teleutaios fylakas kentriki

Για το μυθιστόρημα του Δημήτρη Οικονόμου «Ο τελευταίος φύλακας» (εκδ. Ίκαρος). Στην κεντρική εικόνα φωτογραφία της Βούλας Παπαϊωάννου με τίτλο «Η λίμνη των Ιωαννίνων» - 1960 © Συλλογή Μουσείου Μπενάκη.

Της Χριστίνας Μουκούλη

Με τον Τελευταίο φύλακα (εκδ. Ίκαρος), ο Δημήτρης Οικονόμου μάς ταξιδεύει στην Ήπειρο, σε αυτή τη δύσβατη και κακοτράχαλη περιοχή της Ελλάδας, και σε γεγονότα που τη σημάδεψαν στη ροή του χρόνου. Ο συγγραφέας, με καταγωγή από τα Γιάννενα, μεγάλωσε ακούγοντας ιστορίες από τους παππούδες του για τη λίμνη των Ιωαννίνων, θρύλους για νεράιδες και τέρατα, μα και περιγραφές αληθινών γεγονότων που έλαβαν χώρα πολύ πριν γεννηθεί. Σε αυτά τα γεγονότα, λοιπόν, βασίστηκε, καθώς και σε μαρτυρίες ανθρώπων που πήραν μέρος στα πιο πρόσφατα εξ αυτών, για να μας ξεδιπλώσει την ιστορία του.

Η αφήγηση δεν ακολουθεί γραμμική πορεία. Η εξιστόρηση της ζωής των ηρώων, οι οποίοι ανήκουν σε τρεις διαφορετικές γενιές, γίνεται παράλληλα, και οι πληροφορίες που δίνονται για τη δράση τους παρατίθενται με διαρκείς εναλλασσόμενες αναδρομές στο παρελθόν.

Τρεις γενιές

Το βιβλίο αναφέρεται σε τρεις σημαντικές στιγμές στην ιστορία της Ηπείρου, αλλά και της Ελλάδας γενικότερα: στα χρόνια πριν από την απελευθέρωση των Ιωαννίνων από τους Τούρκους, στον πόλεμο του 1940 και στον Εμφύλιο. Τρεις επιμέρους ιστορίες που αφορούν την ίδια οικογένεια. Θα γνωρίσουμε τον Γιώργη Μπάκα, στο μακρινό 1906. Ο Γιώργης, βαρκάρης στο νησάκι της Παμβώτιδας, λαχταρά να δει τα Γιάννενα ελεύθερα από την οθωμανική κυριαρχία. Για τον λόγο αυτό αναλαμβάνει τη μεταφορά όπλων με τη βάρκα του στις τοπικές ομάδες αντίστασης.

Η εξιστόρηση της ζωής των ηρώων, οι οποίοι ανήκουν σε τρεις διαφορετικές γενιές, γίνεται παράλληλα, και οι πληροφορίες που δίνονται για τη δράση τους παρατίθενται με διαρκείς εναλλασσόμενες αναδρομές στο παρελθόν.

Αρκετά χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 1940, ο γιος του ο Ανδρέας, δάσκαλος στο επάγγελμα, παίρνει μέρος στις πολεμικές επιχειρήσεις κατά των Ιταλών στην ελληνική μεθόριο. Καθήκον του να καλύψει τα νώτα των Ελλήνων που υποχωρούν και μετατοπίζονται για να αντιμετωπίσουν τον εχθρό σε άλλο σημείο.

Τέλος, τον καιρό του Εμφυλίου, ο γιος του Ανδρέα, καλείται να συνεχίσει κι εκείνος την παράδοση της οικογένειας, να προστατεύσει αυτούς που αγαπά. Τρεις γενιές ανθρώπων που διεκδικούν και αγωνίζονται για την ελευθερία, την εθνική τους ταυτότητα και τις ειρηνικές συνθήκες διαβίωσης για τους ίδιους και τις οικογένειές τους.

Όταν δεν έχεις να περιμένεις βοήθεια από κανέναν

Από το 1830, με την υπογραφή του Πρωτοκόλλου Ανεξαρτησίας στο Λονδίνο, υφίσταται ελεύθερο ελληνικό κράτος, όμως αυτό το νεοσύστατο κράτος περιλαμβάνει μόνο την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα. Για τα Ιωάννινα και την περιοχή της Ηπείρου γενικότερα, η απελευθέρωση πραγματοποιείται το 1913.

Η γεωγραφική θέση της Ηπείρου την καθιστά πολυπολιτισμική, και ως εκ τούτου Τούρκοι, Αλβανοί και Ρουμάνοι έχουν αξιώσεις γλώσσας και εξουσίας. Οι περισσότεροι κάτοικοι αναγκάζονται να οπλοφορούν και τα νεαρά αγόρια μαθαίνουν από πολύ νωρίς να χρησιμοποιούν όπλο για να προστατέψουν την οικογένειά τους.

Στις δύσκολες εποχές όπου διαδραματίζονται τα γεγονότα του βιβλίου, οι κάτοικοι της Ηπείρου αναμετρώνται αρχικά με τα στοιχεία της φύσης, την οποία πρέπει να δαμάσουν και να αξιοποιήσουν όσο το δυνατόν καλύτερα για την επιβίωσή τους. Δεύτερο και σοβαρότερο, έχουν να αντιμετωπίσουν ανθρωπογενείς κινδύνους. Η γεωγραφική θέση της Ηπείρου την καθιστά πολυπολιτισμική, και ως εκ τούτου Τούρκοι, Αλβανοί και Ρουμάνοι έχουν αξιώσεις γλώσσας και εξουσίας. Η τουρκική αυτοκρατορία βαίνει προς διάλυση και η έλλειψη σωστά οργανωμένου κράτους δημιουργεί ανασφάλεια στους Έλληνες και γενικότερα στους κατοίκους της περιοχής. Συχνές ληστρικές επιδρομές από Τούρκους και Αλβανούς ληστές ή από κοτζαμπάσηδες σπέρνουν τον τρόμο και αφήνουν ολόκληρες οικογένειες φτωχότερες και απροστάτευτες. Οι περισσότεροι κάτοικοι αναγκάζονται να οπλοφορούν και τα νεαρά αγόρια μαθαίνουν από πολύ νωρίς να χρησιμοποιούν όπλο για να προστατέψουν την οικογένειά τους.

Παράρτημα της Φιλικής Εταιρείας

ipirotiki etaireia 2
  Ηπειρωτική Εταιρεία: Στρατιώτες σε ανάπαυση. Επίσκεψη του νεαρού στο κοντίνο στο χωριό του στρατόπεδο.

Ο συγγραφέας, τόσο μέσα στο κείμενο όσο και στο παράρτημα στο τέλος του βιβλίου, αναφέρεται στην Ηπειρωτική Εταιρεία, η οποία ιδρύθηκε στις 25 Μαρτίου 1906 στην Αθήνα από επιφανείς Ηπειρώτες, στα πρότυπα της Φιλικής Εταιρείας. Πρόεδρός της ήταν ο Παναγιώτης Δαγκλής και ιθύνων νους ο Σπύρος Σπυρομήλιος. Η Εταιρεία λειτουργούσε βάσει κανονισμού με τριάντα τρία άρθρα. Κάθε νέο μέλος υπέγραφε τον κανονισμό μετά από όρκο στο Ευαγγέλιο, για πίστη και προσφορά στον αγώνα, υπακοή στους ανωτέρους και άκρα εχεμύθεια. Οι παραβάτες του όρκου αντιμετώπιζαν την ποινή του θανάτου για τους ίδιους και για τις οικογένειές τους. Τα μέλη της Εταιρείας χρησιμοποιούσαν ψευδώνυμα και επικοινωνούσαν με κρυπτογραφημένα μηνύματα. Αποστολή τους ήταν να εξοπλίσουν τους χωρικούς και τα ένοπλα τμήματα της υπαίθρου και να προετοιμάσουν την περιοχή για την απελευθέρωση.

Λεπτομερείς, ρεαλιστικές περιγραφές της καθημερινής ζωής των ηρώων, των γεγονότων που τους σημάδεψαν και καθόρισαν τις επιλογές τους. Πλούσιες εικόνες από το φυσικό περιβάλλον, τις επαγγελματικές ασχολίες των ανθρώπων της εποχής και των μαχών που διεξήχθησαν, με ιδιαίτερη αναφορά στην ελληνοϊταλική σύρραξη. Άφθονες ιστορίες από την εποχή του Αλή Πασά, ιστορίες για στοιχειά της φύσης, για παράξενα γεγονότα που προκαλούσαν τον θαυμασμό, για θρυλικά πρόσωπα που έμειναν στην ιστορία για την τόλμη και το θάρρος τους. Η εκτεταμένη έρευνα που πραγματοποίησε ο συγγραφέας καταδεικνύεται τόσο από τις πηγές στις οποίες ανέτρεξε όσο και από τις πληροφορίες για πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα για τα οποία γίνεται εκτενής αναφορά στο παράρτημα.

Η πετυχημένη χρήση της ντοπιολαλιάς, όπως έχουν κάνει οι προαναφερθέντες συγγραφείς, ομολογουμένως κάνει το κείμενο πιο ρεαλιστικό, το συνδέει με τον χώρο δράσης των γεγονότων και έχει μεγάλη απήχηση στο αναγνωστικό κοινό.

Συχνή είναι επίσης η χρήση της ηπειρώτικης ντοπιολαλιάς. Το στοιχείο αυτό το συναντάμε και σε άλλους συγγραφείς όπως στον Σωτήρη Δημητρίου, από τα πρώτα του βιβλία της δεκαετίας του '80 ή στον Μιχάλη Μακρόπουλο και τον Δημοσθένη Παπαμάρκο τα τελευταία χρόνια. Η πετυχημένη χρήση της ντοπιολαλιάς, όπως έχουν κάνει οι προαναφερθέντες συγγραφείς, ομολογουμένως κάνει το κείμενο πιο ρεαλιστικό, το συνδέει με τον χώρο δράσης των γεγονότων και έχει μεγάλη απήχηση στο αναγνωστικό κοινό.

oikonomou
Ο Δημήτρης Οικονόμου γεννήθηκε στα Ιωάννινα, αλλά μεγάλωσε στην Αθήνα και στις Βρυξέλλες. Σπούδασε πολιτικός μηχανικός και παρακολούθησε μαθήματα μουσικής σε διάφορα ωδεία. Διακρίθηκε σε μουσικό διαγωνισμό που διοργάνωσε το 2005 η εταιρεία Μικρή Άρκτος με το τραγούδι «Αγύριστο κεφάλι» σε μουσική και στίχους δικούς του. Με το μυθιστόρημά του Η πόλη του ανατέλλοντος ήλιου (εκδ. Μελάνι), ήταν υποψήφιος το 2010 για το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα του περιοδικού «Διαβάζω». Διηγήματά του έχουν δημοσιευτεί κατά καιρούς σε εφημερίδες και περιοδικά.

 

Ήπειρος, ένας αλλιώτικος τόπος

Διαυγής η εξεικόνιση του ηπειρώτικου τοπίου στις σελίδες του βιβλίου. Τα απόκρημνα βουνά, τα δύσβατα μονοπάτια, τα ποτάμια με τα πέτρινα γεφύρια, τα σκαρφαλωμένα σε πλαγιές χωριά. Χρώματα και ήχοι του δάσους, μυρωδιές της γης, συναισθήματα χαράς και αγάπης ζυμωμένα με πόνο και δάκρυ. Ο φόβος που δεν καταβάλλει αλλά ενεργοποιεί και δυναμώνει τη θέληση για ζωή. Η άγρια, ιδιαίτερη ομορφιά ενός τόπου όπου όλα γίνονται με τον δύσκολο τρόπο και τίποτα δεν χαρίζεται.

Παρά το γεγονός ότι η επιβίωση στην περιοχή της Ηπείρου είναι δύσκολη στις αρχές του εικοστού αιώνα και λόγω τους εδάφους και λόγω της ανασφάλειας που προκύπτει από την επικρατούσα πολιτική κατάσταση, λίγοι είναι εκείνοι που εγκαταλείπουν την πατρώα γη σε αναζήτηση καλύτερης ζωής. Το μεγάλο κύμα της μετανάστευσης θα εμφανιστεί πολύ αργότερα, τις δεκαετίες του 1950 και του 1960. Την εποχή του Γιώργη Μπάκα, οι περισσότεροι νιώθουν χρέος τους να μείνουν στην πατρίδα τους, να υπερασπιστούν το σπίτι και την οικογένειά τους ακόμα και θυσιάζοντας τη ζωή τους και να βοηθήσουν με κάθε τρόπο στον αγώνα για την ελευθερία. Φτώχεια, δυσκολίες, ταλαιπωρίες, φόβος, μα και έντονο ένστικτο επιβίωσης, ευθύνη και αυτοθυσία για τα αγαπημένα πρόσωπα, αγάπη για τον τόπο, προσπάθεια να μη χαθεί η ανθρωπιά. Διλήμματα και δύσκολες αποφάσεις. Όμως οι ήρωες του βιβλίο δεν εγκαταλείπουν. Μένουν φύλακες για να υπερασπιστούν με τη ζωή τους ό,τι αυτοί θεωρούν σημαντικό.

* Η ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΜΟΥΚΟΥΛΗ είναι εκπαιδευτικός.


Ο τελευταίος φύλακας
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ
ΙΚΑΡΟΣ 2020
Σελ. 504, τιμή εκδότη €18,80 

 

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Ανθολογία διηγημάτων, του Χριστόφορου Μηλιώνη – Τα τιμαλφή της μνήμης

Για τον τόμο «Ανθολογία διηγημάτων του Χριστόφορου Μηλιώνη» με εισαγωγές και ανθολόγηση από τους: Αλέξη Ζήρα, Ελισάβετ Κοτζιά, Βαγγέλη Χατζηβασιλείου (εκδ. Μεταίχμιο).

Του Δημήτρη Χριστόπουλου

Οι εκδόσεις Μεταίχμιο μόλις εξ...

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Το θηρίο βγήκε βόλτα, της Μαρίλης Μαργωμένου – Παρωδία φυλακής, ή πώς χτίζονται οι μύθοι

Για το μυθιστόρημα της Μαρίλης Μαργωμένου «Το θηρίο βγήκε βόλτα» (εκδ. Καστανιώτη). Κεντρική εικόνα: Ο Bryan Cranston από τη σειρά “Breaking Bad”.

Tου Γιώργου Ν. Περαντωνάκη

Η παρωδία, το χιούμορ, η σάτιρα, το κωμικό, η φάρσα, το καρναβαλικό ...

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Πλαγκτόν - Οι ιστορίες, του Βασίλη Αμανατίδη

Για τον συγκεντρωτικό τόμο με τα πεζά κείμενα του Βασίλη Αμανατίδη «Πλαγκτόν – Οι ιστορίες» (εκδ. Νεφέλη). Κεντρική εικόνα: Κεφάλι μέδουσας από την έκθεση του M.E.T. © «Από την Ασσυρία στην Ιβηρική στην αυγή της Κλασικής Εποχής» (Σεπτέμβριος 2014 – Ιανουάριος 2015).

Του Κωνσταντίνου Μα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Γαλήνη (διήγημα)

Γαλήνη (διήγημα)

Απ’ όταν χώρισε, άλλαζε σπίτια συχνά ‒τέσσερα διαμερίσματα σε έξι χρόνια‒, λες κι η ζωή τον εκδικούνταν επειδή ως τότε πάντα απεχθανόταν τις αλλαγές.

Διήγημα της Αλέκας Πλακονούρη

Το τελευταίο διαμέρισμα όμως τ’ αγάπησε με την πρώτη ματιά, ίσως επειδή ήταν πολύ φωτ...

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Ο άρχοντας των μυγών, του Γουίλιαμ Γκόλντινγκ

Για το μυθιστόρημα του William Golding «Ο άρχοντας των μυγών» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη, εκδ. Διόπτρα), «αλληγορική παραβολή, διδακτικός μύθος, φιλοσοφικό μυθιστόρημα πάνω στην ανθρώπινη φύση». Στην κεντρική εικόνα στιγμιότυπο από την κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου, το 1963, σε σκηνοθεσία του Peter Brook.

Της...

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Ναύπλιο: προς τιμήν του Νίκου Καρούζου το 1o φεστιβάλ λόγου και τέχνης

Μια ετήσια διοργάνωση προς τιμήν του μεγάλου Έλληνα ναυπλιώτη ποιητή Νίκου Καρούζου θα πραγματοποιηθεί στις 19, 20 & 21 Ιουνίου. Διαλέξεις, απαγγελίες, συζητήσεις και προβολές που κάθε χρόνο θα έχουν έναν συγκεκριμένο θεματικό άξονα. Φέτος το θέμα είναι τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Ο θάνατος του Οδυσσέα, του Δημήτρη Σίμου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Δημήτρη Σίμου «Ο θάνατος του Οδυσσέα – Μια Περιπέτεια του Αστυνόμου Καπετάνου», το οποίο κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

20...

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Η χώρα των άλλων, της Λεϊλά Σλιμανί (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Leila Slimani «Η χώρα των άλλων» (μτφρ. Κλαιρ Νεβέ, Μανώλης Πιμπλής), που κυκλοφορεί στις 10 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Την πρώτη φορά που η Ματίλντ επισκέφθηκε...

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Άνθρωποι στο περιθώριο, του Ούλριχ Αλεξάντερ Μπόσβιτς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Ulrich Alexander Boschwitz «Άνθρωποι στο περιθώριο» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης), που κυκλοφορεί στις 9 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Οκτώ καλά αστυνομικά μυθιστορήματα

Επιλογή οκτώ μεταφρασμένων αστυνομικών μυθιστορημάτων από τις πρόσφατες κυκλοφορίες.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

...

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Τσερνομπίλ: 35 χρόνια μετά, οκτώ βιβλία

Ήταν Σάββατο του Λαζάρου 26 Απριλίου 1986 όταν σημειώθηκε το μεγαλύτερο, μέχρι τότε, πυρηνικό δυστύχημα στην ιστορία. Μια σειρά εκρήξεων προκάλεσε την καταστροφή του αντιδραστήρα 4 του Πυρηνικού Σταθμού Παραγωγής Ενέργειας στο Τσερνομπίλ της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σημερινής Ουκρανίας. Τριάντε πέντε χρόνια μετά, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

19 Μαΐου 2021 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έξι καλά ελληνικά αστυνομικά

Τέσσερα μυθιστορήματα και δύο συλλογές αστυνομικών ιστοριών Ελλήνων συγγραφέων, επιλεγμένα από την πρόσφατη βιβλιοπαραγωγή. Της Χίλντας Παπαδημητρίου

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ