POIOI_AKOUNE_AKOMA_JAZZ

Της Έλενας Χουζούρη

Δεν είναι σίγουρο αν είναι λίγοι και μιας κάποιας ηλικίας αυτοί που ακούνε ακόμη τζαζ, όπως πιθανολογεί με μελαγχολία ο ήρωας του ομότιτλου διηγήματος του Γιάννη Μπασκόζου, το σίγουρο είναι ότι δεν είναι εύκολο να «παίξεις» με τη μουσική και μάλιστα να την μετατρέψεις σε αφηγηματικό πεδίο διαφορετικών μουσικών αποχρώσεων και ιδιωμάτων.

Έχω τη γνώμη ότι ο γνωστός δημοσιογράφος, διευθυντής του ΔΙΑΒΑΖΩ και διηγηματογράφος από το 2005 ─ΜΕΖ (εκδ. Κέδρος) η πρώτη του συλλογή─ κερδίζει αυτό το δύσκολο στοίχημα στα περισσότερα από τα έντεκα διηγήματά του, όπου η μουσική χρωματίζει το ύφος της αφήγησης, αλλά και τη θερμοκρασία των συναισθημάτων και συμπεριφορών των ηρώων.

Είναι φανερό ότι ο συγγραφέας ─σίγουρα φαν της μουσικής─ έχει λάβει σοβαρά υπόψη του την ρήση ενός μεγάλου της τζαζ, του Τσάρλι Πάρκερ, όπως τη διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου του: «Η μουσική είναι οι εμπειρίες σου, οι σκέψεις σου, η σοφία σου, αν δεν τη ζήσεις δε θα βγει από το κόρνο σου». Να προσθέσω ότι το ίδιο ακριβώς ισχύει και για τη λογοτεχνία. Δεν είναι λοιπόν καθόλου τυχαίο ότι κάποια από τα διηγήματα του Μπασκόζου έχουν βιωματικό υπόβαθρο («Ποιοι ακούνε ακόμη τζαζ», «Τα μαύρα μάτια», «Στην ταβέρνα», «Ο Βαγγέλης», «Ιστορίες από το Κόμμα».). Στα διηγήματα στα οποία η μουσική δένεται με τη λογοτεχνία, μπορεί κανείς να παρατηρήσει αλλαγές στο ύφος ανάλογα με τη μουσική που «ακούγεται» σ’ αυτά. Η τζαζ ή η ροκ προκαλεί ένα πιο κοφτό και γρήγορο ύφος, τα ρεμπέτικα και τα τσιφτετέλια απαιτούν ένα πιο χαλαρό και αργό ύφος εμποτισμένο μ’ έναν υπόγειο, και γι’ αυτό έντονο ερωτισμό («Η ταβέρνα»).

basko_3Ωστόσο υπάρχουν δύο διηγήματα που διεκδικούν τη δική τους ιδιαιτερότητα μέσα στο σύνολο των διηγημάτων του Μπασκόζου. Αυτά είναι τα εξής: «Στιγμές από το βίο του Πέτρου Πικρού» και «Κοτσυφάκι - μικρή αστυνομική ιστορία». Με τον «αιρετικό» Πέτρο Πικρό δεν είναι εύκολο να ασχοληθεί κανείς εκτός αν είναι ένας γερά αρματωμένος και γνώστης του αντιφατικού του βίου (βλ. Χριστίνα Ντουνιά). Χρειάζεται λοιπόν μεγάλη τόλμη στο να τον πάρεις από τα χέρια του μελετητή και να τον παραδώσεις στη δικαιοδοσία της λογοτεχνικής συνθήκης. Μια μυθιστορηματική, λόγου χάριν, βιογραφία του Πικρού μπορεί να ακούγεται λιγότερο τολμηρή. Αλλά να τεμαχίσεις το βίο του, να εστιάσεις, ας πούμε, την λογοτεχνική σου «κάμερα» σε κάποιες στιγμές του τις οποίες εσύ επιλέγεις, ε, αυτό πια κι αν είναι ρίσκο!

Ο Γιάννης Μπασκόζος όμως το παίρνει και όπως γίνεται στις περιπτώσεις υψηλού ρίσκου ή κατακρημνίζεσαι στα τάρταρα ή πετυχαίνεις το στόχο σου. Με το διήγημα του Μπασκόζου συμβαίνει το δεύτερο: Ο συγγραφέας καταφέρνει μέσα από μια σειρά επεισόδια-σκίτσα που το ένα βγαίνει μέσα από το άλλο, όχι απαραίτητα με χρονική ακολουθία, να σκιτσάρει με αδρές, στέρεες γραμμές τις εσωτερικές αντιφάσεις και συγκρούσεις του Πικρού, αλλά και να αναδείξει το ίδιο ελλειπτικά, αλλά καίρια, το περιβάλλον του συγγραφέα, τα πρόσωπα, είτε υπαρκτά είτε επινοημένα, που το απάρτιζαν. Στο τέλος, χάρη στο επινοημένο από τον Μπασκόζο όνειρο του Πικρού, ορμούνε στο διήγημα και το κατακλύζουν οι μυθιστορηματικοί ήρωες του δεύτερου, προσθέτοντας μια δοξαστική και αισιόδοξη νότα, αφού σύμφωνα με το όνειρο έχουν έρθει να του ευχηθούν για τη γιορτή του. Φυσικά όλοι ακούνε τα βαριά απαγορευμένα ρεμπέτικα. Τουτέστιν, τα χασικλίδικα.

Με το διήγημα «Το κοτσυφάκι» με επεξηγηματικό υπότιτλο «μικρή αστυνομική ιστορία» ο συγγραφέας στήνει μια… λοξή, ας την πούμε, ιστορία με πρωταγωνιστή ένα κάπως… λοξό νεαρό αστυνομικό, ο οποίος παραπλανάται πλήρως ως προς το στόχο που παρακολουθεί, για να ανακαλύψει ποιος έκλεψε μια ζωγραφισμένη πέτρα του Γιάννη Ρίτσου από μια ανοιχτή έκθεση έργων του ποιητή στη γενέτειρά του, Μονεμβασιά. Ο ήρωας μπερδεύει τις κινήσεις του στόχου του με τις κινήσεις που κάνει ένα κοτσυφάκι στο στηθαίο της βεράντας του. Ανεξάρτητα όμως από το έξυπνο εύρημα και το χαριτωμένο και απρόβλεπτο τέλος, όλο το διήγημα ακολουθεί με συνέπεια τους κανόνες της αστυνομικής λογοτεχνίας, αφήνοντας χώρο και για κάποια υπαινικτικά σχόλια, όπως στην περίπτωση της δυσθυμίας του αστυνόμου να κάθονται να ασχολούνται με κλεμμένες ζωγραφισμένες πέτρες! Μήπως πρέπει να περιμένουμε και ένα ολοκληρωμένο αστυνομικό μυθιστόρημα μετά «Το κοτσυφάκι»;

Κλείνω με τις «Ιστορίες από το Κόμμα». Ουσιαστικά τρία στιγμιότυπα. Περίοδος η μεταπολίτευση. Στο πρώτο επεισόδιο, ο Στάθης, πρωτοπαλίκαρο του Άρη στα νιάτα του και μέλος της θανατηφόρας ΟΠΛΑ, άτεγκτος φύλακας της ηθικής και προπαντός της κομματικής, παντρεμένος με παιδιά, τα παρατάει όλα στα εξήντα πέντε του και εξαφανίζεται με μια… δεκαεξάχρονη κνίτισσα, την οποία προσπαθούσε να επαναφέρει στον ίσιο δρόμο! Ωστόσο άλλαι αι βουλαί του γεροντοέρωτα του παλιού κομμουνιστή, και άλλαι της ζωής. Έτσι… η συνέχεια επί του διηγήματος. Στο δεύτερο, ο Τόλης από συνεπές μέλος του Κόμματος και συντηρητικός οικογενειάρχης μετατρέπεται σε… χορτοφάγο φρικιό όταν γνωρίζει μια Καναδή και… μην τον είδατε. Στην τρίτη, η Γιάννα, ζουμερή τριαντάρα κομμώτρια, άρτι οργανωθείσα στο Κόμμα, αλλά απ’ ότι φαίνεται μακριά ξημερωμένη από αυτό, αρχίζει να προσφέρει εκτός από κούρεμα και άλλης φύσεως υπηρεσίες στους συντρόφους της, οπότε επεμβαίνει η δαμόκλεια κομματική σπάθη και… η συνέχεια επί του διηγήματος.

Τα τρία αυτά διηγήματα-επεισόδια παραπέμπουν σε μια ολόκληρη εποχή και ο Μπασκόζος τα αντιμετωπίζει με ιδιαίτερη τρυφερότητα, αλλά και ολίγον μαύρο χιούμορ. Άλλωστε όσοι ζήσαμε εκείνη την εποχή, και μάλιστα υπό τη σκέπη του Κόμματος, το τι ιστορίες μαύρου χιούμορ έχουμε να διηγηθούμε, δεν λέγεται. Ο Μπασκόζος, λοιπόν, με τις τρεις ιστορίες του ανοίγει έναν δρόμο και μάλιστα όχι νοσταλγικό, όχι μνησίκακο, όχι χολιασμένο, αλλά ανθρώπινο και ίσως κάπου στο βάθος σεβαστικό.

AKOUNE_AKOMA_JAZZΓιάννης Μπασκόζος
Ποιοι ακούνε ακόμα τζαζ
Κέδρος 2011

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

«Όσο περιμένεις να συμβεί», του Γιάννη Τσίρμπα (κριτική)

Για το βιβλίο του Γιάννη Τσίρμπα με τίτλο «Όσο περιμένεις να συμβεί» (εκδ. Gutenberg).

Γράφει ο Σόλωνας Παπαγεωργίου

Ο Γιάννης Τσίρμπας πρωτοε...

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

«Ας φύγουμε λοιπόν» του Αλέξανδρου Διαμαντή (κριτική)

Για τη νουβέλα του Αλέξανδρου Διαμαντή «Ας φύγουμε λοιπόν», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη, και «καταλήγει να εκφράζει τον θρήνο μιας γενιάς, η οποία ενηλικιώθηκε απότομα και εξίσου απότομα προσγειώθηκε». Κεντρική εικόνα: Οι Jeanne Moreau, Oskar Werner, Henri Serre στην ταινία του François Truf...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (κριτική) – Μικροί συμπυκνωμένοι κόσμοι

Για τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» (εκδ. Κίχλη). Στην κεντρική εικόνα, στιγμιότυπο από την ταινία «Στάλκερ» του Αντρέι Ταρκόφσκι. 

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Μπορεί τα διηγήματα του Μιχάλη Μα...

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση, ο Ρούσντι βγάζει νέο βιβλίο – Το μήνυμά του: «Οι λέξεις είναι οι μόνοι νικητές»

Πέντε μήνες μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε ενώ ετοιμαζόταν να δώσει μια διάλεξη στη Νέα Υόρκη, ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων» βγάζει νέο βιβλίο. Το μυθιστόρημα «Victory City» του Σαλμάν Ρούσντι έχει ηρωίδα μια νεαρή ποιήτρια που ζει τον 14ο αιώνα στη νότια Ινδία. Τα βιβλία του Ρούσντι κυκλοφορούν σ...

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

«Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» του Δημήτρη Αγγελή (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση του Δημήτρη Αγγελή «Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου» (εκδ. Πόλις).

Γράφει ο Διογένης Σακκάς

Η ποιητική συλλογή Πάντα βρέχει στο κεφάλι του σκύλου του Δημήτρη Αγγελή εκτείνεται σε είκοσι εννέα ποιήματα, χωρισμέν...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

«Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» του Θόδωρου Σούμα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πεζογράφημα - πολιτική μαρτυρία του Θόδωρου Σούμα, «Ο Βασίλης –ψευδώνυμο Γιάννης– στην αριστερά (1971 - 2008)» το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Επίκεντρο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

«Τις μέρες που λιγόστευε το φως» του Όιγκεν Ρούγκε (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Όιγκεν Ρούγκε [Eugen Ruge] «Τις μέρες που λιγόστευε το φως» (μτφρ. Τεό Βότσος), το οποίο θα κυκλοφορήσει την ερχόμενη εβδομάδα από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

1 ΟΚΤΩΒΡΙ...

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

«Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον» του Μιχάλη Μακρόπουλου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Μιχάλη Μακρόπουλου «Ιστορίες από ένα περασμένο μέλλον», που θα κυκλοφορήσει στις 19 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Γιανγκσὶ-ντιέναο (τρεῖς σκηνὲς)  ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

7 μυθιστορήματα από όλον τον κόσμο για τους φίλους του φανταστικού

Πρώτος μήνας του νέου έτους και πριν δούμε τι θα φέρει η φετινή πραγματικότητα ας επιτρέψουμε στον εαυτό μας ένα φανταστικό λογοτεχνικό ταξίδι. Οι εκδόσεις Βακχικόν προτείνουν επτά μυθιστορήματα για τους φίλους του φανταστικού. Γιατί η φαντασία σε πάει παντού...

Επιμέλεια: Book Press

...
Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Γουίλιαμ Χ. Γκας: «Τα δώδεκα σημαντικότερα βιβλία που διάβασα στη ζωή μου»

Στο βιβλίο του με τίτλο «The William H. Gass Reader», ο Αμερικανός πεζογράφος William H. Gass επέλεξε τα δώδεκα βιβλία που διαμόρφωσαν τη λογοτεχνική ματιά του. Μια λίστα που, όπως σημειώνει και ο ίδιος στην εισαγωγή του, δεν περιλαμβάνει απαραιτήτως τα «δώδεκα καλύτερα βιβλία» που έχει διαβάσει, καθώς «κάθε σπουδαί...

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Τα 100 καλύτερα μυθιστορήματα στην αγγλόφωνη πεζογραφία σύμφωνα με τον Γκάρντιαν

Ο κριτικός λογοτεχνίας της βρετανικής εφημερίδας, Guardian, Robert McCrum επέλεξε τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία γραμμένα στα αγγλικά. Στη λίστα του εντοπίζουμε έργα που θεωρούνται πλέον κλασικά, από συγγραφείς όπως οι Ντίκενς, Μέλβιλ, κ.ά., καθώς και μυθιστορήματα από τους ΝτεΛίλο, Ισιγκούρο, Ροθ, Κουτσί, κ.ά. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

13 Δεκεμβρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2022

Έφτασε η στιγμή και φέτος για την καθιερωμένη εδώ και χρόνια επιλογή των εκατό από τα καλύτερα βιβλία λογοτεχνίας της χρονιάς που φτάνει σε λίγες μέρες στο τέλος της. Ε

ΦΑΚΕΛΟΙ