eustathiadis kentriki

Για το βιβλίο του Γιάννη Ευσταθιάδη «Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες» (εκδ. Μελάνι).

Της Άννας Λυδάκη

«Έχεις δει ποτέ φωτογραφία με το πρόσωπο να κλαίει; Έχεις; Ενώ η φωνή είναι αλλιώς…» Όλοι έχουμε δει πρόσωπα να κλαίνε σε φωτογραφίες, όμως μόνο αν είναι ενσταντανέ, φωτογραφίες τραβηγμένες χωρίς στήσιμο. Αλλιώς, φροντίζουμε πριν από τη φωτογράφιση την εμφάνισή μας, το χαμόγελό μας, την πόζα μας. Συνήθως δεν θέλουμε να απαθανατιστεί η θλίψη.

Στο μικρόφωνο είναι πιο δύσκολα τα πράγματα γιατί η φωνή δεν φτιασιδώνεται εύκολα και ο λυγμός, όσο κι αν είναι κρυμμένος, τη χρωματίζει. Ο «καθρέφτης ήχων» διασώζει τη φωνή, όμως δεν μπορεί να διασώσει «τη βελούδινη φόδρα της τρυφερότητας… Ή τη σιωπή μου…» μονολογεί ο άνθρωπος μπροστά στο μικρόφωνο και καταγράφει ο Γιάννη Ευσταθιάδης στο βιβλίο του Ανοιχτό μικρόφωνο – Μονόλογοι και ομολογίες.

Είναι γεγονός ότι τόσο μπροστά στην κάμερα όσο και μπροστά στο μικρόφωνο κάποιες αλήθειες διακρίνονται, όμως τις περισσότερες φορές δεν αφήνουμε να φανεί η ψυχή μας, τα συναισθήματά μας. Οι μόνες στιγμές που εκφραζόμαστε με ειλικρίνεια είναι όταν μονολογούμε, συνειδητά ή ασυνείδητα. Τότε που, ενώ δεν μας ακούει κανείς, ο μονόλογός μας έχει αόρατους αποδέκτες· είναι μια «συνομιλία» με εκείνους που, εκόντες άκοντες, φέρουμε διά βίου εντός μας.

Τέτοιου είδους μονολόγους «κρυφακούει» ο Γιάννης Ευσταθιάδης. Όλα όσα θα θέλαμε να πούμε και δεν λέμε ποτέ. Άλλωστε δεν είναι εύκολο να βρεις ευήκοα ώτα. Καθένας έχει τον δικό του μονόλογο, τις δικές του σκέψεις και τα δικά του κρυμμένα όνειρα που χάνονται ή πραγματοποιούνται. Πού να βρει χρόνο να ακούσει τον άλλο…

Ο Ευσταθιάδης με μια σπάνια ικανότητα ενσυναίσθησης (empathy) σκύβει και «ακούει» εσωτερικούς μονολόγους, «μπαίνει» στο μυαλό ανθρώπων, βλέπει τον κόσμο με τα δικά τους μάτια και γράφει τις σκέψεις και τα ανείπωτα λόγια τους: «Η φοβισμένη γυναίκα στον Άγιο Σάββα έχει καλή φωνή, αλλά δεν μπορεί να τραγουδήσει· της λείπει η καρδιά πια».

Ερωτήσεις ασυνήθιστες προκαλούν απαντήσεις απροσδόκητα ειλικρινείς. «– Με πόσες λέξεις μπορεί να ζήσει κανείς; – Αν είσαι μόνος δεν χρειάζεσαι πολλές». Μια ζωή που συνοψίζεται στο «και ούτω καθεξής» μάλλον δεν χρειάζεται άλλες: «Αύριο ήταν μια μέρα παλιά». Αν και η απουσία χρώματος ποικίλλει· «κανένα μαύρο δεν είναι το ίδιο. Εξαρτάται με πόση απελπισία το κοιτάς».

Στον θάλαμο εντατικής ο γιος μιλάει στον ετοιμοθάνατο πατέρα, που τώρα –θέλοντας και μη– τον ακούει. Θυμάται: «την παγερή σιωπή που μέσα της πνίγηκαν τα καλύτερά μου χρόνια – αν είχα ποτέ καλά… Σαράντα πέντε χρόνια μού χρωστάς το χάδι… Δεν θέλω να με χαϊδέψεις τώρα. Θέλω να με χάιδευες τότε…»

Το μπαγιάτικο ψωμί καμιά φορά γίνεται γλυκό, πάντα όμως έχει την πικρή γεύση του χαμένου χρόνου.

Ο Πάουλ Βίτγκενσταϊν, ο πιανίστας που έχασε το ένα χέρι στον πόλεμο, συνθέτει ασκήσεις μοναξιάς στο πιάνο για το εναπομείναν χέρι. Όμως, με την πάροδο του χρόνου το χέρι αποθρασύνεται και βγάζει δίσκο· όχι δίσκο γραμμοφώνου, μα επαιτείας, ζητώντας από σπουδαίους μουσικούς «έναν οβολό ρε μείζονα ή μια βοήθεια ντο ελάσσονα…».

Πενήντα χρόνια πέρασαν από τότε που τον συνέλαβαν και έμεινε στη Μπουμπουλίνας δέκα μέρες τρώγοντας καθημερινά ξύλο. Τώρα καθισμένος σε αναπαυτική πολυθρόνα βλέπει όλη τη ζωή του να περνά σαν σκοτεινή ταινία. Οι τεχνικές απομνημόνευσης και ανάσυρσης αναμνήσεων, που του υπέδειξε το βασανιστής του, αποδεικνύονται αποτελεσματικές!

Μια μύγα με το βουητό της είναι η συντροφιά του στο απόλυτο κενό της ζωής του· «μια αυτοσχέδια άρια του κάτι προς το τίποτα – ένα τρυφερό νανούρισμα πριν από την κατάκλιση. – Μη φύγεις, αύριο πάλι εδώ…»

Εκείνα που αξίζουν να θυμάται κανείς δεν χρειάζονται υπενθυμίσεις. Σαν αόρατες σκιές είναι πάντα δίπλα μας. Αντικείμενα, τεκμήρια και σουβενίρ μπορούν να πεταχτούν.

Ο συλλέκτης ήχων μαθαίνει να ξεχωρίζει τις ανεπαίσθητες αποχρώσεις: «μετά από χρόνια ακροάσεις, κατέληξα ότι το θρόισμα των πράσινων φύλλων διαφέρει από το θρόισμα των κίτρινων… Το αεράκι μιας συννεφιασμένης μέρας αλλιώς ακούγεται από εκείνο μιας ηλιόλουστης, ακόμα κι αν πρόκειται για την ίδια ένταση, τα ίδια μποφόρ».

Ο αρχισυντάκτης χρόνος ψαλιδίζει τις λέξεις. Το κείμενο μικραίνει αλλά το κενό μεγαλώνει. Δεν ξέρεις με πόσες λέξεις μπορείς να το γεμίσεις. Δεν ξέρεις με ποιες θα δείξεις την απουσία.

Ο μάγειρας αυτοκτονεί και νεκρός επιστρέφει στην κουζίνα του. Εκεί τα σφαγμένα ζώα τον κοιτούν με έκφραση παγωμένης ειρωνείας. Συνειδητοποίηση της κοινής μοίρας, της θνητότητας.

Μόνο στα βλέμματα εκείνων που τον είδαν να παίζει μπάλα και τον λάτρεψαν υπάρχει ο Άγγελος Μεσσάρης, ο «ξανθός άγγελος». Όλοι νεκροί πια –όπως και ο ίδιος. Δεν μπορεί να σκοράρει, αλλά μονολογεί καμιά φορά: «το «αεράκι φέρνει παράφωνα τα λόγια των αναμνήσεων, πιασμένα θαρρείς στα δίχτυα των γκολπόστ, και μια μελωδία που είναι η μόνη απόδειξη ότι υπήρξα».

Ο τηλεφωνητής εξηγεί: «Έχω επιλέξει την ενικότητα της σιωπής, τη μη αντήχηση των άδειων δωματίων, την έσχατη περισυλλογή της λήθης… Ας επικοινωνήσουμε με μια τρυφερή αγλωσσία…»

anoixto mikrofwnoΣαν τον Νάρκισσο, ο συγγραφέας κοιτάζει το είδωλό του στο νερό. Η εικόνα είναι ρευστή και αλλάζει καθώς με την πάροδο του χρόνου το νερό πληθαίνει από τα δικά του δάκρυα… Ισόβια σκυμμένος στο λευκό χαρτί προσπαθεί να διακρίνει μέσα από τις λέξεις που πέφτουν στην επιφάνειά του, τη ζωή του.

Και αναρωτιέται: «Πώς να εκφράσεις τα συναισθήματα, τον ενικό της μοναξιάς, τον δυϊκό του έρωτα, τον πληθυντικό της θλίψης. Πώς γράφεται ένα φιλί; Ποτέ δεν φθάνει ο χρόνος. Ποτέ δεν φθάνουν τα 24 γράμματα. Χρειάζεται περισσότερα φωνήεντα. Μια χορωδία φωνηέντων καλύτερα, που με το τραγούδι της θα γράφει πριν από τον συγγραφέα».

Κάθε μονόλογος που καταγράφεται από τον Ευσταθιάδη είναι ο απόηχος από τα σπαράγματα μιας ζωής, συνήθως χαμένης. Και ο συγγραφέας μπαίνει στη θέση του σιωπηλού «ομιλητή», εκείνου που ομολογεί την ανομολόγητη θλίψη του. Ή μάλλον «γίνεται» ο άλλος.

Ίσως, όμως, και να μη χρειάζεται να «γίνει» ο άλλος. Παρόμοια πάθη και παθήματα ταλανίζουν τους ανθρώπους και ο Ευσταθιάδης έχει το θάρρος, την ευαισθησία και το χάρισμα να μπορεί να βλέπει, να ακούει και να καταγράφει με υπέροχο τρόπο την κοινή ανθρώπινη μοίρα, τη μοναξιά, τα γηρατειά και το αναπόφευκτο τέλος. Και τώρα, την εποχή του κορονοϊού, όλα τα παραμύθια πέθαναν και μαζί τους πέθαναν και οι ελπίδες, γράφει.

Έτσι είναι. Ζωή χωρίς παραμύθια είναι ζωή χωρίς παραμυθία… Και τελικά μαθαίνουμε να ζούμε ο καθένας με τον μονόλογό του, τον όμοιο και διαφορετικό με εκείνο των άλλων…

* Η ΑΝΝΑ ΛΥΔΑΚΗ είναι καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Τελευταία βιβλία της, η μελέτη Αναζητώντας το χαμένο παράδειγμα: Επιτόπια έρευνα, κατανόηση, ερμηνεία (εκδ. Παπαζήση) και η επιμέλεια του τόμου Ο άνθρωπος και τα άλλα ζώα (εκδ. Παπαζήση).

politeia link more

 

 

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

«Ίνκουμπους» του Βαγγέλη Γιαννίση – Θρίλερ για γερά στομάχια

Για το αστυνομικό μυθιστόρημα «Ίνκουμπους», του Βαγγέλη Γιαννίση (εκδ. Διόπτρα).

Της Κατερίνα Σιδέρη

Το Ίνκουμπους του Βαγγέλη Γιαννίση αποτελεί τη συνέχεια μιας σειράς βιβλίων μυστηρίου και θρίλερ του συγγραφέα, με κεντρικό ήρωά τους τον επιθεωρητή Άντερς. Τούτη τη φορά ...

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

«Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» του Θανάση Βαλτινού (κριτική)

Παράλληλη ανάγνωση της νέας νουβέλας του Θανάση Βαλτινού «Νέα Σελήνη – Ημέρα πρώτη» (εκδ. Εστία), με τον τόμο που συγκεντρώνει συνεντεύξεις του των τελευταίων πενήντα χρόνων «Όπως ο έρωτας – Επιλογή συνεντεύξεων 1972-2018» (εκδ. Εστία) σε επιμέλεια του Κωστή Δανόπουλου.

Του Ηλία Κ...

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

«Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» του Απόστολου Δοξιάδη (κριτική)

Για το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Απόστολου Δοξιάδη «Το τηλεφώνημα που δεν έγινε» (εκδ. Ίκαρος). 

Του Θόδωρου Σούμα

Tο τηλεφώνημα που δεν έγινε του Απόστολου Δοξιάδη είναι ένα σύνθετο, περίπλοκο λογοτεχνικό αφήγημα. Μια αυτοαναλυτική...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – κάτι αλήθεια συμβαίνει εδώ...

Η τρίτη μέρα του Φεστιβάλ Βιβλίου εδώ στα Χανιά, η χθεσινή βραδιά δηλαδή, αποτέλεσε από μια άποψη και την κορύφωσή του, με τον Σταύρο Ζουμπουλάκη να συζητάει σε βάθος με τον Ουκρανό συγγραφέα Αντρέι Κούρκοφ (βλ. κεντρική φωτογραφία).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Δύο ποιήματα του Γεράσιμου Βουτσινά

Σε αυτή τη στήλη αναρτώνται αδημοσίευτα ποιήματα σύγχρονων Ελλήνων ποιητών. Σήμερα, ο Γεράσιμος Βουτσινάς.

Επιμέλεια στήλης: Γιώργος Αλισάνογλου

Κενό μνήμης
            &n...

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων – μια πρώτη γεύση

Εντυπώσεις από την πρώτη μας μέρα στα Χανιά, τη δεύτερη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων με κεντρικό θέμα: «Στις γραμμές των συνόρων». 

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ