alt

Για τη συλλογή διηγημάτων του Γιώργου Πετράκη «Όλα τα κακά σκορπά» (εκδ. Γαβριηλίδη).

Του Διονύση Μαρίνου

Ο Προυστ ονόμαζε τα βιβλία του παιδιά της σιωπής. Ποιος όμως θα μπορούσε ποτέ να δώσει ένα όνομα στη σιωπή του Θεού μπροστά στο θάνατο των παιδιών; Ο Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ βεβαιώνει ότι κάθε σιωπή περιέχει το ενδεχόμενο ενός μυστικού. Τόσο εκείνου που δεν δείχνεται, όσο κι εκείνου που είναι κρυμμένο. Εν μέσω σιωπών, λοιπόν. Για τα περαιτέρω, υπάρχει το εξαιρετικό βιβλίο του Πιέρ Ασουλίν Οι βίοι του Ιώβ (εκδ. Πόλις) όπου αξίζει να διαβαστεί ως μια εσωτερική περιπλάνηση με αφορμή την ύπαρξη του γοητευτικού και συνάμα αινιγματικού Ιώβ μέσα τη Βίβλο. 

Είναι οι στιγμές που οι ήρωες του Πετράκη πέφτουν στα δίχτυα του μονολόγου, μια λειτουργία εσωτερικής καύσης που περιλαμβάνει πάντα κάποιον ή κάποιους άλλους που χάθηκαν, βρίσκονται μακριά, είναι οιονεί παρόντες ή ολότελα ναυαγισμένοι στο χρόνο.

Δεν είναι ο μόνος και δεν είναι μόνος του σε τούτο τον κόσμο της σιωπής που μιλάει ως άλλη γλώσσα. Ενδεχομένως πιο εύγλωττη από την πρόδηλη εκφορά ενός κάποιου λόγου. Πολλές εσωτερικές ή εξωτερικές αφορμές κινητοποιούν τους ήρωες του Γιώργου Πετράκη στην πρώτη του συλλογή διηγημάτων Ολα τα κακά σκορπά (εκδ. Γαβριηλίδη), όμως αυτό που περισσότερο συνέχει τους ήρωές τους είναι τα διάκενα μεταξύ λόγου και έμφοβου στοχασμού. Στον ενδιάμεσο χώρο της απαντοχής και της συντριβής. Εν μέσω συνάφειας και μοναξιάς. Τούτος ο χώρος των ηρώων του είναι πλήρης νοημάτων που δεν καταγράφονται με λέξεις, διότι αυτές δεν μπορούν να εξέλθουν από τον φάρυγγα, δεν γαργαλούν τη στοματική κοιλότητα, δεν παίρνουν δύναμη από τους πνεύμονες. Οι λέξεις ανακυκλώνουν την ύπαρξή τους σε μια εσωτερική μήτρα που μοιάζει με ατελεύτητο σπιράλ. 

Είναι οι στιγμές που οι ήρωες του Πετράκη πέφτουν στα δίχτυα του μονολόγου, μια λειτουργία εσωτερικής καύσης που περιλαμβάνει πάντα κάποιον ή κάποιους άλλους που χάθηκαν, βρίσκονται μακριά, είναι οιονεί παρόντες ή ολότελα ναυαγισμένοι στο χρόνο. Αυτή η απεύθυνση που για τις ανάγκες της ανασύνθεσης του ήρωα λειτουργεί απέξω προς τα μέσα, όταν την αντιμετωπίζεις με τους όρους της πλοκής, ελευθερώνονται από τον μέσα χώρο και αναζητούν την απλοχωριά του εξωτερικού περιβάλλοντος – εν προκειμένω της ανάγνωσης. 

Κάπως έτσι, οι δεκαπένε ιστορίες του βιβλίου έχουν μια αντίρροπη κατεύθυνση αρκετά ενδιαφέρουσα ως προς την πρόθεση, αλλά και τη δόμησή τους. Για να μην ξεχνιόμαστε, όμως: η σιωπή είναι πάντα παρούσα. 

Επιπλέον, έχουμε να κάνουμε με διηγήματα κλειστών χώρων, ως επί το πλείστον, και περιορισμένης χρονικής έκτασης. Λαμβάνουμε εικόνες από μια στιγμή του ήρωα, μια μεταιχμιακή στιγμή βεβαίως, και μέσω αυτής γίνεται η βύθιση στο παρελθόν ή η εξακτίνωση στο μέλλον. Ωστόσο, το σημασιολογικό βάρος και το αφηγηματικό παρόν δεν εκτρέπονται ποτέ από τον πυρήνα της ιστορίας. Κάτι που μας θυμίζει γιατί το διήγημα είναι άκρως απαιτητικό «άθλημα» που ζητάει από τον συγγραφέα του να βρίσκεται πάντα σε εγρήγορση, να μην χάνει το μέτρο των πραγμάτων, να μην περιττολογεί. 

Μέσα σε αυτοκίνητα, σε μπαρ, σε διαμερίσματα, σε θαλάμους νοσοκομείων, σε καφέ ή αίθουσες, οι ήρωες των διηγημάτων τριγυρνούν σαν τις μύγες που πέφτουν ζαλισμένες πάνω στο τζάμι, αναζητώντας μια μορφή ισορροπίας. Περίτρομη τις περισσότερες φορές, αλλά πάντα αναγκαία για να νοηματοδοτήσουν τη ζωή τους. Κάποιοι από αυτούς ζουν –ούτως ή άλλως– διπλή ζωή, άλλοι την ονειρεύονται, άλλοι την αποχαιρετούν. Το δισυπόστατο της ύπαρξής τους, μια παράδοξη μορφή διπλοτυπίας, φαίνεται και από το γεγονός ότι η πραγματικότητα τους δεν είναι ορισμένη και καθαρογραμμένη, αλλά συχνά γλιστράει σε μια υδραργυρική εκδοχή όπου η φαντασίωση, το όνειρο, το μη πραγματικό λαμβάνουν χαρακτήρα απτού σχήματος. 

Οι ήρωες του Πετράκη αναζητούν μια διέξοδο από τη στενωπό στην οποία έχουν βρεθεί. Οι σύντομες παραινέσεις ευτυχίας εναλλάσσονται με στιγμές απομόνωσης.

Είτε μέσω προσευχών, εξου και ο τίτλος της συλλογής Όλα τα κακά σκορπά, είτε μέσω εξωτερικών παρεμβάσεων που προσδοκούν, οι ήρωες του Πετράκη αναζητούν μια διέξοδο από τη στενωπό στην οποία έχουν βρεθεί. Οι σύντομες παραινέσεις ευτυχίας εναλλάσσονται με στιγμές απομόνωσης. Ένας ήρωας θα ήθελε να ξεφορτωθεί όλες τις επαφές από το κινητό του ή επικαλείται ασθένεια για να παραμείνει σε ένα οικείο περιβάλλον νοσοκομείου. Κάποια άλλη αποφασίζει να γίνει το alter ego του κινηματογραφικού Μπάτμαν, σε ένα διήγημα εξόχως ενδιαφέρον ως προς το θέμα του (σ.σ.: έρωτας μεταξύ γυναικών). Άνθρωποι από τον άλλο κόσμο αναλαμβάνουν να μας πουν τη σκληρή ιστορία τους και κάποιος άλλος βλέπει τη μητέρα του να χάνεται ανεπίστρεπτα κι όμως να μην στέργει σε βοήθεια. 

Ακόμη και η βία που εκλύεται από το διήγημα «Τυφλόμυγα», ένα κλασικότροπο bullying εντός ενός πανεπιστημιακού χώρου, δεν υπάρχει ως δήλωση ή με την πρόθεση της κατακεραύνωσης του φαινομένου, αλλά ως μια ακόμη μορφή παθογένειας της πάσχουσας ατομικότητας που αναζητεί διαρκώς έναν τρόπο να υπάρξει με τους άλλους. Ακόμη και μ’ αυτόν τον έκτυπα ακραίο τρόπο. 

alt
Διαβάστε τις απαντήσεις του Γιώργου Πετράκη
στις ερωτήσεις της στήλης μας ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ.

Η παγκόσμια απειλή ενός πολέμου είναι ισοβαρής με την απώλεια ενός έρωτα, υπό το πρίσμα πως όλα αυτά τελούνται όχι σε ευρεία κλίμακα, αλλά σε μια μυθοπλαστική δράκα ατόμων, την οποία έχει επιλέξει ο Πετράκης να μας παρουσιάσει και μέσω αυτής να μας βάλει στη διαδικασία να στοχαστούμε για τη σύγχρονη ανθρώπινη περίπτωση. 

Το ενδιαφέρον, όμως, στην περίπτωση αυτών των διηγημάτων είναι η ζέση των ηρώων να απελευθερωθούν, να βρουν ή να δώσουν μια λύση. Δεν τελούν υπό την μαγγανεία της απαισιοδοξίας. Ακόμη κι αν τα εμπόδια φαντάζουν ανυπέρβλητα, μέσα τους παραμένει ενεργή η φλόγα της ελευθέρωσης από τα τωρινά δεσμά τους. Αυτό είναι, ενδεχόμενα, ένα ακόμη αντίβαρο του Πετράκη στην ανάπτυξη των ιστοριών του που του επιτρέπει να ξεφύγει από την πρωτοεπίπεδη αυτοπάθεια ή τον ανακυκλωμένο σολιψισμό.

Στα περισσότερα διηγήματά του, ιδιαιτέρως στα πιο ρεαλιστικά, ο Πετράκης δείχνει να έχει μια «καθαρή» φωνή και την ικανότητα να χειριστεί το υλικό του με τα απαραίτητα μέσα.

Τα δεκαπέντε διηγήματα της συλλογής διατηρούν την αυτοτέλειά τους, ωστόσο σε όλα υποφώσκει μια συγκεκριμένη νότα, παίζεται ένας ορισμένος σκοπός που επαναλαμβάνεται ως λάιτ μοτίφ. Αυτό μάς επιτρέπει σε μια συνολική θέαση των ιστοριών, αλλά συνιστά και μια εμπρόθετη συγγραφική θέση πάνω στα πράγματα. 

Το πρώτο βιβλίο κάθε συγγραφέα δεν είναι τίποτα άλλο από μια δήλωση προθέσεων. Είναι ένα πρώτο βήμα που παίζει με τις διαθέσεις και τους τρόπους «βάδισης». Στα περισσότερα διηγήματά του, ιδιαιτέρως στα πιο ρεαλιστικά, ο Πετράκης δείχνει να έχει μια «καθαρή» φωνή και την ικανότητα να χειριστεί το υλικό του με τα απαραίτητα μέσα. Σε κάποια άλλα που λοξοκοιτάζουν τη διαφορετική θέαση της πραγματικότητας, χάνει μεν την ευθυβολία του, αλλά όχι σε σημείο εκτροπής. Συνολικά έχουμε να κάνουμε με μια συλλογή που διαθέτει παλμό και εγγράφει υποθήκες για κάτι ακόμη πιο ουσιαστικό στη συνέχεια. 

* Ο ΔΙΟΝΥΣΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας.
Τελευταίο βιβλίο του, η ποιητική συλλογή «Ποτέ πια εμείς» (εκδ. Μελάνι).

 Στην κεντρική εικόνα: Πίνακας του © Juan Jesús Fernández.


altΌλα τα κακά σκορπά
Γιώργος Πετράκης
Γαβριηλίδης 2019
Σελ. 200, τιμή εκδότη €12,70

alt

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

«Brandy Sour» της Κωνσταντίας Σωτηρίου (κριτική) – Μυθιστόρημα επιστροφής και μνήμης με επίκεντρο το ιστορικό Λήδρα Πάλας

Για το μυθιστόρημα της Κωνσταντίας Σωτηρίου «Brandy Sour – Μυθιστόρημα σε είκοσι δύο δωμάτια» (εκδ. Πατάκη). Κεντρική εικόνα: Χριστούγεννα στο Λήδρα Πάλας, το 1954.

Γράφει ο Δημήτρης Χριστόπουλος

«Ο τόπος ανήκ...

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

«Λάδι σε καμβά» του Αλέξη Πανσέληνου (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Αλέξη Πανσέληνου «Λάδι σε καμβά» (εκδ. Μεταίχμιο). Κεντρική εικόνα: Φοιτητές συγκεντρωμένοι έξω από το Πολυτεχνείο στις 15.11.1973 γράφουν συνθήματα σε διερχόμενα τρόλεϊ «Κάτω η χούντα» © Ντίμης Αργυρόπουλος / Πρακτορείο Φωτογραφικών Επικαίρων Ελληνικού και Ξένου Τύπου...

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

«Φυγόδικος δεν ήμουν» της Ισμήνης Καρυωτάκη (κριτική) – Από τη Φρειδερίκη στον «Κατήφορο»

Για το μυθιστόρημα της Ισμήνης Καρυωτάκη «Φυγόδικος δεν ήμουν» (εκδ. Ποταμός). Κεντρική εικόνα: Η Ζωή Λάσκαρη στον «Κατήφορο» (σκην. Γιάννης Δαλιανίδης).

Γράφει ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης

Θα ήθελα, πρώτα απ’ όλα, να δώσω τα εύσημα στην Ισμήνη Καρυω...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

«Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» των Νάντλερ & Σαπίρο (κριτική) – «Πώς η φιλοσοφία μπορεί να μας σώσει από τον εαυτό μας»

Για το βιβλίο των Στίβεν Νάντλερ και Λόρενς Σαπίρο [Steven Nadler, Lawrence Shapiro] «Όταν οι καλοί άνθρωποι σκέφτονται λάθος» (μτφρ. Παρασκευή Παπαδοπούλου, εκδ.Διόπτρα) –  ένα βιβλίο για το τι κάνει πολλούς καλοπροέραιτους ανθρώπους να σκέφτονται εντελώς λάθος και πώς μπορούμε (αν μπορούμε) να τους αλλάξ...

Ηλίας Μπιστολάς: «Ένα μικρό βιβλίο που καταπιάνεται με μεγάλα θέματα»

Ηλίας Μπιστολάς: «Ένα μικρό βιβλίο που καταπιάνεται με μεγάλα θέματα»

Πρόσφατα ο Ηλίας Μπιστολάς μας συστήθηκε με το μυθιστόρημα «Χώμα στα μάτια, στα αυτιά, στο στόμα» (εκδ. Τόπος), «ένα σχετικά μικρό σε έκταση βιβλίο το οποίο καταπιάνεται με μεγάλα θέματα».

Επιμέλεια: Λεωνίδας Καλούσης

Με ποια λόγια θα συστήνατε...

Καζούο Ισιγκούρο: «Γράφω όπως θα έγραφε ένας τραγουδοποιός»

Καζούο Ισιγκούρο: «Γράφω όπως θα έγραφε ένας τραγουδοποιός»

Ο νομπελίστας Kazuo Ishiguro μίλησε στον Guardian για τη συλλογή διηγημάτων του με τίτλο «Νυχτωδίες», που κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός, σε μετάφραση Αργυρώς Μαντόγλου.

Επιμέλεια: Book Press

Ο βραβευμένο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

«Το σκοτάδι παραμένει» των Γουίλιαμ ΜακΊλβανι & Ίαν Ράνκιν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Γουίλιαμ ΜακΊλβανι [William McIlvanney], το οποίο ολοκλήρωσε ο Ίαν Ράνκιν [Ian Rankin] «Το σκοτάδι παραμένει» (μτφρ. Χίλντα Παπαδημητρίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ