Από την Bjork στον Ξενάκη

Μουσική
ΕΠΙΜ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΚΩΣΤΙΟΣ
ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ 2007
ΣΕΛ. 408, ΤΙΜΗ €32,00

Οι περισσότερες μουσικές εγκυκλοπαίδειες που κυκλοφορούν στην ελληνική γλώσσα αποτελούν μεταφράσεις ξένων, με αποτέλεσμα να παραμελείται ο εγχώριος μουσικός πολιτισμός. Η «Μουσική» όμως γράφτηκε από Έλληνες επιστήμονες και λαμβάνει υπόψη της την ελληνική μουσική. Ο αναγνώστης θα βρει λήμματα για την έντεχνη και ελαφρά νεοελληνική μουσική, το δημοτικό και σύγχρονο ελληνικό τραγούδι, καθώς και για την αρχαία ελληνική και βυζαντινή μουσική. Πέρα από τα υπόλοιπα «παραδοσιακά» λήμματα μιας μουσικής εγκυκλοπαίδειας, όπως αυτά για την κλασική μουσική, το ροκ, την τζαζ και τα μουσικά όργανα, συμπεριλαμβάνεται και εκτενής αναφορά στη μουσική εκπαίδευση και στη μουσική ζωή, όπως π.χ. στη διακίνηση της μουσικής, στους εκδοτικούς οίκους, στη μουσικοκριτική, στις μουσικές βιβλιοθήκες κ.α. Η δομή της εγκυκλοπαίδειας όμως θα ξενίσει τον αναγνώστη. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η Εκδοτική Αθηνών δημιούργησε έναν ξεχωριστό τόμο για τη «Μουσική», μεταφέροντας αυτούσια τα ήδη υπάρχοντα σχετικά λήμματα του 28ου και τελευταίου τόμου της «Εκπαιδευτικής Ελληνικής Εγκυκλοπαίδειας», που είχε κυκλοφορήσει το 1999 και η οποία αφορούσε τη μουσική, το χορό, το θέατρο και τον κινηματογράφο. Αυτό, δυστυχώς, συνέβη χωρίς να αναθεωρηθούν ή ενημερωθούν τα κείμενα. Σήμερα –δέκα χρόνια μετά– όχι μόνο οι εξελίξεις της μουσικολογίας καθιστούν απαραίτητη μια νέα και πληρέστερη μουσική εγκυκλοπαίδεια, αλλά και το εγχώριο εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό έχει αναπτυχθεί τόσο, ώστε μια ριζικά αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη έκδοση γίνεται εφικτή. Σε κάθε περίπτωση, πρόκειται για τη μοναδική μουσική εγκυκλοπαίδεια που τοποθετεί την ελληνική μουσική στο επίκεντρο του ενδιαφέροντός της και έχει δουλευτεί με επιστημονικά κριτήρια. Την έχει επιμεληθεί ο διακεκριμένος μουσικολόγος Απόστολος Κώστιος. Τα άρθρα υπογράφουν μεταξύ άλλων οι: Γεώργιος Αμαργιανάκης, Δημήτρης Γιάννου, Ελένη Γουλή, Γιώργος Ζερβός, Ιωάννης Ζώτος, Δημήτρης Θέμελης, Παύλος Κάβουρας, Ίρμγκαρντ Καλαβρυτινού-Lerch.

Από τη μουσική στον ήχο
ΕΠΙΜ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΠΑΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ 2005
ΣΕΛ. 250, ΤΙΜΗ €22,99

Γιατί άραγε τραγουδάμε ή αφιερώνουμε τραγούδια για να φλερτάρουμε τις ερωμένες μας και όχι τις συζύγους μας; Συμβαίνει, άραγε, το ίδιο σε όλους τους πολιτισμούς; Μα οι Ινδιάνοι Σούγια του Αμαζονίου τραγουδούν για τις «αδερφές» τους! Κι όμως, αυτοί δεν ντρέπονται να πλησιάσουν τις ερωμένες τους! Από την εφηβεία εγκαταλείπουν την οικογένειά τους και μένουν όλοι οι άντρες μαζί σε ένα σπίτι μέχρι να παντρευτούν, οπότε και εγκαθίστανται στο σπίτι της οικογένειας της συζύγου. Θεωρείται ντροπή να επιστρέψουν στην οικογένειά τους και να συναντήσουν, ιδιαιτέρως, τις «αδερφές» τους. Γι’ αυτό και τραγουδούν γι’ αυτές. Η μουσική έχει τη δύναμη να «σπάει» τις ψυχολογικές, χωρικές και κοινωνικές αποστάσεις. Η επικοινωνία με ευθύ τρόπο θα ήταν κατακριτέα, μα χάρη στη μουσική καθίσταται εφικτή. Οι διαφορές όμως στη μουσική των πολιτισμών είναι πολύ βαθύτερες, μιας και οι μουσικές δομές αντικατοπτρίζουν τις κοινωνικές, όπως δείχνουν και οι εξαιρετικές εθνογραφικές προσεγγίσεις των Anthony Seeger, Steven Feld και Marina Roseman, που συναποτελούν την παρούσα έκδοση.  

Ιάννης Ξενάκης: Το σύμπαν ενός ιδιότυπου δημιουργού
ΜΑΚΗΣ ΣΟΛΩΜΟΣ
ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ 2008
ΣΕΛ. 399, ΤΙΜΗ €31,95

Για πρώτη φορά επιχειρείται στην ελληνική γλώσσα μια τόσο συστηματική προσέγγιση της ζωής και του έργου του Ιάννη Ξενάκη. Το μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου είχε κυκλοφορήσει ήδη το 1996 στη Γαλλία. Ο συγγραφέας του, ο Μάκης Σολωμός, θεωρείται διεθνώς ως ένας από τους σημαντικότερους μελετητές του πρωτοποριακού συνθέτη. Τα άρθρα και τα βιβλία του συνθέτη τα αντιμετωπίζει όχι ως ερμηνείες του έργου του, αλλά ως έργα αυτά καθαυτά. Ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης και η πραγμάτευση της σχεδόν άγνωστης «ελληνικής» εποχής του Ξενάκη, όπου η προσέγγιση της ελληνικής μουσικής από τον συνθέτη θυμίζει αυτήν του Μπάρτοκ προς την ουγγρική. Στα πρώτα δύο μέρη του βιβλίου κυριαρχούν η ζωή, η κοσμοθεωρία και η αισθητική του Ξενάκη, ενώ στο τρίτο ακολουθούν διεξοδικές μουσικές αναλύσεις και διατυπώνονται υποθέσεις για την απόσταση θεωρίας-πράξης που χαρακτηρίζει το έργο του. Η έκδοση συνοδεύεται από CD με αποσπάσματα των έργων του, τα οποία αναλύονται.   

Από την κλασική στο ροκ – Μια μουσική κιβωτός: Ένα ιδιαίτερο μουσικό ταξίδι από τον Bach στον Miles Davis και από τους Beatles στην Bjork
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΤΡΙΔΗΣ, ΚΩΣΤΑΣ ΖΟΥΓΡΗΣ
ΑΝΑΤΟΛΙΚΟΣ 2008
ΣΕΛ. 351, ΤΙΜΗ € 27,00

Οι Γιάννης Πετρίδης και Κώστας Ζούγρης είναι γνωστοί στους φίλους της μουσικής κυρίως από το Τρίτο Πρόγραμμα και το περιοδικό «Ποπ και Ροκ». Γι’ αυτούς η μουσική δεν διακρίνεται σε καλά και κακά μουσικά είδη, αλλά σε καλή και κακή μουσική. Με αυτό το σκεπτικό συγκέντρωσαν σε ένα βιβλίο ό,τι θεωρούσαν καλύτερο από τη ροκ, την τζαζ, την μπλουζ, τη λεγόμενη world music και την κλασική. Σε αλφαβητική σειρά παρουσιάζονται –αδιακρίτως μουσικού είδους– περισσότερα από 900 άλμπουμ και ακολουθούν, πάνω στην ίδια φιλοσοφία, τα βιογραφικά μουσικών και συγκροτημάτων. Τα κείμενα είναι σύντομα, γι’ αυτό και αναπόφευκτα ελλιπή. Σχετικές πληροφορίες, αναλυτικότερες, καθώς και πιο πλούσιο φωτογραφικό υλικό είναι προσβάσιμα δωρεάν στη Wikipedia και σε ιστοσελίδες αφιερωμένες στο εκάστοτε μουσικό είδος ή καλλιτέχνη. Η προσφορά στον ανήσυχο φιλόμουσο έγκειται στην καλόγουστη επιλογή της μουσικής από έμπειρα «αυτιά». Χρήσιμο για όποιον θέλει να διευρύνει τους μουσικούς του ορίζοντες.

Πάρις Κωνσταντινίδης