alt

Για το μυθιστόρημα του Νικήτα Παρίση Όλα τα τρώει η σκουριά (εκδ. Momentum).

Του Μάριου Μιχαηλίδη

Το πολύ πρόσφατο βιβλίο του Νικήτα Παρίση Όλα τα τρώει η σκουριά, διεκδικεί πολλά εύσημα. Καταρχάς, για την εκδοτική-αισθητική αρτιότητα από τον οίκο Momentum, γεγονός που πιστώνεται στην επιμέλεια της ποιήτριας Αγγέλας Γαβριήλ. Κυρίως, όμως, γιατί πρόκειται για ένα μυθιστόρημα οργανωμένο κατά τις συνταγές ενός σκιαθίτη μύστη των πιο εξαιρετικών αφηγηματικών τεχνικών και τεχνασμάτων.

Στο μυθιστόρημα Όλα τα τρώει η σκουριά, ακόμη και ο πλέον ασκημένος αναγνώστης, δεν μπορεί παρά να θαυμάσει την εκπληκτική και εξελικτικώς εκπλήσσουσα τεχνική των λογοτεχνικών αναβαθμών με τους οποίους ο Νικήτας Παρίσης οργανώνει τον αφηγημένο μύθο. Γίνομαι σαφέστερος: ο αφηγημένος μύθος είναι απλός. Το μυθιστόρημα μιλά για ένα νέο άνθρωπο, που σε δίσεκτους καιρούς, στην Αθήνα της δεκαετίας του ’60, αναζητεί εργασία και ανέλπιστα προσλαμβάνεται από μια εταιρεία, οργανωμένη κατά τα αμερικανικά πρότυπα. Στην ηλικία της ωριμότητας, που συμπίπτει με την είσοδο στο  νέο αιώνα, ο Αιμίλιος, το κεντρικό πρόσωπο του μύθου, απολύεται κι αυτό του προκαλεί ένα δυσβάσταχτο άλγος, που τον αποσυντονίζει, ψυχικά τον διαλύει μέχρι που, κυριολεκτικά, τον σκοτώνει.

Ο Νικήτας Παρίσης κατορθώνει να συνδέσει περίτεχνα το πρωτογενές αφηγηματικό υλικό με τα πάθη και τα παθήματα της χώρας.

Όμως, ενώ φαίνεται να είναι μια απλή και συνηθισμένη, ιδίως στην εποχή μας, ιστορία, ο Νικήτας Παρίσης κατορθώνει να συνδέσει περίτεχνα αυτό το πρωτογενές αφηγηματικό υλικό με τα πάθη και τα παθήματα της χώρας. Κι αυτό το πετυχαίνει, πλέκοντας ένα δίχτυ αφηγήσεων, που κινούνται στα εκρηκτικά όρια μιας αιμάσσουσας σύνοψης και που μέσα της ασφυκτιούν οι πιο σημαντικές ιστορικές στιγμές της νεότερης και της πολύ πρόσφατης ιστορίας μας.

Συγκεκριμένα, ο Νικήτας Παρίσης μεταβάλλει το κεντρικό πρόσωπο του μύθου του σε φορέα μιας κοινής μοίρας και ενός κοινού άλγους, που στιγμάτισε τη ζωή χιλιάδων παιδιών, όσα επέζησαν εννοείται, από την περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου πολέμου, και μετά, ως έφηβοι και ως νέοι, εβίωσαν το φόβο και την αγωνία των διώξεων και της εξορίας και ακολούθως ανέπνευσαν κι αυτοί τις επικίνδυνες αναθυμιάσεις της πολιτικής ανωμαλίας. Και μετά από ένα διάλειμμα επίπλαστης ηρεμίας, όπου είδαν τις αιματοχτισμένες φτωχογειτονιές του Πειραιά, τη Δραπετσώνα και το Πέραμα, να τις σκεπάζει το τσιμέντο, και να γεννιέται μια νέα Αθήνα με τερατώδες πρόσωπο, μετά από όλα αυτά, έζησαν τα σκληρά χρόνια της δικτατορίας του 1967. Κι όμως, ξεπερνώντας όλα σχεδόν τα εμπόδια, μορφώθηκαν, και με πολλές ελπίδες μπήκαν στο στίβο της εργασίας. Μετά όμως από ένα μακρύ διάστημα δημιουργικότητας, έφτασαν ίσαμε το σήμερα για να πιουν το πικρό ποτήρι της αγνωμοσύνης και της αδικίας.

Στο μυθιστόρημα, ο Αιμίλιος, το κεντρικό πρόσωπο, κουβαλά το δικό του στίγμα  από τα πέντε του χρόνια –αυτά που αποκαλούμε χρόνια της παιδικής αθωότητας– όταν το 1944 αντίκρισε το νεκρό σώμα του εκτελεσμένου πατέρα του από τους Γερμανούς. Ένα στίγμα που ο συγγραφέας το διαχειρίζεται με σεβασμό, όταν ο Αιμίλιος, σε στιγμές έντασης περιέρχεται σε κατάσταση κρίσης με συμπτώματα δύσπνοιας και βραδυγλωσσίας.

Στον ιδιωτικό μικρόκοσμο των απλών ανθρώπων, στον αγώνα και τις αγωνίες τους για την επιβίωση, στους έρωτες και τα πάθη τους, αντανακλάται η ζωή και οι περιπέτειες, τα πάθη και τα παθήματα μιας ολόκληρης κοινωνίας και ενός λαού.

Στο μυθιστόρημα αυτό, ο Νικήτας Παρίσης εφαρμόζει επιτυχώς δοκιμασμένες τεχνικές. Εξαρχής εφαρμόζει την τεχνική της πλαστοπροσωπίας, επικοινωνώντας δημιουργικά με τον τρόπο που ο Στρατής Μυριβήλης οργανώνει την αρχή του μυθιστορήματός του, Η ζωή εν τάφω. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι ο συγγραφέας φροντίζει ώστε μέσα από το μέρος να προβάλει την εικόνα του όλου. Πιο συγκεκριμένα στον ιδιωτικό μικρόκοσμο των απλών ανθρώπων, στον αγώνα και τις αγωνίες τους για την επιβίωση, στους έρωτες και τα πάθη τους, αντανακλάται η ζωή και οι περιπέτειες, τα πάθη και τα παθήματα μιας ολόκληρης κοινωνίας και ενός λαού.

Επίσης, στο έργο αυτό, ο Παρίσης παρεμβάλλει στοιχεία θεατρικότητας, όπως είναι ο διάλογος του κεντρικού προσώπου με την Ελένη. Μάλιστα, ο συγγραφέας θέλοντας να τονίσει αυτή τη θεατρικότητα, στις εναλλαγές του λόγου, σημειώνει με έντονα γράμματα τα ονόματα των διαλεγομένων, Αιμίλιος-Ελένη, όπως δηλαδή αποτυπώνονται οι διάλογοι στα θεατρικά έργα. Ένα άλλο στοιχείο είναι το ότι ο Παρίσης στις τελευταίες σελίδες του μυθιστορήματός του προσθέτει 10 μικρο-αφηγήσεις, που όχι μόνο δεν αλλοιώνουν το χαρακτήρα του μυθιστορήματος, αλλά φωτίζουν με ενάργεια την ουσία του.

Εκτός όλων αυτών, σε πολλά σημεία του μυθιστορήματος εμπεριέχονται στοιχεία φιλοσοφικού στοχασμού, καταστάλαγμα αυτό της πικρής περιπέτειας και της διαδρομής του κεντρικού προσώπου. Στην ηλικία της ωριμότητας, ο Αιμίλιος, συνειδητοποιεί ότι όλα υπόκεινται στην εξουσία του αμείλικτου χρόνου, όπου όλα δοκιμάζονται και τέλος οξειδώνονται ή όπως επαναλαμβάνει ο ίδιος, Όλα τα τρώει η σκουριά.

Ο συγγραφέας επιλέγει να αποδώσει αυτή την εμπειρία ζωής του κεντρικού προσώπου, με εξαιρετικά ζεύγη αντιθέσεων. Όταν ο Αιμίλιος απολύεται, και έχοντας από πολλού χάσει τη γυναίκα του Νατάσα, ξανασμίγει με έναν παλιό, αλλά όχι ξεχασμένο έρωτα, την Ελένη. Οπότε, η Ελένη μεταβάλλεται σε συναισθηματικό και ηθικό αντίβαρο της μεγάλης μοναξιάς και των αδιεξόδων του Αιμίλιου. Οι επακόλουθες αφηγηματικές σκηνές που εντέχνως επινοεί ο συγγραφέας, για τα δύο αυτά πρόσωπα, η συναυλία με την ορχήστρα της Βιέννης στο Μέγαρο Μουσικής και η εκδρομή στο Ναύπλιο και τις Μυκήνες, και μετά στη Δωδώνη, λειτουργούν ως αναγκαίες συνθήκες για την ψυχική και συναισθηματική ισορροπία του Αιμίλιου. Από τη μια τονώνουν το ηθικό του και, προσωρινά, τον απαγκιστρώνουν από τη αδιάλειπτη φθαρτική επενέργεια της αδικίας που υπέστη όταν τον απέλυσαν. Από την άλλη γεμίζουν το μεγάλο χρονικό κενό της ερωτικής άπνοιας στη σχέση του με την Ελένη. Η πλήρωση αυτού του κενού, επηρεάζει ευεργετικά και την Ελένη, που με τη συμπεριφορά της δείχνει να δικαιώνεται για το σμίξιμό της, μετά από χρόνια με τον Αιμίλιο. Πάνω απ’ όλα όμως, με τις επιλογές αυτές, ο Παρίσης ορίζει στο έργο του, ως ανώτερο εκθέτη, μια πλάστιγγα αφηγηματικής ακριβείας. Με αυτήν ως μέσο, κατορθώνει όχι μόνο μην εγκλωβίζεται στη ηδονή της μελαγχολίας, αλλά και να δημιουργεί αφηγηματικά αντισώματα, ώστε το κείμενο, εσωτερικά, να ισορροπεί.

Ο λόγος του Παρίση είναι πάντα σαφής, ακριβής, γεωμετρημένος, ενώ επινοεί τρόπους και εφαρμόζει τεχνάσματα, δηλωτικά ενός γνήσιου ταλέντου και μια μεγάλης εμπειρίας.

Άλλωστε, ο λόγος του Νικήτα Παρίση, ακόμη και όταν μιλά για πράγματα απλά και καθημερινά, ποτέ δεν εκφέρεται με εκείνη τη χαρακτηριστική αμεριμνησία των πολλών, που το πιο πολύ, αταίριαστους ήχους σωρεύουν και ρευστά νοήματα. Αντίθετα, ο δικός του λόγος είναι πάντα σαφής, ακριβής, γεωμετρημένος, ενώ στα καθαρώς λογοτεχνικά του κείμενα, επινοεί τρόπους και εφαρμόζει τεχνάσματα, δηλωτικά ενός γνήσιου ταλέντου και μια μεγάλης εμπειρίας.

Το μυθιστόρημα Όλα τα τρώει η σκουριά είναι και ένα αφηγηματικό ψυχογράφημα, αφού ο συγγραφέας αποδεικνύεται ικανός ανατόμος των εσωτερικών εκδηλώσεων του κεντρικού προσώπου, όπως αυτές προσδιορίζονται από τα υπέρογκα φορτία της δικής του, της ατομικής μνήμης αλλά και της συλλογικής. Παράλληλα, δεν αφήνει στην τύχη του κανένα από τα πρόσωπα του έργου και ούτε τα χρησιμοποιεί για να αποκομίσει με φτηνά μέσα, πρόσκαιρο λογοτεχνικό κέρδος. Το κέρδος αυτό έρχεται αβίαστα τόσο από την μυθοπλασία που στήνει μαστορικά ο Παρίσης, όσο και από την πολύ προσεκτική και αβίαστη ανέλιξη των χαρακτήρων του.

* Ο ΜΑΡΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

altΌλα τα τρώει η σκουριά
Νικήτας Παρίσης
Momentum 2014
Σελ. 120, τιμή εκδότη € 10,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΗΤΑ ΠΑΡΙΣΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

«Κακό ανήλιο», του Κωνσταντίνου Δομηνίκ (κριτική) – Δώδεκα ιστορίες υπερφυσικού και λαογραφικού τρόμου

Για τη συλλογή διηγημάτων του Κωνσταντίνου Δομηνίκ «Κακό ανήλιο» (εκδ. Ίκαρος). Κεντρική εικόνα από τη Μόρνα, το εγκαταλελειμμένο από το 1967 χωριό στους πρόποδες του Ολύμπου.

Γράφει ο Κώστας Δρουγαλάς

Το ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Όταν ο Στέφαν Τσβάιχ αποστρεφόταν τον χορό, το ραδιόφωνο, τον κινηματογράφο

Σκέψεις με αφορμή το κείμενο του Στέφαν Τσβάιχ [Stefan Zweig] «Η ομογενοποίηση του κόσμου» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), το οποίο κυκλοφορεί στη σειρά «Βιβλίδια» των εκδόσεων Άγρα.

Γράφει ο Κ.Β. Κατσουλάρης

Θα σου μιλήσω για ένα...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ