dimitris sotakis

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Σωτάκη «Μισή καρδιά» (εκδ. Κέδρος).

Του Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Ο Δημήτρης Σωτάκης χρησιμοποίησε και πριν από τρία χρόνια το τέχνασμα του σωσία στο έργο του Ο μεγάλος υπηρέτης, όπου ο υπηρέτης παίρνει τη θέση του αφεντικού και τανάπαλιν. Τώρα, νιώθει έτοιμος να συνεχίσει την προσπάθειά του στην ίδια τεχνική, προσπάθεια που στέφεται με μεγαλύτερη επιτυχία, καθώς αξιοποιεί και τα διδάγματα της Εναλλακτικής ιστορίας.

Σ’ αυτήν, οι συγγραφείς που την υπηρετούν, εικάζουν πώς θα εξελίσσονταν τα πράγματα, αν σε ένα κομβικό σημείο δεν είχαμε την πορεία που τελικά ακολουθήθηκε, αλλά μια άλλη: τι θα γινόταν αν επικρατούσε λ.χ. ο Τρότσκι κι όχι ο Στάλιν, τι αν νικούσαν οι Κομμουνιστές στον Ελληνικό Εμφύλιο, τι αν δεν πέθαινε ο Χίτλερ; Σ’ αυτά τα σενάρια και σε άλλα παρόμοια μπορεί να διερευνήσει κανείς πιθανές εκδοχές του κόσμου, αυτά τα υποθετικά «αν» (“what if”), τις απραγματοποίητες εξελίξεις της ιστορίας. Τα παρεπόμενα τέτοιων δυνητικών αλλαγών θα έφερναν άλλες κοινωνικές πραγματώσεις και δη άλλες εποχές, άλλα αποτελέσματα, άλλες ανθρώπινες κατευθύνσεις.

Ο Δημήτρης Σωτάκης παίρνει το “what if” και το εφαρμόζει στη ζωή ενός συγκεκριμένου ανθρώπου, του αφηγητή, που ανακαλύπτει ότι κάπου στην πόλη του υπάρχει ένας ολόιδιος άντρας.

Ο Δημήτρης Σωτάκης παίρνει το “what if” και το εφαρμόζει στη ζωή ενός συγκεκριμένου ανθρώπου, του αφηγητή, που ανακαλύπτει ότι κάπου στην πόλη του υπάρχει ένας ολόιδιος άντρας. Κι ενώ ως τότε έχει αποκηρύξει τη ζωγραφική με την οποία ασχολούνταν, όταν ήταν νέος, κι έχει χωρίσει τη Μυρτώ, προχωρώντας σε γάμο με τη Μαρία, ο σωσίας του εμφανίζεται ως ο άλλος του εαυτός, αυτός που συνέχισε την τότε ζωή του ως ζωγράφος και σύζυγος της πρώτης του αγάπης. Όταν ο αναγνώστης αντιλαμβάνεται, μέσα στο πλαίσιο του φανταστικού, πώς εξηγείται η ομοιότητα των δυο, βρίσκεται μπροστά στο -άκρως αποτελεσματικό λογοτεχνικά- σταυροδρόμι ανάμεσα στον βιωμένο εαυτό και σ’ αυτόν που θα μπορούσε να εξελιχθεί. Ο άνθρωπος είναι η πραγματωμένη εκδοχή των επιλογών του, ενώ πίσω του χάνονται χιλιάδες, εκατομμύρια ίσως, πιθανότητες που ποτέ δεν ευοδώθηκαν.

Η γραφή του συγγραφέα πάντα διακρινόταν από έναν καθαρόαιμο ρεαλισμό, έναν ρεαλισμό της λεπτομέρειας· πάντα, όμως, δόσεις του φανταστικού, είτε προς την καφκική εκδοχή, είτε προς την παρωδιακή συνθήκη, τον υπονόμευαν. Στα τελευταία του βιβλία αυτός ο ρεαλισμός, ο οποίος εξακολουθεί να υπάρχει, αποκτά όλο και πιο πολλά στοιχεία καθημερινότητας, με εκτενείς σκηνές και περιγραφές, που δυναμιτίζεται ωστόσο από μια παράδοξη συνθήκη. Απουσιάζει το ψυχολογικό βάθος, οι ήρωές του δεν αναδεικνύουν την αγωνία τους μέσω ψυχικών κραδασμών, αλλά όλα κινούνται σε μια εξωτερική επιφάνεια. Και σ’ αυτήν την επιφάνεια το απρόσμενο, σχετικά απίθανο, έρχεται να δημιουργήσει νέους κόσμους, παράλληλους με τον δικό μας.

Η γραφή του συγγραφέα πάντα διακρινόταν από έναν καθαρόαιμο ρεαλισμό, έναν ρεαλισμό της λεπτομέρειας· πάντα, όμως, δόσεις του φανταστικού, είτε προς την καφκική εκδοχή, είτε προς την παρωδιακή συνθήκη, τον υπονόμευαν.

Στο συγκεκριμένο μυθιστόρημα, ο αναγνώστης μπορεί να προβλέψει δύο ενδεχόμενες καταλήξεις του τραγικού σημείου στο οποίο βρίσκεται ο πρωταγωνιστής, στο σημείο δηλαδή να συναναστρέφεται τον εαυτό του. Ή να τρελαθεί μην μπορώντας να σηκώσει το βάρος μιας τέτοιας διττότητας, όπως φαίνεται σε πολλά σημεία, όπου παροδικά παραφρονεί και δεν μπορεί να ξεχωρίσει το αληθινό από το ψεύτικο. Ή να απαλλαγεί από τη δεύτερη ζωή του, με μια «ηρωική» πράξη δηλαδή να εξοντώσει το alter ego του, κι έτσι να πάψει να διχάζεται ανάμεσα στο βιωμένο και το πιθανό παρελθόν και παρόν του.

kedros sotakis misi kardiaΤελικά, όσο κι αν οι πολλαπλές ταυτότητες και η πολυδιάστατη προσωπικότητα θεωρείται στις μέρες μας δεδομένη, αν αυτές οι υποστάσεις αυτονομηθούν και τραβήξει καθεμιά τη δική της πορεία, τότε το άτομο θα σχαστεί, θα διαλυθεί ανάμεσα στους διάφορους εαυτούς του και τελικά θα τρελαθεί, αν δεν κόψει τον Γόρδιο δεσμό.

Παρόλο που η γραφή του Δημήτρη Σωτάκη είναι μια επίπεδη πεδινότητα και σπάνια εμφανίζεται ένα ποιητικότερο λοφάκι, παρόλο που μένει σε μια άκρως καθημερινή πραγματικότητα (έστω και με τις βελονιές του φανταστικού να τη διαπερνούν), η ψυχαναλυτική διάσταση του εν λόγω βιβλίου ενδυναμώνει όλα τα υπόλοιπα. Ο άνθρωπος είναι ένα δυναμικό παρόν, που έχει πραγματώσει τη συγκεκριμένη πορεία του, αλλά συνάμα κουβαλά ανεκπλήρωτα όνειρα, εκκρεμείς ελπίδες, απραγματοποίητες αποφάσεις. Αν όλα αυτά εγκατοικούν μέσα του σαν επίμονα απωθημένα, τότε δεν θα μπορέσει ποτέ να συμβιβάσει τους δύο εαυτούς του και θα τρελαθεί. Αν όμως καταφέρει να «σκοτώσει» αυτά τα σαπρόφυτα ή να τα ξαναφέρει στην επιφάνεια με προοπτικές να τα δρομολογήσει, τότε θα είναι σε θέση να προχωρήσει σ’ αυτόν τον βίο που δεν είναι χειρότερος από τη δυνητική ζωή, αυτήν που ποτέ δεν ευοδώθηκε.


* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ Ν. ΠΕΡΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός βιβλίου και συγγραφέας. Τελευταίο του βιβλίο, το μυθιστόρημα «Πυθαγόρας» (εκδ. Καστανιώτη).

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

«Βαθύ το σκοτάδι πριν την αυγή» της Ελένης Πριοβόλου (κριτική) – Χριστόδουλος Παμπλέκης, ένας γνήσιος εκπρόσωπος του Διαφωτισμού

Για το μυθιστόρημα της Ελένης Πριοβόλου «Βαθύ σκοτάδι πριν την αυγή» (εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: Ο Γάλλος περιηγητής Σουαζέλ-Γκουφιέ συναντά στην Πάτμο ένα μοναχό που τον ρωτά αν ζουν ακόμα ο Βολταίρος και ο Ρουσσώ © Wikipedia. 

Γράφει η Διώνη Δημητ...

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

«Απολαύσεις της Καπούης» του Σπύρου Κακατσάκη (κριτική) – Δυνατό μυθιστόρημα ή καλογραμμένο ευπώλητο;

Για το μυθιστόρημα του Σπύρου Κακατσάκη «Απολαύσεις της Καπούης» (εκδ. Καλειδοσκόπιο).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Αν η πλοκή του μυθιστορήματος χαρακτηρίζεται από στιβαρότητα και λελογισμένη πολυπλοκότητα, αν η γλώσσα του ρέει ομαλά και συστήνει ...

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

«Κλουαζονέ» της Λίνας Βαλετοπούλου (κριτική) – Επιστροφή στα χρόνια της αθωότητας και γυναικεία χειραφέτηση

Για το βιβλίο της Λίνα Βαλετοπούλου «Κλουαζονέ» (εκδ.Βακχικόν). Κεντρική εικόνα: από την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα». 

Γράφει η Κατερίνα Ι. Παπαδημητρίου

Η Λίνα Βαλετοπούλου, μετά την τελευ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο μετρ του noir Ανδρέας Αποστολίδης έρχεται στο «υπόγειο»

Στο 40ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου και της σκέψης, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον μετρ του noir, σκηνοθέτη, συγγραφέα και μεταφραστή Ανδρέα Αποστολίδη, με αφορμή την έκδοση του τελευταίου του βιβλίου «Roman-tica» (εκδ. Άγρα). Η συζή...

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Λογοτεχνικό Βραβείο Δουβλίνου 2024: Νικητής ο Μίρτσεα Καρταρέσκου

Ο Ρουμάνος συγγραφέας Μίρτσεα Καρταρέσκου [Μircea Cartarescu] έλαβε το βραβείο για το μυθιστόρημά του «Solenoid» που είναι εν μέρει αυτοβιογραφικό και μάς μεταφέρει στην κομμουνιστική Ρουμανία των τελών του ‘70. Στα ελληνικά τον έχουμε γνωρίσει με το μυθιστόρημα «Νοσταλγία» (μτφρ. Βίκτορ Ιβάνοβιτς, εκδ. Καστανιώτη)....

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

ΔΕΒΘ 2024: Γυναίκες, φύλο και φεμινισμοί – Τι είδαμε, τι καταλάβαμε

Ένα από τα αφιερώματα της φετινής ΔΕΒΘ ήταν αυτό στις «Γυναίκες», μια ευρεία θεματική που ξεδιπλώθηκε μέσα από συζητήσεις για συγγραφείς, εκδότριες και μεταφράστριες, για τη γυναίκα σαν λογοτεχνικό ήρωα, αλλά και τη γυναικεία γραφή. Οι εκδηλώσεις ήταν διάχυτες στο πρόγραμμα, αρκετές συνέπιπταν η μία με την άλλη, αλλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της βραβευμένης με Νόμπελ λογοτεχνίας Ανί Ερνό [Annie Ernaux] «Γραφή κοφτερή σαν μαχαίρι (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), μια συνομιλία, μέσω μέιλ, της Ερνό με τον Φρεντερίκ Ιβ Ζανέ [Frederic-Yves Jeannet]. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμ...

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

«Μελέτη περίπτωσης» του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γκρέαμ Μακρέι Μπερνέτ [Graeme Macrae Burnet] «Μελέτη περίπτωσης» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο κυκλοφορεί στις 28 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στην αρχή, καθώς ...

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

«Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής» του Μουράτ Εσέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη μελέτη του Μουράτ Εσέρ [Murat Eser] «Ο ελληνικός Εμφύλιος πόλεμος 1946-1949 μέσα από τον τουρκικό Τύπο της εποχής», η οποία κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Εφημερίδα...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Γκόγκολ, Γκόρκι, Τολστόι, Χάμσουν: Τέσσερα κλασικά λογοτεχνικά έργα από τις εκδόσεις Νίκας

Για τα βιβλία των Κνουτ Χάμσουν [Knout Hamsun] «Η πείνα» (μτφρ. Βασίλη Δασκαλάκη), Νικολάι Γκόγκολ [Νikolai Gogol] «Το παλτό» (μτφρ. Κώστας Μιλτιάδης), Μαξίμ Γκόρκι [Maxim Gorky] «Τα ρημάδια της ζωής» (μτφρ. Κοραλία Μακρή) και Λέον Τολστόι [Leon Tolstoy] «Η σονάτα του Κρόιτσερ» (μτφρ. Κοραλία Μακρή). 

...
Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Τι διαβάζουμε τώρα; 12 βιβλία λογοτεχνίας που βγήκαν πρόσφατα και ξεχωρίζουν

Εαρινά αναγνώσματα από όλο τον κόσμο. Νομπελίστες, αναγνωρισμένοι συγγραφείς, αλλά και νέα ταλέντα ξεχωρίζουν και τραβούν την προσοχή. Στην κεντρική εικόνα, οι Αμπντουλραζάκ Γκούρνα, Κάρα Χόφμαν, Ντέιβιντ Μίτσελ.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος 

Από την...

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Από τον κβαντικό υπολογιστή στην παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη: 3 βιβλία για ένα μέλλον που είναι ήδη εδώ

Η επιστήμη προχωράει με ραγδαίoυς ρυθμούς. Η 4η βιομηχανική επανάσταση θα στηριχθεί στην κβαντική υπεροχή και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Για να ξέρουμε πώς θα είναι το μέλλον μας επιλέγουμε τρία βιβλία που εξηγούν λεπτομέρως όλα όσα θα συμβούν. Kεντρική εικόνα: @ Wikipedia.

Γράφει ο Διονύσης Μαρίνος ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ