«De Mysteriis» του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη (κριτική) – black metal μυστήρια στην ελληνική επαρχία

Pagan fears / The past is alive / The past is alive - στίχοι από το τραγούδι «Pagan Fears», από το άλμπουμ «De Mysteriis Dom Sathanas»

Οι άνωθεν στίχοι του συγκροτήματος Mayhem αποτελούν μια ανορθόδοξη, συνοπτική περιγραφή των ιστοριών του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη, δημιουργού που έχει καταπιαστεί με τη λογοτεχνία του τρόμου και δη, με τις φολκλορικές εκφάνσεις της. Το αξιοπρόσεκτο ντεμπούτο του, Παγανιστικές δοξασίες της θεσσαλικής επαρχίας (εκδ. Αντίποδες), συγκεντρώνει λαϊκούς θρύλους που προέρχονται, υποτίθεται, από τα χωριά της Θεσσαλίας, αλλά, στην πραγματικότητα, έχουν επινοηθεί από τον ίδιο τον συγγραφέα, που δανείζεται στοιχεία από τις αφηγήσεις του τόπου του για να συνθέσει μυθοπλασία.

Στο τρίτο βιβλίο του, το άρτι εκδοθέν De Mysteriis (εκδ. Αντίποδες), ο Τσαπραΐλης παρουσιάζει οκτώ διηγήματα, φρέσκα και εκτενέστερα από τα προηγούμενα. Διηγήσεις για την αναζήτηση μιας εκκλησίας από μαύρο λίθο στην καρδιά ενός μυστηριώδους δρυμού· για τη διοργάνωση μιας θεατρικής παράστασης που εξελίσσεται σε παγανιστική τελετή· για την παράδοση μιας επιστολής σε μια ανύπαρκτη διεύθυνση, σε μια οδό που εμφανίζεται μόνο όταν ο διαβάτης πρόκειται να πεθάνει· για μια θεραπεύτρια που βρικολακιάζει κι αψηφά τον θάνατο· για το Απόκοσμο και το Αρχέγονο που εισβάλλουν και κατακτούν τον τετριμμένο κόσμο μας.

Το πρωταρχικό ερέθισμα για τη συγγραφή των διηγημάτων δόθηκε από τις μελωδίες του δίσκου «De Mysteriis Dom Sathanas», της νορβηγικής, μπλακ μέταλ μπάντας Mayhem. Πρόκειται για έναν δίσκο που δημιουργήθηκε όπως τα βέβηλα αντικείμενα στις αποκρυφιστικές ιστορίες - μια απλή ματιά στο χρονικό της πορείας του συγκροτήματος θα κατατοπίσει όποιον δεν γνωρίζει περισσότερα. Ο Τσαπραΐλης αντλεί έμπνευση από τους αινιγματικούς στίχους των κομματιών και φτιάχνει εξ ολοκλήρου δικές του αφηγήσεις.

Μέταλ και λογοτεχνία τρόμου 

Στα τραγούδια της μέταλ μουσικής διακρίνονται συχνά επιρροές από τη λογοτεχνία του τρόμου και του φανταστικού - από την ποίηση του Ουίλιαμ Μπλέικ, τα «κοράκια» του Στίβεν Κινγκ και του Έντγκαρ Άλαν Πόε, τα έπη του Τόλκιν και τις παράξενες ιστορίες του Λάβκραφτ. Ιδίως οι δύο τελευταίοι προαναφερθέντες έχουν επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό και τον Χρυσόστομο Τσαπραΐλη, που συχνά γράφει σε ύφος υψηλό, με στόμφο, για το Άγνωστο, και τον φόβο που αυτό εμπνέει, για τους τρόπους που διαταράσσεται η ησυχία και η συνέχεια του κόσμου μας.

Ο Χρυσόστομος Τσαπραΐλης γεννήθηκε στη Λάρισα το 1984 και μεγάλωσε στην Καρδίτσα. Οι Παγανιστικές δοξασίες της θεσσαλικής επαρχίας είναι το πρώτο του βιβλίο (εκδ. Αντίποδες).

Οι περιγραφές των κτηρίων του Τσαπραΐλη είναι λεπτομερείς και ερεθιστικές, εστιάζοντας στα σύνθετα χαρακτηριστικά των οικοδομημάτων του, που περιφρονούν τους κανόνες της σύγχρονης αρχιτεκτονικής και θυμίζουν τις «κυκλώπειες και εξωφρενικές κατασκευές του Λάβκραφτ», όπως γράφει κι ο Ουελμπέκ στη μελέτη του για τον Αμερικανό συγγραφέα - ως «καρπό κυκλώπειας χθόνιας γέννας που είχε ωθήσει όλη τη φύση να αποστρέψει το βλέμμα της» χαρακτηρίζει ο Τσαπραΐλης την εκκλησία που εμφανίζεται στο πρώτο διήγημά του.

Αντιστοίχως, φαίνεται πως κάποιες από τις φιγούρες του Έλληνα συγγραφέα, όπως και του Λάβκραφτ, δεν μπορεί να τις συλλάβει ο ανθρώπινος νους, ούτε να τις περιγράψουν επαρκώς οι ανθρώπινες λέξεις («Απ’ το σκοτάδι ξεπρόβαλαν δύο ισχνά χέρια, δίχως να φαίνεται το σώμα όπου ανήκαν. […] Όταν άρχισε να ξεχωρίζει η μορφή στην οποία ανήκαν τα άκρα, ξέσπασαν φωνές»).

Απομαγεμένη πραγματικότητα 

Όπως οι στιχουργοί της μπλακ μέταλ, ο Τσαπραΐλης αμφισβητεί, μέσα από τους χαρακτήρες του, την απομαγεμένη πραγματικότητά μας. Οι ήρωές της «Νεκρώσιμης ομίχλης» εναντιώνονται στη μετονομασία του χωριού τους από τις ελληνικές αρχές της δεκαετίας του ’50. Ο μοναδικός στύλος ηλεκτρικού που φωτίζει το χωριουδάκι των «Παγανιστικών φόβων» σπάει από την πέτρα που πετά ένας επαναπατρισμένος σκηνοθέτης. Στο «Από το σκοτεινό παρελθόν», τα κινητά δεν πιάνουν σήμα στο υπόγειο, στον «κάτω» κόσμο, του νοσοκομείου όπου εργάζεται μια νυχτοφύλακας ονόματι Περσεφόνη.

Σε κάθε ιστορία, η δύναμη της φαντασίας αρκεί για να διαταράξει την κανονικότητα - πολλά από τα αλλόκοτα συμβάντα προκύπτουν αφού τα σκαρφιστούν οι πρωταγωνιστές του Τσαπραΐλη.

Σε κάθε ιστορία, η δύναμη της φαντασίας αρκεί για να διαταράξει την κανονικότητα - πολλά από τα αλλόκοτα συμβάντα προκύπτουν αφού τα σκαρφιστούν οι πρωταγωνιστές του Τσαπραΐλη. Οι ήρωές του δεν διαμορφώνουν απλώς τις λαϊκές παραδόσεις, προσθέτοντας δικά τους, μεταγενέστερα, στοιχεία σε προπατορικές αφηγήσεις, αλλά, επιπλέον, υπνωτίζουν το κοινό τους με τις εξιστορήσεις τους, δημιουργούν θεωρίες συνομωσίας που ύστερα επιβεβαιώνονται με τρόπο μαγικό, και δίνουν σάρκα και οστά σε σκοτεινές παρουσίες. Νέες θεότητες και θρησκείες σχηματίζονται - οι ήρωες συμμετέχουν ακούσια σε ξένα τελετουργικά («Όταν είδε το ναό να αναδύεται πελώριος μπροστά του […] έπεσε στα γόνατα κατάκοπος», «Άπλωσε το χέρι για να βάλει το φάκελο στο κουτί, όπως όταν ήταν μικρός έριχνε στο παγκάρι ένα κέρμα σε αντάλλαγμα για κάθε κερί»).

Το De Mysteriis είναι μια ενδιαφέρουσα προσθήκη στην εν προώδω εργογραφία του Χρυσόστομου Τσαπραΐλη, ενός συγγραφέα με το χάρισμα να εντάσσει αρμονικά στη λογοτεχνία μας στοιχεία από την παγκόσμια κουλτούρα, με τρόπο ώστε να προσδίδουν την αίσθηση της εντοπιότητας.