«Σου γράφω από την κοιλιά του κτήνους» του Μίνου Ευσταθιάδη – Αλληλοεμπλεκόμενες δικαστικές υποθέσεις

Η δολοφονία της Σαρλότε Μπέρινγκερ το 2006 είναι σαν τη γάτα του Σρέντιγκερ: ο καταδικασμένος νεαρός Φρέντερικ Τάλας μπορεί να είναι ένοχος, αλλά μπορεί και να μην είναι. Το ίδιο συμβαίνει και με την εξαφάνιση, που αποδείχτηκε τελικά δολοφονία, της μικρής Ούρσουλα Χέρμαν το 1981, με τις ευθύνες να πέφτουν εντέλει στον Αρτούρο Ζαμιάτιν. Όσο κι αν το δικαστήριο έβγαλε μετά από πολυάριθμες συνεδρίες την καταδικαστική του απόφαση, η μυθοπλασία δεν είναι καθόλου σίγουρη και στρέφει πάνω στην πραγματικότητα τα δικά της κιάλια.

Πάνω σ’ αυτόν τον καμβά, που όντως έλαβε χώρα στο Μόναχο του 2006, ο Μίνως Ευσταθιάδης αναλαμβάνει να διερευνήσει την ορθότητα της απόφασης, ξεκινώντας ένα δικαστικό μυθιστόρημα…

Η γηραιά πάμπλουτη Σαρλότε, η οποία διατηρεί έναν ολόκληρο όροφο πάνω από το ιδιόκτητο πολυώροφο πάρκινγκ, σκοτώνεται με είκοσι τόσες σφυριές. Οι αστυνομικές αρχές, χωρίς πιθανόν να έχουν αδιάσειστα στοιχεία, ρίχνουν την ευθύνη στον ανιψιό της που εργάζεται στο πάρκινγκ και είναι, πέρα από βασικός κληρονόμος της, και ο πιο στενός της συνεργάτης στην επιχείρηση. Πάνω σ’ αυτόν τον καμβά, που όντως έλαβε χώρα στο Μόναχο του 2006, ο Μίνως Ευσταθιάδης αναλαμβάνει να διερευνήσει την ορθότητα της απόφασης, ξεκινώντας ένα δικαστικό μυθιστόρημα… Σε παράλληλη αφήγηση κάνει το ίδιο με τη δεκάχρονη που χάθηκε μια βραδιά στο δάσος και τελικά βρέθηκε νεκρή σε ένα ξύλινο κιβώτιο, αφού ο απαγωγέας της ή οι απαγωγείς της έκαναν το ένα μοιραίο λάθος μετά το άλλο. Στο τέλος, μετά από χρόνια συλλαμβάνεται και καταδικάζεται ένας από τους κύριους υπόπτους.

Σ’ αυτό το μυθοπλαστικό σταυροδρόμι συναντώνται ποικίλοι δρόμοι. Αφενός η νομική κατάρτιση του συγγραφέα, που του δίνει φακούς και πρίσματα ερμηνείας, κι αφετέρου η ευδόκιμη θητεία του στο αστυνομικό μυθιστόρημα, όπως τον εξαιρετικό Δύτη (εκδ. Ίκαρος, 2018) και το συναρπαστικό Κβάντι (εκδ. Ίκαρος, 2020). Τρίτος δρόμος που φτάνει ως εδώ είναι το ίδιο το είδος του δικαστικού μυθιστορήματος, που δεν έχει μεγάλη παράδοση στην Ελλάδα: από τον Συμβολαιογράφο (1850) του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή μέχρι το Μια σκοτεινή υπόθεση (2010) του Λάκη Δόλγερα.

Αφήγηση άκρως ελκυστική

Η αφήγηση είναι άκρως ελκυστική, καθώς συνδυάζει το αστυνομικό μυστήριο με τη στρωτή γραφή, η οποία προχωρά βήμα βήμα και σπέρνει παντού αμφιβολίες. Καμία από τις δύο δικαστικές αποφάσεις, παρόλο που παρουσιάζονται όλα τα στάδια της διαδικασίας, δεν πείθει, κι ο ομοδιηγητικός αφηγητής, που πηγαίνει μάλιστα να μιλήσει με τον Φρέντι Τάλας στη φυλακή, δεν είναι βέβαιος –το αντίθετο μάλλον– ότι ο καταδικασθείς είναι ένοχος. Όλα όσα λέει αποδεικνύουν –ή έστω υπονοούν– ότι οι έρευνες παρουσίαζαν πολλά κενά και ότι στην προσπάθεια των αρχών να βρουν έναν ένοχο, όχι κατ’ ανάγκην τον πραγματικό, οι αρμόδιοι προσπέρασαν πολυάριθμα στοιχεία και με πολλές αμφιβολίες καταδίκασαν πιθανόν δύο αθώους.

Με ντοκουμενταριστικό τρόπο ο αφηγητής εξ Ελλάδος παρουσιάζει τα πειστήρια και όσα βρέθηκαν ή όσα παραγνωρίστηκαν, τρόπο ο οποίος εντέλει γίνεται μυθοπλαστικά ενεργός, διότι εμπλέκει τον αναγνώστη στο παιχνίδι της ενοχής και της αθωότητας, της πραγματικότητας και των ανευόδωτων πιθανοτήτων. Ωστόσο, στο τέλος δεν αποδεικνύει την αθωότητα των δύο καταδικασθέντων, αλλά αφήνει αιωρούμενα ερωτήματα να στοιχειώνουν το βιβλίο. Είναι όμως τόσο ισχυρές οι ενδείξεις που έχει σκορπίσει, ώστε να ενσπείρει στο μυαλό μας το μικρόβιο της έντονης αμφισβήτησης των αποφάσεων. Κι αν ένα δαχτυλικό αποτύπωμα είναι κοινό και στις δύο υποθέσεις, τότε ποια αδιόρατη αρχή τις ενώνει και οδηγεί στον συσχετισμό τους, αν όχι και στον κοινό ένοχο; Ο «φόνος στο πάρκινγκ» και το «κορίτσι στο κιβώτιο» αφήνουν την ερευνητική φαντασία να δράσει, γόνιμα και δημιουργικά.

Η σαγήνη της ανάγνωσης συνδέεται με την εξιχνίαση δύο εγκλημάτων, αλλά και με τον λιτό λόγο ενός έργου, που υποβάλλει, προβληματίζει και σπέρνει αμφιβολίες, κάνοντας τον αναγνώστη να περάσει ραφή τη ραφή το εργόχειρο των ερευνών, ανήσυχος κι αυτός για το τελικό συμπέρασμα.

Το βιβλίο του Μ. Ευσταθιάδη συνδυάζει το δικαστικό με το αστυνομικό μυθιστόρημα, τη λιτή αντιλογοτεχνική γραφή με τη μαγευτική πρόσκληση στον αναγνώστη, το σασπένς με τον επιστημονικό-νομικό λόγο, την πραγματικότητα με τη μυθοπλαστική ελευθερία. Η σαγήνη της ανάγνωσης συνδέεται με την εξιχνίαση δύο εγκλημάτων, αλλά και με τον λιτό λόγο ενός έργου που υποβάλλει, προβληματίζει και σπέρνει αμφιβολίες, κάνοντας τον αναγνώστη να περάσει ραφή τη ραφή το εργόχειρο των ερευνών, ανήσυχος κι αυτός για το τελικό συμπέρασμα.

^＊ Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Στις 21 Φεβρουαρίου 2023 ένας φάκελος βρίσκεται στο γραμματοκιβώτιό μου. Πάνω του είναι δακτυλογραφημένα η διεύθυνση και το όνομά μου, όπως επίσης και τα στοιχεία του αποστολέα.

Τον ανοίγω και διαβάζω. Η επιστολή έχει γραφτεί από τη φυλακή του Στράουμπινγκ. Σχεδόν τα πάντα είναι δακτυλογραφημένα, εκτός από την υπογραφή του Φρέντι και λίγες χειρόγραφες λέξεις στο τέλος.

Το γράμμα έχει σταλεί στις 10 Ιανουαρίου 2023. Οι σαράντα δύο μέρες που έχουν μεσολαβήσει, μέχρι να φτάσει στα χέρια μου, μαρτυρούν –ή μάλλον σχεδόν αποδεικνύουν– πως το έχουν διαβάσει κι άλλοι».

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Μίνως Ευσταθιάδης (γεν. 1967) σπούδασε νομικά στην Αθήνα και στο Ανόβερο. Έχει γράψει τα μυθιστορήματα Έξοδος (Ανατολικός, 2001), Χωρίς γλώσσα (Καστανιώτης, 2004) και Το δεύτερο μέρος της νύχτας (Ωκεανίδα, 2014) που εκδόθηκε στα γερμανικά (Acabus, 2014).

Το μυθιστόρημά του Ο Δύτης (Ίκαρος, 2018) εκδόθηκε στα γαλλικά (Actes Sud, 2020) και στα αραβικά (Al Arabi, 2023). Βρέθηκε στη βραχεία λίστα των βραβείων Athens Prize for Literature (Ελλάδα), Violeta Negra Occitanie (Γαλλία) και Prix du Livre Europeen (Ευρώπη). Το μυθιστόρημά του Κβάντι (Ίκαρος, 2020) εκδόθηκε στα γαλλικά (Actes Sud, 2023). Το μυθιστόρημά του Σχέδια του χάους (Ίκαρος, 2022) θα κυκλοφορήσει στα γαλλικά από τον Actes Sud το 2025 και έχει υπογραφεί Option για την τηλεοπτική του μεταφορά. Ζει κοντά στη θάλασσα.