alt

Για το μυθιστόρημα της Μαριάνας Ευαγγέλου «Οστινάτο» (εκδ. Πατάκη).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η μνήμη αρδεύει πολύ συχνά τα κείμενα της λογοτεχνίας και στις καλές της μέρες λειτουργεί ως σύνδεσμος του παρόντος με ένα γόνιμο, ζωντανό, νοσταλγικό, ζητητέο παρελθόν. Αν δεν καταντά στείρος αυτοβιογραφισμός, γεννά αφηγήσεις που συζευγνύουν το βίωμα, το σχόλιο, το ιδιωτικό με το ιστορικό, το εθνικό με το τοπικό. Και συχνά απλώνεται σαν δίχτυ, για να συναρμόσει κομμάτια του παρελθόντος μέσα σε μια ψαριά καλών αναμνήσεων και συναισθηματικών θραυσμάτων.

Η Μαριάνα Ευαγγέλου χρησιμοποιεί τη μνήμη σαν παλίμψηστο, αφού απλώνει δύο στρώσεις της σε ένα μουσικό οστινάτο. Η Άνα, που επιστρέφει στο σπίτι της γιαγιάς στην Ξάνθη, ένα σπίτι το οποίο συνδέεται με παιδικές αναμνήσεις και γλυκιές εικόνες της νιότης, εισχωρεί στις μνήμες του Μάριου, γείτονα μουσικού, που είχε αναλάβει την καλλιτεχνική της παιδεία. Δυο γενιές, τρεις εποχές, δύο πρόσωπα: το αφανές παρόν, το παρελθόν της Άνας και το «προπαρελθόν» του Μάριου, από τη μεσοπολεμική Ελλάδα και τους απόηχους της προσφυγικής κουλτούρας έως τη μεταπολεμική και μεταπολιτευτική καθημερινότητα. Από το δεύτερο ενικό πρόσωπο, που απευθύνεται στην ηρωίδα από έναν / μία άγνωστο / άγνωστη αφηγητή / αφηγήτρια, μέχρι το τρίτο ενικό, που ψηλαφεί τον γηραιό Μάριο και τις συνήθειές του.

Ο μακροπερίοδος και μακροπαραγράφιος λόγος της Μαριάνας Ευαγγέλου, η συνεχής γραφή, ο μουσικός ρυθμός, η λεκτική παρτιτούρα διανθισμένη με μουσικούς όρους είναι χαρακτηριστικά που δημιουργούν ένα πολύ άρτιο αφηγηματικό πλαίσιο.

Ο μακροπερίοδος και μακροπαραγράφιος λόγος της Μαριάνας Ευαγγέλου, η συνεχής γραφή, ο μουσικός ρυθμός, η λεκτική παρτιτούρα διανθισμένη με μουσικούς όρους είναι χαρακτηριστικά που δημιουργούν ένα πολύ άρτιο αφηγηματικό πλαίσιο. Ο αναγνώστης νιώθει το μουσικό χαλί της αφήγησης να τον παίρνει μαζί του σε ένα ταξίδι μνήμης, τανγκό για δύο και νοσταλγίας. Η σχέση καθηγητή και μαθήτριας μεταγγίζει από τον πρώτο στη δεύτερη όχι μόνο τις μουσικές του γνώσεις, αλλά και το πάθος για το πιάνο και τα πεντάγραμμα· κι ακόμα περισσότερο της μεταγγίζει τον κόσμο του, που εκτείνεται τόσο στην κοινή τους καθημερινότητα στην Ξάνθη της δεκαετίας του ’80, όσο και στη δική του ιστορία από τις αρχές του αιώνα έως τότε. Η Θράκη κι η Ανατολική Μακεδονία στιγματίζεται από τον βούλγαρο κατακτητή, τόσο στις επιθέσεις του στη διάρκεια των Βαλκανικών πολέμων όσο και στην κατοχή εκ μέρους τους ως συμμάχων των Γερμανών στον Δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο.

Το θέμα της μουσικής βοηθά στο να ωσμωθούν ετερόκλητες ματιές, ποικίλες μνήμες, μουσικά μοτίβα: το τανγκό και ο Σοπέν συναντά τον Ορφέα από τη Θράκη και το ανατολίτικο ζεμπέκικο συναντά τον Διόνυσο, μεταπηδά στην ορθόδοξη μελωδία κι έπειτα στον θεσσαλονικιό Παπάζογλου. Η μουσική κι η Ιστορία, από τους Βούλγαρους ώς την προσφυγιά του ’22, είναι ένα δημιουργικό παλίμψηστο, ένα γαϊτανάκι συνειρμών, ένα ντόμινο σκέψεων που δεν προδίδουν την αναγνωστική μέθεξη.

Το έργο –σύμφωνα με την κριτική (λ.χ. της Ελισάβετ Κοτζιά)– χρωστά πολλά στο «Νέο μυθιστόρημα» για την ανατροπή που φέρνει στην κλασική αφήγηση, την άχρονη φύση του και την ποιητική του γλώσσα. Κι όντως η Μαριάνα Ευαγγέλου αποδιαρθρώνει την πλοκή, προκειμένου να προβάλλει τη ψυχολογία, διαστέλλει τον χρόνο, παίζει με τα διαστήματά του αλλά και με τη συρρίκνωσή τους και χρησιμοποιεί το δεύτερο πρόσωπο για να συνδέσει την αντικειμενικότητα με την υποκειμενικότητα. Ωστόσο δεν υποτάσσεται στις αρχές του «νέου μυθιστορήματος», καθώς τα πρόσωπά της δεν εξαϋλώνονται εντελώς, έχουν υπόσταση, έχουν παρόν αλλά και παρελθόν, δεν είναι μονοδιάστατα αλλά αποκτούν βάθος, το οποίο μοιράζονται με τον αναγνώστη.

Η πρώτη παρουσία στα γράμματα της Μαριάνας Ευαγγέλου φέρνει τον νέο αέρα της μουσικής στίξης, που ξανασυστήνει τον χρόνο, τον ρυθμό και τα συναισθήματα της νοσταλγίας. Κι αυτός ο αέρας παρασέρνει τον αναγνώστη να διαβάσει το βιβλίο όχι ως αφήγηση μιας ιστορίας αλλά ως εκτέλεση μιας παρτιτούρας.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

altΟστινάτο
Μαριάνα Ευαγγέλου
Πατάκης 2017
Σελ. 160, τιμή εκδότη €8,80

alt

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ