλου, η συνεχής γραφή, ο μουσικός ρυθμός, η λεκτική παρτιτούρα διανθισμένη με μουσικούς όρους είναι χαρακτηριστικά που δημιουργούν ένα πολύ άρτιο αφηγηματικό πλαίσιο.

Ο μακροπερίοδος και μακροπαραγράφιος λόγος της Μαριάνας Ευαγγέλου, η συνεχής γραφή, ο μουσικός ρυθμός, η λεκτική παρτιτούρα διανθισμένη με μουσικούς όρους είναι χαρακτηριστικά που δημιουργούν ένα πολύ άρτιο αφηγηματικό πλαίσιο. Ο αναγνώστης νιώθει το μουσικό χαλί της αφήγησης να τον παίρνει μαζί του σε ένα ταξίδι μνήμης, τανγκό για δύο και νοσταλγίας. Η σχέση καθηγητή και μαθήτριας μεταγγίζει από τον πρώτο στη δεύτερη όχι μόνο τις μουσικές του γνώσεις, αλλά και το πάθος για το πιάνο και τα πεντάγραμμα· κι ακόμα περισσότερο της μεταγγίζει τον κόσμο του, που εκτείνεται τόσο στην κοινή τους καθημερινότητα στην Ξάνθη της δεκαετίας του ’80, όσο και στη δική του ιστορία από τις αρχές του αιώνα έως τότε. Η Θράκη κι η Ανατολική Μακεδονία στιγματίζεται από τον βούλγαρο κατακτητή, τόσο στις επιθέσεις του στη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων όσο και στην κατοχή εκ μέρους τους ως συμμάχων των Γερμανών στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο.

Το θέμα της μουσικής βοηθά στο να ωσμωθούν ετερόκλητες ματιές, ποικίλες μνήμες, μουσικά μοτίβα: το τανγκό και ο Σοπέν συναντά τον Ορφέα από τη Θράκη και το ανατολίτικο ζεμπέκικο συναντά τον Διόνυσο, μεταπηδά στην ορθόδοξη μελωδία κι έπειτα στον θεσσαλονικιό Παπάζογλου. Η μουσική κι η Ιστορία, από τους Βούλγαρους ώς την προσφυγιά του ’22, είναι ένα δημιουργικό παλίμψηστο, ένα γαϊτανάκι συνειρμών, ένα ντόμινο σκέψεων που δεν προδίδουν την αναγνωστική μέθεξη.

Το έργο –σύμφωνα με την κριτική (λ.χ. της Ελισάβετ Κοτζιά)– χρωστά πολλά στο «Νέο μυθιστόρημα» για την ανατροπή που φέρνει στην κλασική αφήγηση, την άχρονη φύση του και την ποιητική του γλώσσα. Κι όντως η Μαριάνα Ευαγγέλου αποδιαρθρώνει την πλοκή, προκειμένου να προβάλλει τη ψυχολογία, διαστέλλει τον χρόνο, παίζει με τα διαστήματά του αλλά και με τη συρρίκνωσή τους και χρησιμοποιεί το δεύτερο πρόσωπο για να συνδέσει την αντικειμενικότητα με την υποκειμενικότητα. Ωστόσο δεν υποτάσσεται στις αρχές του «νέου μυθιστορήματος», καθώς τα πρόσωπά της δεν εξαϋλώνονται εντελώς, έχουν υπόσταση, έχουν παρόν αλλά και παρελθόν, δεν είναι μονοδιάστατα αλλά αποκτούν βάθος, το οποίο μοιράζονται με τον αναγνώστη.

Η πρώτη παρουσία στα γράμματα της Μαριάνας Ευαγγέλου φέρνει τον νέο αέρα της μουσικής στίξης, που ξανασυστήνει τον χρόνο, τον ρυθμό και τα συναισθήματα της νοσταλγίας. Κι αυτός ο αέρας παρασέρνει τον αναγνώστη να διαβάσει το βιβλίο όχι ως αφήγηση μιας ιστορίας αλλά ως εκτέλεση μιας παρτιτούρας.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΟστινάτο
Μαριάνα Ευαγγέλου
Πατάκης 2017
Σελ. 160, τιμή εκδότη €8,80

alt

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου – Η σιωπή της Ιστορίας

Για το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι’ αυτά» (εκδ. Εστία). Φωτογραφία © Pablò / Unsplash.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Αυτό το πρώτο μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου μιλά για την Ιστορία μέσω των προσωπικών ιστ...

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

«Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (κριτική) – Μια νουβέλα με πρωταγωνιστή το σύνδρομο Άσπεργκερ

Για τη νουβέλα «Αυτοκίνητο σισπασιόν» του Στυλιανού Σκαρλάτου (εκδ. Ενύπνιο), αλλά και για άλλα βιβλία με θέμα το σύνδρομο Άσπεργκερ.

Του Κώστα Προμπονά

Μια νουβέλα για ένα όχι σπάνιο σύνδρομο: Κοιτάζοντας προς το μέλλον.

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ: Αυτή είναι η βραχεία λίστα

Υπό την Αιγίδα της Α.Ε. της Προέδρου της Δημοκρατίας, Κατερίνας Σακελλαροπούλου, απονέμεται το 2ο Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης ΛΕΑ, στις 30 Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο του Μουσείου Μπενάκη, ανήμερα της Παγκόσμιας Ημέρας Μετάφρασης. Ανακοινώθηκαν σήμερα τα ονόματα των μεταφραστών που βρίσκονται στη βραχε...

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

«Ο μπόγος» της Λίλας Κονομάρα – Ένας άγγελος που τον έλεγαν Μανόλη

Στο μυθιστόρημα της Λίλας Κονομάρα «Ο μπόγος», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, πρωταγωνιστεί η ίδια η Ιστορία, με τα πολλαπλά της πρόσωπα και προσωπεία. 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Υπάρχει ένας πίνακας του Paul K...

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Ο συγγραφέας του «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν βραβεύεται για την προσφορά του στα αμερικανικά γράμματα

Το Εθνικό Ίδρυμα Βιβλίου των ΗΠΑ θα απονείμει στον δημιουργό των γκράφικ νόβελ «Μάους» Αρτ Σπίγκελμαν (Art Spiegelman) μετάλλιο για το σύνολο του έργου του, στην τελετή των Εθνικών Βραβείων Λογοτεχνίας για το 2022.

Επιμέλεια: Book Press

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

«Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας» του Κώστα Καβανόζη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Κώστα Καβανόζη «Μεταξύ μυθοπλασίας και πραγματικότητας – Το μυθιστόρημα τεκμηρίων και η λογοτεχνικότητα του αναφορικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει από τις εκδόσεις Πατάκη, τέλη Σεπτεμβρίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Δέκα κλασικά βιβλία που λογοκρίνονται ξανά και ξανά

Πολλοί πιστεύουν πως η εποχή που τα λογοτεχνικά βιβλία απαγορεύονταν και καίγονταν στην πυρά έχει παρέλθει. Στην πραγματικότητα, μέχρι και σήμερα, πολλές συντηρητικές ομάδες σε πολλές χώρες του κόσμου επιχειρούν να λογοκρίνουν και να καταστρέψουν ακόμα και έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, με διάφορες δικαιολογίες....

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ