alt

Για το μυθιστόρημα του Νικήτα Παρίση Όλα τα τρώει η σκουριά (εκδ. Momentum).

Του Μάριου Μιχαηλίδη

Το πολύ πρόσφατο βιβλίο του Νικήτα Παρίση Όλα τα τρώει η σκουριά, διεκδικεί πολλά εύσημα. Καταρχάς, για την εκδοτική-αισθητική αρτιότητα από τον οίκο Momentum, γεγονός που πιστώνεται στην επιμέλεια της ποιήτριας Αγγέλας Γαβριήλ. Κυρίως, όμως, γιατί πρόκειται για ένα μυθιστόρημα οργανωμένο κατά τις συνταγές ενός σκιαθίτη μύστη των πιο εξαιρετικών αφηγηματικών τεχνικών και τεχνασμάτων.

Στο μυθιστόρημα Όλα τα τρώει η σκουριά, ακόμη και ο πλέον ασκημένος αναγνώστης, δεν μπορεί παρά να θαυμάσει την εκπληκτική και εξελικτικώς εκπλήσσουσα τεχνική των λογοτεχνικών αναβαθμών με τους οποίους ο Νικήτας Παρίσης οργανώνει τον αφηγημένο μύθο. Γίνομαι σαφέστερος: ο αφηγημένος μύθος είναι απλός. Το μυθιστόρημα μιλά για ένα νέο άνθρωπο, που σε δίσεκτους καιρούς, στην Αθήνα της δεκαετίας του ’60, αναζητεί εργασία και ανέλπιστα προσλαμβάνεται από μια εταιρεία, οργανωμένη κατά τα αμερικανικά πρότυπα. Στην ηλικία της ωριμότητας, που συμπίπτει με την είσοδο στο  νέο αιώνα, ο Αιμίλιος, το κεντρικό πρόσωπο του μύθου, απολύεται κι αυτό του προκαλεί ένα δυσβάσταχτο άλγος, που τον αποσυντονίζει, ψυχικά τον διαλύει μέχρι που, κυριολεκτικά, τον σκοτώνει.

Ο Νικήτας Παρίσης κατορθώνει να συνδέσει περίτεχνα το πρωτογενές αφηγηματικό υλικό με τα πάθη και τα παθήματα της χώρας.

Όμως, ενώ φαίνεται να είναι μια απλή και συνηθισμένη, ιδίως στην εποχή μας, ιστορία, ο Νικήτας Παρίσης κατορθώνει να συνδέσει περίτεχνα αυτό το πρωτογενές αφηγηματικό υλικό με τα πάθη και τα παθήματα της χώρας. Κι αυτό το πετυχαίνει, πλέκοντας ένα δίχτυ αφηγήσεων, που κινούνται στα εκρηκτικά όρια μιας αιμάσσουσας σύνοψης και που μέσα της ασφυκτιούν οι πιο σημαντικές ιστορικές στιγμές της νεότερης και της πολύ πρόσφατης ιστορίας μας.

Συγκεκριμένα, ο Νικήτας Παρίσης μεταβάλλει το κεντρικό πρόσωπο του μύθου του σε φορέα μιας κοινής μοίρας και ενός κοινού άλγους, που στιγμάτισε τη ζωή χιλιάδων παιδιών, όσα επέζησαν εννοείται, από την περίοδο της κατοχής και του εμφυλίου πολέμου, και μετά, ως έφηβοι και ως νέοι, εβίωσαν το φόβο και την αγωνία των διώξεων και της εξορίας και ακολούθως ανέπνευσαν κι αυτοί τις επικίνδυνες αναθυμιάσεις της πολιτικής ανωμαλίας. Και μετά από ένα διάλειμμα επίπλαστης ηρεμίας, όπου είδαν τις αιματοχτισμένες φτωχογειτονιές του Πειραιά, τη Δραπετσώνα και το Πέραμα, να τις σκεπάζει το τσιμέντο, και να γεννιέται μια νέα Αθήνα με τερατώδες πρόσωπο, μετά από όλα αυτά, έζησαν τα σκληρά χρόνια της δικτατορίας του 1967. Κι όμως, ξεπερνώντας όλα σχεδόν τα εμπόδια, μορφώθηκαν, και με πολλές ελπίδες μπήκαν στο στίβο της εργασίας. Μετά όμως από ένα μακρύ διάστημα δημιουργικότητας, έφτασαν ίσαμε το σήμερα για να πιουν το πικρό ποτήρι της αγνωμοσύνης και της αδικίας.

Στο μυθιστόρημα, ο Αιμίλιος, το κεντρικό πρόσωπο, κουβαλά το δικό του στίγμα  από τα πέντε του χρόνια –αυτά που αποκαλούμε χρόνια της παιδικής αθωότητας– όταν το 1944 αντίκρισε το νεκρό σώμα του εκτελεσμένου πατέρα του από τους Γερμανούς. Ένα στίγμα που ο συγγραφέας το διαχειρίζεται με σεβασμό, όταν ο Αιμίλιος, σε στιγμές έντασης περιέρχεται σε κατάσταση κρίσης με συμπτώματα δύσπνοιας και βραδυγλωσσίας.

Στον ιδιωτικό μικρόκοσμο των απλών ανθρώπων, στον αγώνα και τις αγωνίες τους για την επιβίωση, στους έρωτες και τα πάθη τους, αντανακλάται η ζωή και οι περιπέτειες, τα πάθη και τα παθήματα μιας ολόκληρης κοινωνίας και ενός λαού.

Στο μυθιστόρημα αυτό, ο Νικήτας Παρίσης εφαρμόζει επιτυχώς δοκιμασμένες τεχνικές. Εξαρχής εφαρμόζει την τεχνική της πλαστοπροσωπίας, επικοινωνώντας δημιουργικά με τον τρόπο που ο Στρατής Μυριβήλης οργανώνει την αρχή του μυθιστορήματός του, Η ζωή εν τάφω. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι ο συγγραφέας φροντίζει ώστε μέσα από το μέρος να προβάλει την εικόνα του όλου. Πιο συγκεκριμένα στον ιδιωτικό μικρόκοσμο των απλών ανθρώπων, στον αγώνα και τις αγωνίες τους για την επιβίωση, στους έρωτες και τα πάθη τους, αντανακλάται η ζωή και οι περιπέτειες, τα πάθη και τα παθήματα μιας ολόκληρης κοινωνίας και ενός λαού.

Επίσης, στο έργο αυτό, ο Παρίσης παρεμβάλλει στοιχεία θεατρικότητας, όπως είναι ο διάλογος του κεντρικού προσώπου με την Ελένη. Μάλιστα, ο συγγραφέας θέλοντας να τονίσει αυτή τη θεατρικότητα, στις εναλλαγές του λόγου, σημειώνει με έντονα γράμματα τα ονόματα των διαλεγομένων, Αιμίλιος-Ελένη, όπως δηλαδή αποτυπώνονται οι διάλογοι στα θεατρικά έργα. Ένα άλλο στοιχείο είναι το ότι ο Παρίσης στις τελευταίες σελίδες του μυθιστορήματός του προσθέτει 10 μικρο-αφηγήσεις, που όχι μόνο δεν αλλοιώνουν το χαρακτήρα του μυθιστορήματος, αλλά φωτίζουν με ενάργεια την ουσία του.

Εκτός όλων αυτών, σε πολλά σημεία του μυθιστορήματος εμπεριέχονται στοιχεία φιλοσοφικού στοχασμού, καταστάλαγμα αυτό της πικρής περιπέτειας και της διαδρομής του κεντρικού προσώπου. Στην ηλικία της ωριμότητας, ο Αιμίλιος, συνειδητοποιεί ότι όλα υπόκεινται στην εξουσία του αμείλικτου χρόνου, όπου όλα δοκιμάζονται και τέλος οξειδώνονται ή όπως επαναλαμβάνει ο ίδιος, Όλα τα τρώει η σκουριά.

Ο συγγραφέας επιλέγει να αποδώσει αυτή την εμπειρία ζωής του κεντρικού προσώπου, με εξαιρετικά ζεύγη αντιθέσεων. Όταν ο Αιμίλιος απολύεται, και έχοντας από πολλού χάσει τη γυναίκα του Νατάσα, ξανασμίγει με έναν παλιό, αλλά όχι ξεχασμένο έρωτα, την Ελένη. Οπότε, η Ελένη μεταβάλλεται σε συναισθηματικό και ηθικό αντίβαρο της μεγάλης μοναξιάς και των αδιεξόδων του Αιμίλιου. Οι επακόλουθες αφηγηματικές σκηνές που εντέχνως επινοεί ο συγγραφέας, για τα δύο αυτά πρόσωπα, η συναυλία με την ορχήστρα της Βιέννης στο Μέγαρο Μουσικής και η εκδρομή στο Ναύπλιο και τις Μυκήνες, και μετά στη Δωδώνη, λειτουργούν ως αναγκαίες συνθήκες για την ψυχική και συναισθηματική ισορροπία του Αιμίλιου. Από τη μια τονώνουν το ηθικό του και, προσωρινά, τον απαγκιστρώνουν από τη αδιάλειπτη φθαρτική επενέργεια της αδικίας που υπέστη όταν τον απέλυσαν. Από την άλλη γεμίζουν το μεγάλο χρονικό κενό της ερωτικής άπνοιας στη σχέση του με την Ελένη. Η πλήρωση αυτού του κενού, επηρεάζει ευεργετικά και την Ελένη, που με τη συμπεριφορά της δείχνει να δικαιώνεται για το σμίξιμό της, μετά από χρόνια με τον Αιμίλιο. Πάνω απ’ όλα όμως, με τις επιλογές αυτές, ο Παρίσης ορίζει στο έργο του, ως ανώτερο εκθέτη, μια πλάστιγγα αφηγηματικής ακριβείας. Με αυτήν ως μέσο, κατορθώνει όχι μόνο μην εγκλωβίζεται στη ηδονή της μελαγχολίας, αλλά και να δημιουργεί αφηγηματικά αντισώματα, ώστε το κείμενο, εσωτερικά, να ισορροπεί.

Ο λόγος του Παρίση είναι πάντα σαφής, ακριβής, γεωμετρημένος, ενώ επινοεί τρόπους και εφαρμόζει τεχνάσματα, δηλωτικά ενός γνήσιου ταλέντου και μια μεγάλης εμπειρίας.

Άλλωστε, ο λόγος του Νικήτα Παρίση, ακόμη και όταν μιλά για πράγματα απλά και καθημερινά, ποτέ δεν εκφέρεται με εκείνη τη χαρακτηριστική αμεριμνησία των πολλών, που το πιο πολύ, αταίριαστους ήχους σωρεύουν και ρευστά νοήματα. Αντίθετα, ο δικός του λόγος είναι πάντα σαφής, ακριβής, γεωμετρημένος, ενώ στα καθαρώς λογοτεχνικά του κείμενα, επινοεί τρόπους και εφαρμόζει τεχνάσματα, δηλωτικά ενός γνήσιου ταλέντου και μια μεγάλης εμπειρίας.

Το μυθιστόρημα Όλα τα τρώει η σκουριά είναι και ένα αφηγηματικό ψυχογράφημα, αφού ο συγγραφέας αποδεικνύεται ικανός ανατόμος των εσωτερικών εκδηλώσεων του κεντρικού προσώπου, όπως αυτές προσδιορίζονται από τα υπέρογκα φορτία της δικής του, της ατομικής μνήμης αλλά και της συλλογικής. Παράλληλα, δεν αφήνει στην τύχη του κανένα από τα πρόσωπα του έργου και ούτε τα χρησιμοποιεί για να αποκομίσει με φτηνά μέσα, πρόσκαιρο λογοτεχνικό κέρδος. Το κέρδος αυτό έρχεται αβίαστα τόσο από την μυθοπλασία που στήνει μαστορικά ο Παρίσης, όσο και από την πολύ προσεκτική και αβίαστη ανέλιξη των χαρακτήρων του.

* Ο ΜΑΡΙΟΣ ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ είναι συγγραφέας.

altΌλα τα τρώει η σκουριά
Νικήτας Παρίσης
Momentum 2014
Σελ. 120, τιμή εκδότη € 10,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΗΤΑ ΠΑΡΙΣΗ

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Μαρία Καντ, Ευά Παπαδάκης, Στρατούλα Θεοδωράτου: τιμήθηκαν με τα βραβεία Βαρβέρη και Κουμανταρέα της Εταιρείας Συγγραφέων

Στην κατάμεστη αίθουσα του Συλλόγου οι Φίλοι της Μουσικής «Λίλιαν Βουδούρη» απονεμήθηκαν χθες τα Βραβεία 2022 της Εταιρείας Συγγραφέων. Την εκδήλωση χαιρέτισαν η Πρόεδρος της Δημοκρατίας κα Κατερίνα Σακελλαροπούλου, ο υφυπουργός Πολιτισμού κ. Νικόλας Γιατρομανωλάκης και ο Διευθυντής του Οργανισμού Συλλογικής Διαχείρ...

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

«Κάθε λογοτεχνικός χαρακτήρας κρύβει μια σκοτεινή πλευρά»: 5 συγγραφικές συμβουλές από την Άγκαθα Κρίστι

Η Άγκαθα Κρίστι ήταν Βρετανίδα συγγραφέας, ευρέως γνωστή για τα αστυνομικά μυθιστορήματά της, καθώς και για τους λογοτεχνικούς ήρωες που δημιούργησε, τον δαιμόνιο ντεντέκτιβ Ηρακλή Πουαρό και τη Μις Μαρπλ. Τα βιβλία της κυκλοφορούν στη χώρα μας από τις εκδόσεις Ψυχογιός.

Επιμέλει...

Μαρία Καλιόρη: «Το υλικό που είχε συσσωρευτεί απαίτησε να βγει από το συρτάρι και να τυπωθεί»

Μαρία Καλιόρη: «Το υλικό που είχε συσσωρευτεί απαίτησε να βγει από το συρτάρι και να τυπωθεί»

Η Μαρία Καλιόρη μας συστήθηκε πρόσφατα με την ώριμη συλλογή διηγημάτων «Οι καλοί πεζοπόροι», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ιωλκός. 

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

Με ποια λόγια θα συστήνατε το βιβλίο σας σε κάποιον που δεν γνωρίζει τίποτε...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ