Για τη συλλογή διηγημάτων της Τασούλας Τσιλιμένη «Το κουμπί – και άλλες ιστορίες» (εκδ. Καστανιώτη).
Του Κώστα Δρουγαλά
Το Κουμπί είναι η πρώτη συλλογή διηγημάτων της Τασούλας Τσιλιμένη, παρότι η συγγραφέας είναι γνωστή στον εκδοτικό χώρο εδώ και μία εικοσιπενταετία, με βιβλία τόσο παιδικά όσο και παιδαγωγικά. Η συλλογή αποτελείται από 13 ιστορίες που σχετίζονται με τη ζωή στην ύπαιθρο· κοινό γνώρισμα των διηγημάτων της συλλογής είναι η απώλεια, ο θάνατος, που βρίσκεται είτε στο προσκήνιο είτε στο φόντο της ιστορίας.
Ιστορίες που ισορροπούν ανάμεσα στον ρεαλισμό και σε μια σχεδόν λαογραφική φαντασία· διηγήματα που κολλούν στη συνείδηση σαν βδέλλα.
Κι ενώ η συλλογή ξεκινάει με ιστορίες χαμηλόφωνες, κουβεντιαστές, που ανασύρουν μνήμες από την παιδική ηλικία (αναφέρουμε ενδεικτικά: «Το κουμπί», «Το ποτάμι», «Το σπίτι»), από τη μέση και μετά οι ιστορίες «δυναμώνουν» σε ένταση και αναγνωστικό ενδιαφέρον: πλέον δεν έχουμε να κάνουμε απλώς με την ανάσυρση παιδικών βιωμάτων, αλλά με ιστορίες που ισορροπούν ανάμεσα στον ρεαλισμό και σε μια σχεδόν λαογραφική φαντασία· διηγήματα που κολλούν στη συνείδηση σαν βδέλλα.
Στην «Αντάρα», δύο γυναίκες, πεθερά και νύφη, αποφασίζουν να πάνε το αβάφτιστο παιδί στον γιατρό σε κάποιο κεφαλοχώρι της Λάρισας· οι τρεις τους περνούν μέσα από το κρύο και την αντάρα του θεσσαλικού τοπίου· νεράιδες και ξωθιές συνυφαίνονται με μια οικογενειακή τραγωδία· η ιστορία ανακαλεί τόσο τον Γεώργιο Βιζυηνό στο «Αμάρτημα της μητρός μου» όσο και τον Θανάση Παπακωνσταντίνου στην «Ομίχλη». Στον «Λύκο», συναντούμε ένα ζευγάρι που προετοιμάζεται για το πανηγύρι των Αγίων Αποστόλων στο καφενείο που διατηρεί· το μικρό τους κοριτσάκι μένει απροστάτευτο στο σπίτι· το συγκλονιστικό φινάλε της ιστορίας αποδίδεται ως ένα παιχνίδι σκιών με τα χέρια. Στο «Κερί», συμπρωταγωνιστής της ιστορίας είναι η ίδια η φύση με τη μορφή μιας λίμνης: ένας ακαδημαϊκός αφουγκράζεται τους ήχους που βγαίνουν από τα σπλάχνα της λίμνης Πλαστήρα ανακαλώντας αντρικά ονόματα που προορίζονται για ανάγνωση το Ψυχοσάββατο.
Το ύφος της συλλογής είναι ανεπιτήδευτο και πυκνό –η καθεμία λέξη έχει τη βαρύτητά της στις σύντομες ιστορίες της Τσιλιμένη–, ενώ η γλώσσα είναι κομψή κι εκφραστική. Αξίζει να αναφέρουμε την ψυχογραφική αναπαράσταση των λογοτεχνικών χαρακτήρων, αφού αποδίδονται με ενάργεια σαν να ήταν από πάντα κομμάτια του περιβάλλοντος στο οποίο ενεργούν. Τα διηγήματα της συλλογής είναι γεμάτα μυρωδιές, γεύσεις, ήχους και αναμνήσεις αλλοτινών εποχών, που παραπέμπουν στον μαγικό ρεαλισμό και στα λαϊκά παραμύθια, και που αποκτούν σήμερα, σε μια εποχή αταίριαστη, περισσότερο «ακαδημαϊκή», μαγικές διαστάσεις: η συγγραφέας στήνει, αν μη τι άλλο, μια ενδιαφέρουσα διανοητική πλεκτάνη.
* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΔΡΟΥΓΑΛΑΣ είναι εκπαιδευτικός και βιβλιοκριτικός.
Το κουμπί
ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΤΑΣΟΥΛΑΣ ΤΣΙΛΙΜΕΝΗ
