«Το αθώο» της Βασιλικής Ηλιοπούλου (κριτική) – Η αποκατάσταση της αλήθειας

Για το μυθιστόρημα της Βασιλικής Ηλιοπούλου «Το αθώο» (εκδ. Πόλις).

Γράφει η Χριστίνα Μουκούλη

Ποια είναι η χειρότερη πληγή όλων; Γι’ αυτούς που έχουνε παιδιά, υπάρχει χειρότερη πληγή από το να τα χάσουν; Κάποιος που προκαλεί τον θάνατο του άλλου άθελά του, είναι αθώος ή ένοχος;

Όταν χάθηκε η αδερφή της η Ειρήνη, η Εύα ήταν έξι χρονών. Την Ειρήνη την είχαν πάρει μαζί τους τα παιδιά για να παίξουν, και η Εύα δεν την ξαναείδε. Μετά, χάθηκε και η μάνα τους. Η Εύα πρόλαβε να δει τα πόδια της μάνας της να αιωρούνται στο πλυσταριό, προτού το χέρι της γιαγιάς Ρηνακιώς μπει μπροστά στα μάτια της για να της κρύψει την εικόνα. Λίγο καιρό αργότερα, ένα άλλο χέρι, ανδρικό αυτή τη φορά –όχι του πατέρα της, αυτόν τον είχε καταπιεί η θάλασσα– την πήρε από το νησί της και την έφερε στην πρωτεύουσα, σε ένα ίδρυμα. Από εκεί έφυγε μετά από έντεκα χρόνια, όταν παντρεύτηκε τον Χρύσανθο, τον κηδεμόνα της. Εκείνη στα δεκαεπτά κι εκείνος πολύ μεγαλύτερος.

Στα τρία χρόνια της κοινής τους ζωής, ο Χρύσανθος «της διάλεγε ρούχα που να την προστατεύουν από το κρύο, από τη ζέστη κι από τα βλέμματα», της μάθαινε να μην μιλάει πολύ, γιατί η σιωπή είναι αρετή, της δίδασκε όλους τους κανόνες της ευπρέπειας.

Τώρα ο Χρύσανθος έχει πεθάνει. Η Εύα αποφασίζει να κάνει την κηδεία του στο νησί της, μιας και οι δυο τους έχουν κοινή καταγωγή, παρουσιάζοντάς το σαν τελευταία επιθυμία του. Έχει ανάγκη να επιστρέψει εκεί. Στα τρία χρόνια της κοινής τους ζωής, ο Χρύσανθος «της διάλεγε ρούχα που να την προστατεύουν από το κρύο, από τη ζέστη κι από τα βλέμματα», της μάθαινε να μην μιλάει πολύ, γιατί η σιωπή είναι αρετή, της δίδασκε όλους τους κανόνες της ευπρέπειας. Εκείνη ήταν υπάκουη, και ποτέ δεν έκανε πράγματα που θα προκαλούσαν τον θυμό του.

Εκτός από τα κρυφά τηλεφωνήματα σε μια χαρτορίχτρα. Πλήρωνε για να υπάρχει μια Φωνή που να της απευθύνει τον λόγο, κάποιος να ασχολείται μαζί της. Κάποιος που να λύνει τις απορίες της. Παρά το γεγονός ότι ούτε η διαμονή στο ορφανοτροφείο ούτε ο γάμος με τον Χρύσανθο ήταν δικές της επιλογές, και στις δύο αυτές συνθήκες ένιωθε προστατευμένη και ασφαλής. Τώρα είναι μόνη.

Οι απωθημένες μνήμες ξυπνούν

Συνοδεύοντας το φέρετρο του άντρα της, φτάνει στο νησί, κι εκεί, η Εύα γίνεται πάλι το Βαγγελιό της Ρούσας, της ξενομερίτισσας με τα κόκκινα μαλλιά, της διαφορετικής, εκείνης που κρεμάστηκε. Όλοι την κοιτούν περίεργα, όμως, εκείνη νιώθει ότι βρίσκεται εκεί που πρέπει. Περνάει από το πατρικό της και καθαρίζει τα αγριόχορτα της αυλής, περπατάει στο ρέμα του Χάλαζα και ακούει τον ήχο που κάνουν τα παπούτσια της πάνω στις κροκάλες, πάει στο κτήμα με τις ροδιές. Οι απωθημένες μνήμες της ξυπνούν, μαζί με τα φυλακισμένα της συναισθήματα. Το παρελθόν την κατακλύζει με την τρομακτική του δύναμη. Κι είναι τόσο ζωντανό, που τότε η αφήγηση αλλάζει, και ενώ όλο το βιβλίο είναι σε αόριστο, εκείνες τις στιγμές έχουμε χρόνο ενεστώτα. Βλέπει την αδερφή της να φοράει το κόκκινο μπουφάν και να την παίρνουν από το χέρι τα παιδιά, εκείνα τα παιδιά που ποτέ άλλη φορά δεν είχαν παίξει μαζί της. Βλέπει να της φοράνε ένα άσπρο μαντήλι στο κεφάλι. Αλλά δεν βλέπει πού την πηγαίνουν. Έχει χρέος να μάθει. Να ενώσει τα κομμάτια από το παρελθόν. Πώς χάθηκε η αδερφή της και ποιος είναι υπεύθυνος για τον θάνατό της; Η Ειρήνη δεν ήταν ένα κανονικό παιδί, ήταν «αλλιώτικο», «λειψό», καθυστερημένο, και δεν αντιδρούσε ό,τι κι αν της έκαναν. Επίσης, δεν ήταν το μόνο παιδί που χάθηκε. Και «τα χαμένα παιδιά δεν ησυχάζουν. Θέλουν να γυρίσουνε σπίτι». Όμως το νησί, απομονωμένο από τον έξω κόσμο, έχει τους δικούς του νόμους. Όλοι σε αυτή την περίκλειστη κοινωνία ξέρουν, αλλά κανείς δεν μιλάει. Οι κάτοικοί του έχουν αποδεχτεί την παντοδυναμία και τον έλεγχο του Δημάρχου, και τηρούν το νόμο της σιωπής για να προστατέψουν την όποια κανονικότητα της ζωής τους.

Βασιλική Ηλιοπούλου

Η Βασιλική Ηλιοπούλου γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1948. Σπούδασε κινηματογράφο. Από το 1972 γράφει και σκηνοθετεί για τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Έχει σκηνοθετήσει δύο ταινίες μεγάλου μήκους («Το πέρασμα», 1990, «Με μια κραυγή», 1995) καθώς και μικρού μήκους ταινίες και ντοκιμαντέρ. Έχει επιμεληθεί επίσης εκπομπές για το Β΄ και το Γ΄ Πρόγραμμα της Κρατικής Ραδιοφωνίας. Το πρώτο της βιβλίο, η νουβέλα «Η Λιούμπα και άλλα αρώματα», κυκλοφόρησε το 2000 από τις εκδόσεις Εστία. Η συλλογή διηγημάτων της «Η καρδιά του λαγού» κυκλοφόρησε το 2005 από τις εκδόσεις Πόλις. Το 2010 βραβεύτηκε με το Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος για το βιβλίο της «Σμιθ» από τις εκδόσεις Πόλις. Το 2013 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη το µυθιστόρηµά της «Η άσκηση του Ροτ» και το 2017 οι ιστορίες με τίτλο «Το τέρας στο μετρό».

Ένα παράξενο αίσθημα ελευθερίας και μια ευκαιρία για επανεκκίνηση

Για πρώτη φορά στη ζωή της η Εύα καλείται να πάρει αποφάσεις. Δεν ξέρει ποιο είναι το σωστό, και προσπαθεί να κάνει ό,τι κάνουν και οι άλλοι, για να μην θεωρηθεί διαφορετική. Αναρωτιέται και για τα πιο απλά. Αντιλαμβάνεται τον κόσμο με έναν εντελώς δικό της τρόπο. Πολλές φορές μπερδεύει αυτά που έχει δει στον ύπνο της, με αυτά που όντως έχουν συμβεί. Και είναι σίγουρη ότι τα πράγματα μπορούν να τακτοποιηθούν με την ίδια ευκολία που αυτό συμβαίνει στα όνειρα. Παρατηρεί τη φύση, την τελειότητα του καρπού της πικραλίδας, την κίνηση της σαύρας, το πέταγμα των πουλιών, στοιχεία που της δίνουν ηρεμία. Γιατί η φύση έχει τον τρόπο της να τακτοποιεί τα πράγματα και να επιφέρει ισορροπία. Στη φύση κάθε τι έχει τον ρόλο του. Μένει τώρα να βρει και η Εύα τον δικό της.

Το αθώοΤο μυθιστόρημα αρχίζει με την εικόνα μιας αρκούδας, που οδεύει προς τη θανάτωσή της. Το ζώο δείχνει τρομαγμένο, ανίσχυρο κι αθώο. Όπως ήταν κι η αδερφή της όταν την πήραν μαζί τους τα παιδιά. Οι πρωταγωνιστές του βιβλίου ανταλλάσσουν λίγα λόγια. Μετρημένα. Οι διάλογοι είναι μικροί και κοφτοί. Υπάρχουν όμως σκέψεις, προβληματισμοί και αμέτρητες σκηνές. Κινηματογραφικές, υποβλητικές, ανεπιτήδευτες, απόκοσμες. Τόσο ρεαλιστικές, που προκαλούν ανατριχίλα.

Εναλλάσσονται με εικόνες φανταστικές, εικόνες από παραμύθι. Ο αναγνώστης εισέρχεται σε έναν κόσμο ονειρικό και, σε αργή κίνηση, ακολουθεί την Εύα στο ταξίδι της, ακούει τις σκέψεις της, παρακολουθεί τους συλλογισμούς της, νιώθει τον σπαραγμό της, χωρίς εκείνη να τον εκφράζει ποτέ λεκτικά, και αγωνιά μαζί της για την αποκάλυψη της αλήθειας.

Ένα βιβλίο για τις δυσκολίες εκείνων που φέρουν το στίγμα του διαφορετικού, για τη δύναμη της αδερφικής αγάπης, για την ενοχή και τη συγχώρεση, για την αλήθεια και την απόδοση ευθυνών. Ένα βιβλίο ιδιαίτερο, ατμοσφαιρικό, καθηλωτικό. Ένα βιβλίο το οποίο προκαλεί στον αναγνώστη έναν κόμπο στον λαιμό, που δεν τον αφήνει να σταματήσει την ανάγνωση μέχρι να φτάσει στο τέλος, ελπίζοντας πως θα αποδοθεί δικαιοσύνη και θα επέλθει η κάθαρση.


* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.

Απόσπασμα από το βιβλίο

«Η Εύα σκέφτηκε ότι μπορεί ο χρόνος των γέρων να είναι μια σειρά από μικρά διαστήματα ύπνου και ξύπνιου, που γλιστράνε ήσυχα το ένα μέσα στο άλλο, έτσι που να μην καταλαβαίνει κανείς τη διαφορά. Και σκέφτηκε ότι μπορεί και να μοιάζει μ’ αυτό που συμβαίνει και στην ίδια λίγο πριν την πάρει για τα καλά ο ύπνος, όταν κι εκείνη γλιστράει σ’ έναν χώρο όπου οι εικόνες και οι λέξεις ανάβουν και σβήνουν και αιωρούνται και χάνουν το νόημά τους, χωρίς όμως να χάνονται και οι ίδιες, όπου και το τίποτα δεν σημαίνει τίποτα, κι όλα υπάρχουν, είναι εκεί, χωρίς νόημα, αλλά κανένας δεν νοιάζεται γι’ αυτό. Και σκέφτηκε ακόμα η Εύα, ναι, μπορεί να είναι το ίδιο πράγμα, μόνο που στους γέρους αυτό κρατάει περισσότερο από μερικές στιγμές και δεν τους προετοιμάζει για τον ύπνο, αλλά για τον θάνατο.»

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

«Το κόμμα του καλού θεού» του Τάκη Καμπύλη (κριτική) – Όταν στο παιχνίδι μπαίνουν οι μεγάλες δυνάμεις

Για το μυθιστόρημα του Τάκη Καμπύλη «Το κόμμα του καλού θεού» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Φωτογραφία © Λουκάς Βασιλικός

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Τον Απρίλιο του 2023 ο Τάκης Καμπύλης τελειώνει το τρίτο του μυθιστόρημα, πο...

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

«Μερκάντο» της Μαρίας Μαμαλίγκα (κριτική) – Mια ζωή εξαγορασμένη από τον θάνατο

Για το βιβλίο της Μαρίας Μαμαλίγκας «Μερκάντο» (εκδ. Εστία). Kεντρική εικόνα: λεπτομέρεια από το εξώφυλλο του βιβλίου.

Γράφει ο Μάνος Κοντολέων

Τη δική της πορεία έχει διανύσει η Μαρία Μαμαλίγκα στο χώρο της λογοτεχνία...

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

«Η πέτρα και το αυγό» του Κώστα Χατζηεμμανουήλ (κριτική) – Μια πινακοθήκη του ελληνισμού

Για το βιβλίο του Κώστα Χατζηεμμανουήλ «Η πέτρα και το αυγό» (εκδ. Αρμός). Kεντρική εικόνα: Τσέτες του Τάγματος της Κυανής Σημαίας. 

Γράφει η Τασούλα Τσιλιμένη

Η πίστη μου στη δύναμη της φαντασίας είναι σε υπερθετικό β...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Γιώργος Αρβανίτης: «Το πιο δύσκολο είναι να πιστέψεις αληθινά σε αυτό που κάνεις και να υπερβείς τον εαυτό σου»

Ο Γιώργος Αρβανίτης μάς συστήθηκε πρόσφατα με το μυθιστόρημα «Ταξίδι στον πράσινο ήλιο – Η πιο βλαχομπαρόκ χρεοκοπία που έγινε ποτέ» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός.

Επιμέλεια: Book Press

Τι απαντάτε σε όσους θα πουν: ακόμη ένας συγγραφέα...

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

Συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι υποδέχονται θετικά τις εξαγγελίες για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας στα γυμνάσια και λύκεια

«Με ιδιαίτερη χαρά υποδεχόμαστε τις εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας και τη διδασκαλία τουλάχιστον δύο ολόκληρων λογοτεχνικών έργων, από τη νέα σχολική χρονιά», σημειώνουν συγγραφείς, εκδότες και βιβλιοθηκονόμοι, με αφορμή πρόσφατες εξαγγελίες του ΥΠΑΙΘΑ.

Επιμέλεια: Book Press...

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

Ελληνικά και μεταφρασμένα αστυνομικά – 24 επιλογές για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο

12 ελληνικά + 12 μεταφρασμένα μυθιστορήματα, αστυνομικά και ψυχολογικά θρίλερ, είναι η αναγνωστική μας πρόταση για ένα καλοκαίρι γεμάτο μυστήριο.

Γράφει η Χίλντα Παπαδημητρίου

Όπως φαίνεται και από τον κατάλογο που ακολουθεί με τις επιλογές της Χίλντας...

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

«Διαβάζοντας σε ανοιχτούς ορίζοντες» – 50 βιβλία λογοτεχνίας για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Μυθιστορήματα, νουβέλες και διηγήματα από την ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία που κυκλοφόρησαν μέσα στο 2024: καλά βιβλία λογοτεχνίας που μας ανοίγουν ορίζοντες και μας κρατούν συντροφιά στις ημέρες των διακοπών του καλοκαιριού, αλλά και πριν και μετά από αυτές.

Επιλογή–κείμενα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ