alepoudes250

Της Άλκηστης Σουλογιάννη

«Τα χάνομε όλα, τα χάνομε όλα, τα χάνομε όλα» Κοσμάς Πολίτης, Eroica

Ο χαμένος χωρόχρονος της ύστερης εφηβείας αποτελεί τον πυρήνα για τη θεματική ανάπτυξη του νέου από εκδοτικής πλευράς βιβλίου, αλλά στην πραγματικότητα ενός πρώιμου (1959) τεκμηρίου μιας ήδη μορφοποιημένης άποψης του Μένη Κουμανταρέα περί δημιουργικής γραφής. 

Παρά τις σύγχρονες «επεμβάσεις» του συγγραφέα (σύμφωνα με δήλωσή του στο σύντομο προλογικό σημείωμά του), είναι φανερό ότι η δομή του κειμενικού κόσμου του βιβλίου εξ αρχής αποτέλεσε προληπτική αναφορά στην ποιότητα μιας συνειδητής δημιουργικής παραγωγής, την ανάπτυξη της οποίας σηματοδότησε το βιβλίο Τα μηχανάκια (1962) ως εναρκτήρια δήλωση προθετικότητας του Κουμανταρέα για τις επιλογές του σε επίπεδο θεματικής και υφολογικής οργάνωσης.

koumadareasΣτο βιβλίο Οι αλεπούδες του Γκόσπορτ αναγνωρίζονται μερικά από τα βασικά στοιχεία που χαρακτηρίζουν τη λογοτεχνική παραγωγή του Κουμανταρέα. Πρόκειται για τη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην υποκειμενική πραγματικότητα και τον εξωτερικό, αντικειμενικό κόσμο, για την ισχύ του ονείρου και της φαντασίας ως κεντρικών τόπων της υποκειμενικής πραγματικότητας, για τις αντιθέσεις ανάμεσα στα κειμενικά πρόσωπα ως εκδήλωση της βούλησης του ανθρώπου και ως δεσμευτική παρέμβαση της μοίρας, για την έννοια της ετερότητας τόσο στην ανθρώπινη ύπαρξη όσο και στον γεωγραφικό χώρο, για την πρόσληψη της ετερότητας με αυτό το διπλό περιεχόμενο, για τη διελκυστίνδα αφενός ανάμεσα στη φιλία και στον έρωτα και αφετέρου ανάμεσα στη ζωή και στον θάνατο, για την υποκειμενική πρόσληψη του χρόνου και του χώρου, για τον διάλογο του ανθρώπου με τον χώρο και την τελική αποκορύφωση του χώρου ως προβολή του υποκειμενικού κόσμου, καθώς και για την αποτύπωση ενός διαπολιτισμικού τοπίου νοοτροπιών και συμπεριφορών.

Αυτά τα στοιχεία προσδιορίζουν την οργάνωση της δομής του βιβλίου σε δεκαοκτώ κεφάλαια. Ο αριθμός των κεφαλαίων μοιάζει να αντιστοιχεί στην ηλικία των δεκαοκτώ ετών του κειμενικού Εγώ, που φαίνεται (λόγω ονόματος) να ταυτίζεται με το συγγραφικό Εγώ, πράγμα πάντως χωρίς ιδιαίτερη σημασία. Το σημαντικότερο είναι ότι ο δεκαοκτάχρονος κειμενικός Μένης, αφού διασχίσει γεωγραφικά και κοινωνικά όρια στο πλαίσιο των συνθηκών της εξωτερικής πραγματικότητας, οργανώνει το περιεχόμενο ενός ατομικού χωρόχρονου με προϋπολογισμένη διάρκεια. Η νωρίτερα από το αναμενόμενο απώλεια του χωρόχρονου με ό,τι αυτή συνεπάγεται, αποτελεί τη δίοδο για τη μοναχική είσοδο στον κόσμο των ενηλίκων μέσα από μια θύελλα υλικού της μνήμης και των αισθήσεων.

alepoudesΟ άμεσος, παραστατικός, βιωματικός, κριτικός λόγος του Κουμανταρέα, με τον υψηλό βαθμό διεισδυτικότητας σε ό,τι αφορά την πρόσληψη του εξωτερικού κόσμου και με την ιδιαίτερη ευαισθησία σε ό,τι αφορά την απόδοση της εσωτερικής πραγματικότητας, αποδεικνύει μια εγγενή, βαθειά, συνειδητή σχέση του συγγραφέα με τη γλώσσα ως όχημα διατύπωσης της πλέον λεπτομερούς ανάλυσης εννοιών και νοημάτων.

Ακριβώς η εξαιρετική σημασία στη λεπτομέρεια προσδιορίζει την ποιότητα του κειμενικού κόσμου στο συγκεκριμένο βιβλίο (αλλά και γενικότερα στο σύνολο της συγγραφικής δραστηριότητας του Κουμανταρέα) ως αποτύπωση του ύφους του συγγραφέα με ιδιαίτερους δείκτες την ευρύτατη χρήση της μεταφοράς και την ευρηματική σύνθεση των γραμματικών εικόνων. Η μεταφορά και οι γραμματικές εικόνες αποδίδουν τη διαδικασία για την πρόσληψη της εξωτερικής πραγματικότητας και για τη μετάλλαξή της σε φορτίο του υποκειμενικού, δηλαδή εντέλει του κειμενικού κόσμου.

Είναι σαφές ότι το (κατά τεκμήριο τουλάχιστον) πρώτο αυτό λογοτεχνικό έργο του Κουμανταρέα λειτουργεί ως αποφασιστική είσοδος σε μια συνεπή ανάπτυξη δημιουργικής γραφής και επομένως περαιτέρω ως εισαγωγή σε έναν κανόνα αφηγηματικού λόγου σύμφωνα με τις επιλογές και την αισθητική του συγγραφέα.

 

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

«Να θυμηθώ να παραγγείλω» του Στέλιου Μάινα (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Στέλιου Μάινα «Να θυμηθώ να παραγγείλω» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Μάνου Κοντολέων

Γνωστός ηθοποιός ο Στέλιος Μάινας, πριν από δώδεκα χρόνια είχε κάνει μια πρώτη εμφάνιση και στο χώρο της πεζογραφίας με μια συλλογή διηγημάτων – ...

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

«Ο κήπος των ψυχών» του Βασίλη Τσιαμπούση (κριτική)

Για τη νουβέλα του Βασίλη Τσιαμπούση «Ο κήπος των ψυχών» (εκδ. Εστία).

Του Ευάγγελου Αυδίκου

Υπάρχουν πολλές επιστημονικές μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο Σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι καθοριστική η συνδρομή της Προφορικής Ιστορίας, που γιγαντώθηκε ως πεδίο έρευνας, κινούμενη στη ορ...

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

«Τα πρωτοβρόχια» του Σπύρου Κιοσσέ (κριτική)

Για τη νουβέλα του Σπύρου Κιοσσέ «Τα πρωτοβρόχια – Μικρή ιστορία ενηλικίωσης» (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Παναγιώτη Χατζημωυσιάδη

Ποια στιγμή σηματοδοτεί την πορεία προς την ενηλικίωση; Μέσα από ποιες διαδικασίες δρομολογείται; Ποιες ενδότερες δυνάμεις ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική)  – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

«Δέντρο από καπνό» του Ντένις Τζόνσον (κριτική) – Το βραβευμένο μυθιστόρημα-σταθμός για τον πόλεμο του Βιετνάμ

Για το βραβευμένο μυθιστόρημα του Ντένις Τζόνσον (Denis Johnson) «Δέντρο από καπνό» (μτφρ. Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης, εκδ. Πατάκη), με αφορμή την κυκλοφορία –ήταν εξαντλημένο εδώ και χρόνια– της δεύτερης έκδοσής του. 

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Εί...

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Για να τον ξεχάσω (διήγημα)

Η αλήθεια είναι πως στην αρχή σε σιχαινόμουν. Απ’ την πρώτη στιγμή που σ’ έφερε στο σπίτι και σε είδα να κολυμπάς μέσα σ’ εκείνο το διάφανο σακούλι που το ‘σφιγγε σαν πουγκί στο χέρι του, σαν μπελά σ’ έβλεπα περισσότερο παρά σαν παρέα, ένα μπελά με τον οποίο δεν ήθελα επ’ ουδενί να συμβιώσω.

Της Χρυσ...

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Ο Χαβιέρ Θέρκας και η ηθική του Εμφυλίου

Τρια μυθιστορήματα του επιτυχημένου Ισπανού συγγραφέα Χαβιέρ Θέρκας (Javier Cercas) και ο τρόπος με τον οποίο ο Ισπανικός Εμφύλιος εντάσσεται στις τρεις ιστορίες. Οι διαθλάσεις της Ιστορίας στον καθρέφτη της μνήμης και της λογοτεχνικής αφήγησης.

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

02 Μαΐου 2022 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Οι δώδεκα συμβουλές του Ρομπέρτο Μπολάνιο για τη συγγραφή διηγημάτων

Ο Χιλιανός πεζογράφος και ποιητής Roberto Bolaño ήταν ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους ισπανόφωνους λογοτέχνες. Μετανάστευσε σε μικρή ηλικία στο Μεξικό και αργό

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ