alt

Εννιά έργα του Γιάννη Μακριδάκη συστήνουν τη λαϊκή ματιά (εκδ. Εστία).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Το τελευταίο μυθοπλαστικό έργο του Xιώτη συγγραφέα Η πρώτη φλέβα (2016) συνεχίζει μια λογοτεχνική παράδοση οκτώ πεζών, που ξεκίνησε το 2008. Αν τα δει κανείς συνολικά, θα διαπιστώσει ότι υπάρχουν σαφείς (και συνειδητοί) άξονες που τα διαπερνούν, άξονες που συν-ορίζουν συγκεκριμένες ιδεολογίες, ματιές, κοσμοαντιλήψεις οι οποίες ξεκινούν από τη Χίο και τον τοπικό πολιτισμό και φτάνουν ώς τη φυσιολατρία και τον τρόπο ζωής που αυτή υπαγορεύει.

altΌλα όμως αυτά θα έμεναν στο επίπεδο των ιδεών, θα μετατρέπονταν δηλαδή στην καλύτερη περίπτωση σε δοκίμια, σε ημερολόγια σκέψεων, σε μαρτυρίες και καταγραφές απόψεων, αν δεν χύνονταν στο καλούπι της λογοτεχνίας και δεν ενσαρκώνονταν στους χαρακτήρες των βιβλίων του πεζογράφου. Κάθε έργο του περιστρέφεται γύρω από ένα λαϊκό πρόσωπο, το οποίο πολλές φορές είναι και ο αφηγητής της ιστορίας. Έτσι, η ιστορία που αυτό αφηγείται, η ζωή του και η θέαση του κόσμου, η δράση που αναρριχάται πάνω στο είναι του γίνονται η μυθοπλαστική σκαλωσιά για να αναδειχθούν οι ιδέες του Γιάννη Μακριδάκη.

altΟι δέκα χαρακτήρες του, αν υπολογίσει κανείς ότι στην τελευταία νουβέλα έχουμε δύο, επιλέγονται από τις τάξεις του λαού και ως εκ τούτου έχουν συνήθως περιορισμένη μόρφωση, αν και δεν παύουν να σκέφτονται βαθιά την πραγματικότητα με τους δικούς τους όρους, με τη θυμοσοφία του απλού πολίτη, με την κοινωνική παιδεία της ζωής και της βιοπάλης. Στον Ανάμιση ντενεκέ (2008) συναντάμε έναν φυγόδικο των βουνών, στη Δεξιά τσέπη του ράσου (2009) έναν ταπεινό μοναχό σε μοναστήρι της Χίου, στον Ήλιο με δόντια (2010) έναν σαλό δήθεν ιερέα, στο Λαγού μαλλί (2010) έναν μπερδεμένο ψαρά, στην Άλωση της Κωνσταντίας (2011) μια ηλικιωμένη Ρωμιά της Πόλης, στο Ζουμί του πετεινού (2012) έναν ανεξάρτητο ταβερνιάρη-αγρότη όπως και στο Του Θεού το μάτι (2013), όπου ο γέρο-Πεπόνας ζει αυτάρκης σε αγαστή σχέση με τη φύση, στο Αντί στεφάνου (2015) έχουμε έναν νεκροθάφτη και στην Πρώτη φλέβα (2016) διαβάζουμε την αφήγηση εναλλάξ ενός ναυτικού και μιας πόρνης.

altΣτα περισσότερα έργα οι ίδιοι οι χαρακτήρες αυτοαναλύονται είτε με προσωπική αφήγηση, είτε με τη δική τους οπτική γωνία που δίνεται έμμεσα από τον αφηγητή. Είτε λοιπόν έχουμε τη δική τους «εστίαση» είτε (και) τη δική τους «φωνή», το εκάστοτε κείμενο αποδίδει τη λαϊκή ψυχή που έρχεται αντιμέτωπη με την politically & socially correct κοινή γνώμη και παγιωμένη νοοτροπία. Δεν είναι βέβαια σπάνιες οι φορές όπου ένας «μορφωμένος» αφηγητής, λίγο περισσότερο υποψιασμένος, αναλαμβάνει να παρουσιάσει τους λαϊκούς πρωταγωνιστές (ο ερευνητής στον Ανάμιση ντενεκέ, ο Νικόλαος Τρούμπης στο Ήλιος με δόντια, ο δάσκαλος στο Αντί στεφάνου κ.λπ.), μα και πάλι η στάση του, παρόλο που μένει λίγο αποστασιοποιημένη, είναι εντέλει (το λιγότερο) συμπαθής απέναντι στον αλλόκοτο κεντρικό χαρακτήρα.

altΚαθένας από αυτούς τους απλοϊκούς ήρωες, που αντιπροσωπεύει το πιο αυθεντικό κομμάτι του λαού, μαζί ατόφιο και γνήσιο, θυμόσοφο και αντισυμβατικό, αντιστρατεύεται μια παγιωμένη κατάσταση την οποία ο μέσος αλλοτριωμένος άνθρωπος θεωρεί φυσική. Ο παράνομος φυγάς στέκεται απέναντι στη νομιμότητα των ανθρώπων και των κοινωνιών, ο μοναχός απέναντι στην επίσημη Εκκλησία, ο ιερέας απέναντι στην κοινωνική κατακραυγή, ο ψαράς και ο αγρότης απέναντι στην οικονομική καταδυνάστευση, η κωνσταντινουπολίτισσα πεθερά στοιχίζεται με παγιωμένες εθνικιστικές αξίες για να τις ναρκοθετήσει άθελά της, ο ταβερνιάρης-αγρότης απέναντι στον καταναλωτισμό κ.λπ. Έτσι, άλλοτε ο Γιάννης Μακριδάκης βάζει τον λαό να αγκαλιάζει παλιές παραδοσιακές αντιλήψεις που έχουν ήδη φθαρεί, για να τις υπονομεύσει, κι άλλοτε τον βάζει να στέκεται με μια θαυμαστή αυθεντικότητα απέναντί τους, για να καυτηριάσει τον βολεμένο αστικό τρόπο ζωής, που έχει συνηθίσει στην απληστία, στην υποταγή στο χρήμα, στο επίσημο κοινωνικό μοντέλο χωρίς αντιστάσεις και πολιτισμικά αναχώματα.

altΜε άξονα αυτόν τον λαϊκό άνθρωπο, που είναι διαφορετικός κάθε φορά, με την ντοπιολαλιά του και την εγχώρια ιδιοσυγκρασία του, ο διαβήτης της αφήγησης ανοίγεται σε κοινωνικά και πολιτικά θέματα, που δεν είναι θεωρίες αλλά απτή καθημερινότητα. Ένας είδος νεο-ηθογραφίας ξανασυστήνει τη φύση και το χωριό, αποκαθηλώνοντας τις βολικές ανέσεις και τη βιοτική επανάπαυση της πόλης. Η αυτάρκεια του φυσικού χώρου, η λιτότητα και η αναζήτηση της ουσίας πίσω από το φαίνεσθαι, η παράδοση, η μαγεία της λαϊκής ψυχής, η οποία γράφει μυθιστορήματα χωρίς να έχει γράψει ούτε μια λέξη, η αντικομφορμιστική ματιά του απλού ανθρώπου, που δεν στοιχίζεται πάντα με τη μαζική κουλτούρα, όλα αυτά ακούγονται δυνατά μέσα από τα λόγια και τις πράξεις των χαρακτήρων του Γιάννη Μακριδάκη.

Και τα εννιά του μυθοπλαστικά έργα συστήνουν ένα έργο εν εξελίξει, όπου ο ένας λαϊκός ήρωας παίρνει τη σκυτάλη από τον άλλο, για να διακηρύξει έναν ξεχασμένο τρόπο σκέψης… και ζωής.

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι Διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας και κριτικός βιβλίου.

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ