Για το μυθιστόρημα της Ιωάννας Ντούμπρου «Αρκτικός» (εκδ. Πατάκη)
Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης
Αν δει κανείς αυτό το δεύτερο μυθιστόρημα της Ιωάννας Ντούμπρου συγκριτικά με το πρώτο, θα ανακαλύψει πόσο διαφορετικά είναι, αλλά συνάμα θα αντιληφθεί ότι αντικρυστά μοιάζουν σαν δυο καθρέφτες που δείχνουν αντεστραμμένοι την πραγματικότητα. Από τη μία, στη Βορινή παραλία (Πατάκης, 2019) ένα ζευγάρι νέων πηγαίνει διακοπές στις ηλιόλουστες Μαλδίβες για να ζήσουν τη σχέση τους, αλλά τελικά η αφηγήτρια νιώθει ότι μάλλον αποτυγχάνουν· από την άλλη, στον «Αρκτικό» ένα ζευγάρι ηλικιωμένων (εκεί γύρω στα εβδομήντα) επιχειρούν το παράτολμο ταξίδι τους στον παγωμένο Βόρειο Πόλο, όπου τελικά η αφηγήτρια νιώθει ότι μάλλον πετυχαίνει τον βαθύτερο στόχο της.
Από τη βορινή παραλία στον βόρειο πόλο…
Το βασικό για την εξηνταοκτάχρονη πρωταγωνίστρια είναι να διερευνήσει τι συνιστά τη ζωή και γι’ αυτό δοκιμάζει κατά καιρούς διάφορα πειράματα. Από τα πενήντα ένα της, όταν γνώρισε τον Π., άρχισε να γράφει ημερολόγιο, όσο κι αν αυτό τής φαινόταν δέσμευση, αλλά τελικά κατάλαβε ότι μέσα σ’ αυτό θα μπορούσε να αποτυπώσει ό,τι αξίζει να μείνει. Έχει προτείνει στους μαθητές της το κουτί του εαυτού, όπου θα περιελάμβαναν ό,τι θεωρούν σημαντικό γι’ αυτούς κ.λπ. Όλα αυτά, με τα οποία ξεκινάει το μυθιστόρημα, είναι πυξίδες που δείχνουν ότι η αναζήτηση του συνταρακτικού «είναι» που θα γεμίσει τα πολλά, αδιάφορα ίσως, χρόνια του βίου οδηγεί την ηρωίδα να δώσει κυριολεκτικά μια περιουσία, μαζεμένη με κόπο, ώστε να χαρίσει στον εαυτό της και στον άντρα της ένα ταξίδι στον Αρκτικό κύκλο!
Το βασικό μήνυμα του έργου, μήνυμα που εξάγεται τόσο από τη δράση όσο κι από τις σκέψεις της πρωταγωνίστριας, είναι ότι η ζωή είναι υπαρξιακά αναγκαίο να ζείται δυνατά, γιατί ο άνθρωπος πρέπει να γεμίζει το είναι του με ό,τι καλύτερο μπορεί.
Το βασικό μήνυμα του έργου, μήνυμα που εξάγεται τόσο από τη δράση όσο κι από τις σκέψεις της πρωταγωνίστριας, είναι ότι η ζωή είναι υπαρξιακά αναγκαίο να ζείται δυνατά, γιατί ο άνθρωπος πρέπει να γεμίζει το είναι του με ό,τι καλύτερο μπορεί. Το καρκινικό ρητό «In girum imus nocte et consumimur igni», που έρχεται και επανέρχεται μέσα στο μυθιστόρημα, υποβάλλει τη θέση ότι ο θάνατος είναι παρών κι ο καθένας μας κάνει άσκοπους κύκλους, αν δεν ζήσει έντονα το παρόν και δεν επιδιώξει το μέγιστο φορτίο έντασης όσο περισσότερο μπορεί.
Το ταξίδι στον Βόρειο πόλο, όσο κι αν στοίχισε όλο το συνταξιοδοτικό πακέτο της ηρωίδας, όσο κι αν φαίνεται σε πολλούς μια επικίνδυνη τρέλα, όσο κι αν ενοχλεί τον σύζυγό της που έχει ανθρωπιστικές και αντικαπιταλιστικές ευαισθησίες, είναι ένα στοίχημα με τον εαυτό. Κι αυτό το στοίχημα συνίσταται στο να μην αφήσει το νερό της ζωής να κυλήσει χωρίς να το νιώσει στα χέρια της, στο σώμα της, στην ψυχή της, να μην αφήσει τα κεριά να σβήνονται πίσω της, χωρίς να έχει προλάβει να δει στο εφήμερο φως τους το μέγιστο δυνατό όνειρο.
Συνδυάζει την άνετη αφήγηση, όσο κι αν φαίνεται σε μερικά σημεία να πλατειάζει, με την εσωτερική αναζήτηση για μια εμπειρία που θα εκτινάξει την ψυχή του ανθρώπου.
Η συγγραφέας συνδυάζει το εξωτικό του ταξιδιού -σε μέρη που δεν έχουν απασχολήσει πολύ το φαντασιακό του αναγνώστη- με τον στοχασμό για την ίδια την ύπαρξη. Συνδυάζει την άνετη αφήγηση, όσο κι αν φαίνεται σε μερικά σημεία να πλατειάζει, με την εσωτερική αναζήτηση για μια εμπειρία που θα εκτινάξει την ψυχή του ανθρώπου. Φαινομενικά είναι η εξιστόρηση μιας πρωτόγνωρης εξόρμησης στους πάγους, αλλά στην ουσία είναι η απόδοση της αναζήτησης ενός ανύσματος έξω από τα εσκαμμένα, που θα κάνει τη ζωή άξια να μείνει ως ανάμνηση ή ως κατόρθωμα, ως υπέρβαση της καθημερινότητας ή ως διάτρηση των ορίων.
Διαβάζεται ανάλαφρα, αλλά υποβάλλει σκέψεις σε δεύτερο και τρίτο επίπεδο. Παρόλο που επιφανειακά διαβάζεται ως ταξιδιωτική λογοτεχνία, στην ουσία το εξωτερικό περιβάλλον υποδεικνύει αδιάκοπα το εσωτερικό ταξίδι και την προσωπική αναζήτηση.
＊ Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).
Απόσπασμα από το βιβλίο
«Η μυστηριώδης λατινική φράση «in girum imus nocte et consumimur igni» είναι ένα αίνιγμα με τη μορφή παλίνδρομου – ένα παζλ που μπορεί να συνεχίζεις να το διαβάζεις κυκλικά για πάντα. Κάποιοι την αποδίδουν στον Βιργίλιο, όμως δεν πρόκειται για κάτι αποδεδειγμένο. Είναι δε δύσκολο να μεταφραστεί με ακρίβεια, γιατί οι λέξεις έχουν τοποθετηθεί με τρόπο ανορθόδοξο προκειμένου να δημιουργηθεί το παλίνδρομο. Όσοι ξέρουν λατινικά θα αναγνωρίσουν τις λέξεις «νύχτα» ή «φωτιά», και ίσως θεωρήσουν πως η φράση μεταφέρει κάποιο σκοτεινό μήνυμα. Κάποιοι άλλοι, ωστόσο, θεωρούν ότι αναφέρεται στις νυχτοπεταλούδες.»
