Για το μυθιστόρημα της Νάσιας Διονυσίου «Μη γράφετε Αρθούρος» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πόλις. Κεντρική εικόνα: Ο Αρτίρ Ρεμπό.
Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη
Με το μυθιστόρημα Μη γράφετε Αρθούρος της Νάσιας Διονυσίου βρισκόμαστε στην Κύπρο, «στη γη των θαμμένων πόλεων, όπου τίποτε δεν διαρκεί εκτός από τους κήπους και τους τάφους». Το νησί περνάει από την Οθωμανική κυριαρχία στα χέρια των Άγγλων. Πάνω στο απάτητο βουνό Τρόοδος, κατασκευάζεται μια καθωσπρέπει αγροικία για τον σερ Γκάρνετ Γούλσλεϊ, τον Πρώτο Μεγάλο Αρμοστή και εντολοδόχο του Στέμματος, ο οποίος απεχθάνεται τη ζωή στη Λευκωσία, και σιχαίνεται τους παράξενους κατοίκους αυτού του τόπου.
Σε αυτή τη γη των ευκαιριών, πολλοί έρχονται και ξανάρχονται περιμένοντας να πιάσουν την καλή. Ανάμεσα σε αυτούς κι ένας νεαρός Γάλλος, που δουλεύει επόπτης στην κατασκευή της αγροικίας του Πρώτου Μεγάλου Αρμοστή. Νομίζει ότι περνάει απαρατήρητος, όμως είναι αδύνατον να τον συναντήσει κάποιος και να μην προσέξει το ιδιάζον παρουσιαστικό του, την εξαϋλωμένη μορφή του, τα μακριά του άκρα, τον κόπο που κάνει να ισορροπήσει στο σώμα του. Ο απόμακρος και αντικοινωνικός νεαρός μαγεύει αλλά και φοβίζει τους γύρω του. Και δεν είναι άλλος από τον ανυπότακτο και ονειροπόλο ποιητή, ο οποίος μόλις στα είκοσί του χρόνια, σαν να έχει με έναν τρόπο ολοκληρώσει το χρέος του προς την οικουμένη, σταματά να γράφει ποίηση, έχοντας όμως ήδη προλάβει να αφήσει την παρακαταθήκη του στις επόμενες γενιές και να τις επηρεάζει εσαεί και στον μέγιστο βαθμό.
Είναι εκείνος που θέλει να προλάβει να δοκιμάσει τα πάντα, γι’ αυτό και επιδίδεται σε μια αέναη περιπλάνηση σε σώματα και τόπους, στην προσπάθειά του να ανακαλύψει νέους ορίζοντες. Ένας ταξιδιώτης σε ένα ταξίδι χωρίς επιστροφή. Έρχεται σε ρήξη με όλους και με όλα: με το παρελθόν, με τις πεποιθήσεις, με τους ανθρώπους. Αφήνεται να παρασυρθεί από κάθε τι γοητευτικό που συναντά, χωρίς όμως να προσκολλάται σε αυτό. Περιφρονεί κάθε τι σταθερό και ασφαλές, υλικό και μη. Ζει για το ταξίδι, για τη διαδρομή κι όχι για τον προορισμό. Ριψοκίνδυνος, προκλητικός, άπατρις, αλκοολικός, αναρχικός, παθιασμένος, μελαγχολικός, ανυπάκουος. Γοητεύεται από τις τεχνολογικές εξελίξεις, για τις οποίες ενημερώνεται όσο περισσότερο μπορεί, πιστεύει στην επιστήμη και στην πρόοδο και προσπαθεί να τις χρησιμοποιήσει προς όφελός του. Διασχίζει χώρες και ηπείρους, γίνεται παιδαγωγός, έμπορος, εργοδηγός, έμπορος όπλων.
Στην πατρίδα του θεωρείται λιποτάκτης και στην Κύπρο αρχίζουν να τον θεωρούν ένοχο, όταν ένας από τους εργάτες βρίσκεται νεκρός από χτύπημα στο κεφάλι.
Στον καιρό που βρίσκεται στο βουνό, σε αυτό το τοπίο της αφθονίας και της γαλήνης, στον αρωματισμένο με θυμάρια και ρίγανες τόπο, ο νεαρός με την τυχοδιωκτική φύση, έχει αλλάξει ρότα και διάγει βίο σεμνό και ταπεινό. Δεν θέλει να τραβάει την προσοχή, ούτε να γίνεται το επίκεντρο. Στην πατρίδα του θεωρείται λιποτάκτης και στην Κύπρο αρχίζουν να τον θεωρούν ένοχο, όταν ένας από τους εργάτες βρίσκεται νεκρός από χτύπημα στο κεφάλι. Στην προσπάθειά του να το σκάσει, συναντά τον νεαρό ταχυδρόμο που του μεταφέρει τα γράμματα. Ο ρεαλιστής, γειωμένος νεαρός, που του αρκεί το βουνό, η γη και η ομορφιά του νησιού του, στέκεται απέναντι στον ονειροπόλο, φευγάτο και ουτοπιστή ποιητή, που θέλει να εφεύρει το άγνωστο, να ανακαλύψει το άρρητο, «να χωρέσει σ’ ένα μυαλό μια ψυχή ένα σώμα την τερατώδη αλήθεια του κόσμου». Συναντιούνται εκεί που βρίσκουν κοινά οι αντιθέσεις τους, εκεί που το αφύσικο γίνεται κανονικό, το σκοτάδι γίνεται φως, ο θάνατος γίνεται ζωή ή και το αντίστροφο, κι ο χρόνος παύει να κυλάει για λίγο, για όσο χρειάζεται να καταλάβει κανείς ότι μπορεί να πεθάνει από ευτυχία και ότι η ζωή είναι μια ατέλειωτη φάρσα. Μετά ο καθένας επιστρέφει εκεί όπου ανήκει: ο ένας στη γη και ο άλλος στον αιθέρα, παντού και πουθενά.
Χρειάζεται μεγάλη τέχνη για να μιλήσει κανείς για μια ξεχωριστή προσωπικότητα, για έναν άνθρωπο ιδιαίτερα ευφυή, προκλητικά ιδιότυπο και εκπληκτικά επιδραστικό, και μάλιστα να μιλήσει γι’ αυτόν όχι με απλή παράθεση στοιχείων και πληροφοριών που τον αφορούν, αλλά παρουσιάζοντας στιγμές από τη ζωή του, χρωματισμένες από το ιδιαίτερο του χαρακτήρα του, ξανασυστήνοντάς τον σε ένα κοινό που τον ξέρει και δημιουργώντας του την επιθυμία να τον γνωρίσει πάλι από την αρχή.
Ο Αρτίρ Ρεμπό σε μεταβατικό στάδιο
Η συγγραφέας σκιαγραφεί το πορτρέτο του Ρεμπό, παραθέτοντας αποσπάσματα από το έργο του, ενσωματωμένα με εξαιρετική δεξιοτεχνία στο κείμενο, το οποίο αποκτά σε σημεία τα χαρακτηριστικά της γραφής του ποιητή. Λόγος πυκνός, μακροπερίοδος, χρήση των σημείων στίξης με φειδώ, γλώσσα καταιγιστική, που άλλοτε γίνεται εκστατικό παραλήρημα, κραυγή ή θρόισμα, άλλοτε ποταμός ορμητικός, ή αισθαντικό ψιθύρισμα. Ποιητικότητα, λυρισμός και μια ροή λόγου που συναρπάζει και σε παρασύρει στον ρυθμό της.
Παράλληλα, έχουμε στη διάθεσή μας πολλά στοιχεία που αφορούν στην Κύπρο και στην ιστορία της, στη στάση των αποικιοκρατών απέναντι στους ντόπιους, τους οποίους υποτίθεται ότι προσπαθούν να εκπολιτίσουν, στις σχέσεις μεταξύ χριστιανών και μουσουλμάνων, στην εγκαρτέρηση, τη στωικότητα και την αυτοσυγκράτηση που επιδεικνύουν οι ντόπιοι απέναντι στους εκάστοτε έχοντες την εξουσία.
Και ο Ρεμπό, βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο. Από τη ζωή της ποίησης, των καταχρήσεων και της αντίδρασης, προσπαθεί όχι με μεγάλη επιτυχία, να υιοθετήσει κάποιου είδους κανονικότητα.
Το βιβλίο περιγράφει μια εποχή μεταιχμιακή, μια εποχή των αλλαγών. Η Κύπρος περνάει από την οθωμανική κυριαρχία στην κυριαρχία των Άγγλων. Νέα ήθη, νέα κουλτούρα, νέοι νόμοι και κανόνες. Και ο Ρεμπό, βρίσκεται σε μεταβατικό στάδιο. Από τη ζωή της ποίησης, των καταχρήσεων και της αντίδρασης, προσπαθεί όχι με μεγάλη επιτυχία, να υιοθετήσει κάποιου είδους κανονικότητα.
Το μόνο που μένει σταθερό είναι το βουνό, αυτό το βουνό που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά του νησιού και στέκει αγέρωχο ανά τους αιώνες, άγνωστο στους περισσότερους, ακόμα και στους ντόπιους. Εκεί υπάρχει «μια τάξη χειροπιαστή, μια ομορφιά ήμερη άθικτη αιώνια, μια σοφία απλή κι αδιασάλευτη», η οποία περιγράφεται με εξαίσιες εικόνες.
Η ποίηση του Ρεμπό, του καταραμένου και λατρεμένου ποιητή, γραμμένη με ουρλιαχτά, μιλά για την ομορφιά και το χάος του κόσμου, για τη δίχως τέλος αθλιότητα της ζωής.
Ιστορικά στοιχεία, μυθοπλασία και ποίηση σε συνδυασμό με συγγραφική δεινότητα, μας χαρίζουν μια αναγνωστική εμπειρία ακραία συναρπαστική από την αρχή ως το τέλους του βιβλίου. Η ποίηση του Ρεμπό, του καταραμένου και λατρεμένου ποιητή, γραμμένη με ουρλιαχτά, μιλά για την ομορφιά και το χάος του κόσμου, για τη δίχως τέλος αθλιότητα της ζωής. Η γραφή της Νάσιας Διονυσίου, γραφή παλλόμενη, με σφρίγος και δύναμη, αποτυπώνει τις ομορφιές ενός τόπου, την πονεμένη ιστορία του μαζί με τα σκοτάδια και τις αβύσσους της ψυχής ενός μοναδικού ανθρώπου, που αναζητά την αιωνιότητα στο σημείο που τέμνονται οι αντιφάσεις της ζωής.
Μη γράφετε Αρθούρος. Μην αναφέρεται αυτό το όνομα. Μη μιλάτε για τον άνθρωπο που δεν ήθελε να τον ξέρει κανείς. Θα μιλήσει γι’ αυτόν η ιστορία.
* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι συγγραφέας και εκπαιδευτικός.
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Έμοιαζε να έχει διαρκώς στο νου του τη φυγή σαν κάποιος που δεν θέλει να ριζώσει, που αποζητά να είναι μόνος. Τον είχα, μάλιστα, ακούσει να λέει πως μια άλλη ζωή του αρμόζει ή και πολλές ή και καμία. Έλεγε πως η ανθρωπότητα μοιάζει με καράβι που μετακινείται, πως ο κόσμος είναι χωρίς ηλικία, γεμάτος θαυμάσια μέρη για να γνωρίσει κανείς, εύφορες πλαγιές παθιασμένα νησιά παραληρηματικούς ουρανούς, πως η ευτυχία είναι μοιραία γι’ αυτό πρέπει κανείς να αγαπά τον κίνδυνο.»
Δυο λόγια για τη συγγραφέα
Η Νάσια Διονυσίου γεννήθηκε το 1979 στη Λευκωσία. Σπούδασε Νομική και Διεθνές Δίκαιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και εργάζεται στο Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Είναι συγγραφέας της νουβέλας Τι είναι ένας κάμπος (Πόλις, 2021), η οποία τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος/Νουβέλας Ελλάδας, και της συλλογής διηγημάτων Περιττή ομορφιά (Το Ροδακιό, 2017), που απέσπασε το Κρατικό Βραβείο Διηγήματος/Νουβέλας Κύπρου.
