camus kentriki

Για τη μελέτη της Άλις Κάπλαν «Αναζητώντας τον Ξένο – Ο Αλμπέρ Καμύ και ο βίος ενός κλασικού έργου της λογοτεχνίας» (μτφρ. Νίκος Χαροκόπος, εκδ. Καπόν).

Του Νίκου Ξένιου

Η καθηγήτρια γαλλικής φιλολογίας Άλις Κάπλαν, στη μελέτη της Αναζητώντας τον Ξένο – Ο Αλμπέρ Καμύ και ο βίος ενός κλασικού έργου της λογοτεχνίας, αποδεικνύεται τόσο μια άξια λογοτεχνική κριτικός όσο και άξια ιστορικός και βιογράφος. Με τη διαπίστωση ότι δεν διαβάζουν όλοι τον Ξένο με τον ίδιο τρόπο, η συγγραφέας παραπέμπει στη lecture fantasmée που καθένας κάνει στο κλασικό πια βιβλίο του νομπελίστα «pied-noir» συγγραφέα, που πρωτοκυκλοφόρησε το 1942 και που τεκμηριώνει βιωματικά την αίσθηση (και, κατά συνέπειαν, την έννοια) του Παραλόγου/Αbsurde.1

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του βιβλίου της Κάπλαν είναι ο συσχετισμός του Ξένου με το αμερικανικό αστυνομικό νουάρ μυθιστόρημα Ο ταχυδρόμος χτυπάει πάντα δυο φορές του Τζέιμς Μ. Κέιν. «Ο Ξένος» δηλώνει η Άλις Κάπλαν «συνοψίζει όλα τα λογοτεχνικά ρεύματα του 20ού αιώνα, από τον υπαρξισμό, τη νέα κριτική, την αποδόμηση, έως τις φεμινιστικές θεωρίες και τις μεταποικιακές σπουδές», εφόσον το κοινό του εξακολουθεί να διευρύνεται και να αναζητά τα κρυφά νοήματά του. Ο Κόνορ Κρουζ O' Μπράιαν είχε γράψει το 1970 μια μελέτη όπου υποστήριζε πως ένα λογοτεχνικό έργο θα μπορούσε, συν τω χρόνω, να προσλάβει επιπλέον νοηματοδοτήσεις: με βάση αυτή την τοποθέτηση και για ό,τι αφορά τις ρατσιστικές νύξεις του Ξένου, δύο Γάλλοι αριστερόστροφοι δημοσιογράφοι, ο Ανρί Κρεά και ο Πιερ Νορά, υποστήριξαν στο «Nouvel Observateur» ότι «με το να σκοτώσει ο Μερσό τον Άραβα εξέφρασε την υποσυνείδητη επιθυμία κάθε Γάλλου στην Αλγερία».

Ένας προσωπικός αγώνας σύνθεσης μυθιστορήματος

Αυτό το άκρως επιδραστικό βιβλίο, λέει σε συνέντευξή της η κυρία Κάπλαν, χρειαζόταν μια μελέτη για όλον τον προσωπικό αγώνα που κατέβαλε ο συγγραφέας για να επέλθει το περιπόθητο coming-to-be του Ξένου. Και αυτή είναι, αναμφίβολα, μια ολοκληρωμένη μελέτη, που προέκυψε από ενδελεχή ενημέρωση της Κάπλαν για κάθε λεπτό της ζωής του Καμύ μεταξύ 1924 και 1942: αρχικά, υπήρξε κάτοικος ενός διαμερίσματος χαμηλής εισοδηματικά εργατικής τάξης στη φτωχική συνοικία Μπελκούρ στο Αλγέρι μαζί με τη μητέρα του, που έπασχε από κώφωση. Το 1930, έγινε η έφοδος της φυματίωσης στη ζωή του. Μεγάλη έμφαση στη σχέση του με τον εκλεκτό του δάσκαλο Λουί Ζερμαίν και στα πρώτα του διαβάσματα, στο σπίτι του θείου του. Σημαντική ήταν η απόκτηση ενός πτυχίου το 1935, αλλά και το εμπόδιο που η φυματίωση έθεσε στην καριέρα του ως εκπαιδευτικού. Καθοριστικά αδιέξοδοι υπήρξαν οι έρωτές του και ο γάμος του με τη μεγαλοαστή Σιμόν Ιέ, το 1934.

«Ο Ξένος» δηλώνει η Άλις Κάπλαν «συνοψίζει όλα τα λογοτεχνικά ρεύματα του 20ού αιώνα, από τον υπαρξισμό, τη νέα κριτική, την αποδόμηση, έως τις φεμινιστικές θεωρίες και τις μεταποικιακές σπουδές», εφόσον το κοινό του εξακολουθεί να διευρύνεται και να αναζητά τα κρυφά νοήματά του.

Απόλυτα σημαντική ήταν η πρόσληψή του στην εφημερίδα «Alger-Républicain», μετά το 1938 και η εφήμερη συγκατοίκησή του με τη Φρανσίς Φορ: το δικαστικό ρεπορτάζ που του είχε ανατεθεί αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στο βιβλίο, ως η ομολογία ενός εγκλήματος σε μια πειστική αίθουσα δικαστηρίου, παρά το γεγονός ότι ο συγγραφέας επέλεξε ο ήρωάς του να την αντικρίζει για πρώτη φορά. Βαρύνουσας σημασίας για τις επιλογές του υπήρξε το γεγονός ότι έκαψε, τότε, όλη την αλληλογραφία και τα παλαιότερα χειρόγραφά του. Την επόμενη χρονιά ο Καμύ έχασε τη γαλλική υπηκοότητα, θεωρήθηκε «φίλος των Αράβων» και χαρακτηρίστηκε ανεπιθύμητος στην πατρίδα του. Ο Ξένος είχε ήδη αρχίσει να γράφεται, για να ολοκληρωθεί στο γερμανοκρατούμενο Παρίσι του ’40, ενώ του είχε δοθεί η αρχισυνταξία της εφημερίδας «Paris-Soir-Républicain». O Kαμύ ζει περίοδο απομόνωσης και ανασυγκροτεί τα εκφραστικά του μέσα. Ωστόσο, παραπονιέται για τη δειλία και τη φιλογερμανική στάση που βλέπει γύρω του: «C ‘est la lachêté qui l’entoure...». Γράφει, ήδη, τον Μύθο του Σισύφου.

Ποιοτική μελέτη του Μερσό: η ταύτιση με τον ήρωά του

Στο βιβλίο της Κάπλαν κεντρική θέση έχει, επίσης, η αλληλογραφία του με τον Ζαν Γκρενιέ, τον καθηγητή του από το Αλγέρι, που μόνο αρνητικά σχόλια είχε να κάνει στα χειρόγραφα του μυθιστορήματος που επιχειρούσε μάταια να ολοκληρώσει ο Καμύ, και που έφερε τον τίτλο: Ο ευτυχισμένος θάνατος. Πολύ μεγάλης σημασίας είναι η ταύτιση του Καμύ με τον Γάλλο καρατερίστα ηθοποιό Fernandel, καθώς και η γνωριμία του με τον Αντρέ Μαλρώ, που άλλωστε ιδιοχείρως προώθησε το χειρόγραφο στον Gallimard. Τα πολύ όμορφα λεξιλογικά σχόλια και η ετυμολόγηση του ονόματος του Μερσό βασίζονται στις γαλλικές λέξεις «Θάνατος» (mort, il meurt) και «άλμα» (saut), με αναφορές στον δισταγμό χρήσης του e, ενώ ο Καμύ φαίνεται πως για καιρό είχε προσκολληθεί στην άλλη ετυμολόγηση: mer (θάλασσα) και saut (βουτιά στη θάλασσα).

Στο βιβλίο της Κάπλαν κεντρική θέση έχει, επίσης, η αλληλογραφία του με τον Ζαν Γκρενιέ, τον καθηγητή του από το Αλγέρι, που μόνο αρνητικά σχόλια είχε να κάνει στα χειρόγραφα του μυθιστορήματος που επιχειρούσε μάταια να ολοκληρώσει ο Καμύ, και που έφερε τον τίτλο Ο ευτυχισμένος θάνατος.

Η ζωή στο σπίτι της γυναίκας του, στο Αλγέρι του 1941, κάθε άλλο παρά εκφράζει τον Καμύ, και αυτό αποτυπώνεται στην ελευθεριάζουσα, αισθησιοκρατική προσέγγιση του ήρωά του: η θέα της θάλασσας από το μπαλκόνι, η ηδονιστική, υλιστική αντίληψη του Μερσό για τη ζωή, η άρνησή του προς τον Χριστιανισμό, η αντίθεσή του προς τις μικροαστικές επιλογές της Μαρί, όλα αυτά συνθέτουν την αμφιλεγόμενη αυτή μυθιστορηματική περσόνα που είναι τόσο «αποξενωμένος (stranger)» όσο και «διαφορετικός/περιθωριακός (outsider)», ήδη από τον τίτλο του βιβλίου. Ο αυτοκαταστροφικός ήρωας Μερσό θα σταλεί στη γκιλοτίνα όχι γιατί σκότωσε έναν Άραβα, αλλά κυρίως γιατί δεν είχε κλάψει στον θάνατο της μάνας του, συνοψίζει την καταμέτωπο σύγκρουση του ατόμου με την υποκριτική κοινωνική ηθική: μια δίκη όπου δεν εκδικάζεται το έγκλημα, αλλά η προσωπικότητα του εγκληματία.

kaplan alice
H Άλις Κάπλαν είναι καθηγήτρια Γαλλικών στην έδρα John M. Musser του Πανεπιστημίου του Γέιλ και συγγραφέας πολλών βιβλίων για τη σύγχρονη γαλλική λογοτεχνία και τον πολιτισμό. Έχει τιμηθεί με το παράσημο του Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής από τη Γαλλική Κυβέρνηση και είναι μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών.

 

Ο υπαρξισμός είναι ένας ανθρωπισμός: fédéralisme égalitaire

Ο Καμύ αναγκάζεται να αναχωρήσει για τον άνω Λίγηρα, όπου θα νοσηλευτεί για τη φυματίωσή του που υποτροπιάζει, το 1942. Εκεί θα λάβει ενεργό μέρος στην αντίσταση και θα προστατεύσει νεαρά εβραιόπουλα. Τον Οκτώβριο του ’43 φεύγει για το Παρίσι, όπου συγγράφει την Πανούκλα και συχνάζει στο Σαιν Ζερμαίν ντε Πρε και στο Café de Flor γνωρίζεται με τον Σαρτρ, που μόλις έχει δημοσιεύσει τη Ναυτία και τον Τοίχο, σκηνοθετεί μια σκηνική δημιουργία του Πικάσο, γίνεται ενεργός συντάκτης της επαναστατικής εφημερίδας «Combat» και μέλος της Αντίστασης. Είναι χαρακτηριστική η διαφωνία του με τον Φρανσουά Μωριάκ σε ό,τι αφορούσε τις δίκες του Πεταίν και όσων επέδειξαν φιλογερμανική στάση. Σοκάρεται από τη βόμβα στη Χιροσίμα και διαπιστώνει ότι «η ανθρωπότητα έχει φτάσει στο ύψιστο σημείο της αγριότητάς της».

Με την επιστροφή του στην Αλγερία (την εποχή της σχέσης του με γυναίκα της ζωής του, την ηθοποιό Μαρία Καζαρές, και της συγγραφής της Κατάστασης πολιορκίας, του Καλιγούλα και των Δικαίων) διαπιστώνει πως η πολιτική της αποικιοκρατίας έχει ξοφλήσει. Θα ακολουθήσει η σύγκρουσή του με τον Σαρτρ πάνω στο ζήτημα του κομμουνισμού, του ολοκληρωτισμού και των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Θα συνεργαστεί με τον Σερβάν-Σρεμπέρ στην εφημερίδα «Express» οραματιζόμενος μιαν ουτοπική εκεχειρία για το φλέγον ζήτημα της Αλγερίας. Το ζήτημα της πλημμελούς απονομής κοσμικής δικαιοσύνης επανέρχεται στις προτεραιότητες της προβληματικής του Καμύ.

Το βιβλίο της Κάπλαν συνεχίζει με συνέντευξη με τον Καμέλ Νταούντ, συγγραφέα της Έρευνας για τον Μερσό, του μυθιστορήματος που δημοσίευσε το 2013, στα εκατό χρόνια από τον θάνατο του Καμύ και με την έρευνα σε εφημερίδες της εποχής για τους αδελφούς Μπενσουσάν και τη σύγκρουσή τους με ομάδα Αράβων στο Αλγέρι, και με τη διαπίστωση ότι θύτης και θύμα έπασχαν αμφότεροι από φυματίωση. Η μελέτη ολοκληρώνεται με τη ρομαντική μυθιστορηματική κατασκευή μιας παράλληλης ανάρρωσης των δύο, σε κάποια κλινική ευρωπαϊκού βουνού.

* Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).


1. Η Έλσα Τριολέ έγραψε ένα σύντομο αφήγημα με τίτλο: Ποιος είναι αυτός ο Ξένος που δεν είναι από εδώ, ή: Ο μύθος της Βαρόνης Μελανί (εκδ. Seghers, 1944), του οποίου ο πρωταγωνιστής παρέπεμπε στον Καμύ. Επίσης, η Ελίζαμπεθ Χάρντγουικ έγραψε το: Καμύ: μια ρομαντική ιστορία και ο Φίλιπ Τόντι τη μελέτη: Επανεπισκεπτόμενοι τον Ξένο του Καμύ.


kaplanΑναζητώντας τον Ξένο
Ο ΑΛΜΠΕΡ ΚΑΜΥ ΚΑΙ Ο ΒΙΟΣ ΕΝΟΣ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ
ΆΛΙΣ ΚΑΠΛΑΝ
Μτφρ. ΝΙΚΟΣ ΧΑΡΟΚΟΠΟΣ
ΚΑΠΟΝ 2019
Σελ. 296, τιμή εκδότη €23,85



ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ALICE KAPLAN

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

«Κόκκινη Ρόζα» της Κέιτ Έβανς (κριτική)

Για την εικονογραφημένη –από την Kate Evans– βιογραφία της Ρόζα Λούξεμπουργκ «Η κόκκινη Ρόζα» (μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, εκδ. Πατάκη).

Της Λεύκης Σαραντινού

Η συγγραφέας και εικονογράφος της Κόκκινης Ρόζα, Κέιτ Έβανς επιλέγει να...

«Αλληλογραφία 1927-1938» των Γιόζεφ Ροτ & Στέφαν Τσβάιχ (κριτική)

«Αλληλογραφία 1927-1938» των Γιόζεφ Ροτ & Στέφαν Τσβάιχ (κριτική)

Για τον τόμο με την αλληλογραφία του Joseph Roth με τον Stefan Zweig «Αλληλογραφία 1927-1938» (μτφρ. Μαρία Αγγελίδου, Άγγελος Αγγελίδης, εκδ. Άγρα).

Του Φώτη Καραμπεσίνη

Έχει ειπωθεί πολύ σωστά ότι η φιλία είναι η ισότητα των φίλων. Αυτό δεν συνεπ...

«Μανιφέστο – Πώς να μην τα παρατάς ποτέ» της Μπερναρντίν Εβαρίστο (κριτική)

«Μανιφέστο – Πώς να μην τα παρατάς ποτέ» της Μπερναρντίν Εβαρίστο (κριτική)

Για το βιβλίο της Bernardine Evaristo «Μανιφέστο – Πώς να μην τα παρατάς ποτέ» (μτφρ. Ρένα Χατχούτ, εκδ. Gutenberg).

Του Διονύση Μαρίνου

Τείνουμε να το ξεχνάμε, αλλά πίσω από το σώμα των λέξεων που συγκροτούν ένα βιβλίο (όλα τα βιβλία) υ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Μάνος Κοντολέων: «Η καθαρή λογοτεχνία δεν έχει ηλικιακά όρια, μήτε δημιουργίας μήτε πρόσληψης»

Συνέντευξη εφ' όλης της ύλης με τον πολυβραβευμένο συγγραφέα Μάνο Κοντολέων.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

Πάνε κιόλας, Μάνο, τρία χρόνια απ’ όταν έκλεισες 40 χρόνια δημιουργικής πορείας στον χώρο της λογοτεχνίας, κι έγινε μάλιστα μια ημερίδα προς τ...

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Στην Ινδή Γκιτάντζαλι Σρι το Διεθνές Βραβείο Μπούκερ

Η συγγραφέας Γκιτάντζαλι Σρι (Geetanjali Shree) και η μεταφράστρια Daisy Rockwell θα μοιραστούν το χρηματικό έπαθλο των 50,000 λιρών για το «εξαιρετικά διασκεδαστικό και αστείο» βιβλίο «Tomb of Sand» (Τάφος από άμμο). Θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press ...

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

«Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» του Αλέξιου Μάινα (κριτική)

Για την ποιητική συλλογή του Αλέξιου Μάινα «Προσκόμματα και ποιμαντικές λύσεις για την κατάβαση της αγέλης στον κάμπο σε περίπτωση αντάρας» (εκδ. Μικρή Άρκτος). Κεντρική εικόνα: Ο πίνακας του Jean-Michel Basquiat «Εκπεπτωκός άγγελος» (1981).

Της Χλόης Κουτσουμπέλη

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

«Πίσω από τον ήχο του νερού» της Γεωργίας Τάτση (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη νουβέλα της Γεωργίας Τάτση «Πίσω από τον ήχο του νερού», που θα κυκλοφορήσει στις 6 Ιουνίου από τις εκδόσεις Βακχικόν.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Μην ανησυχείς. Μην αισθάνεσαι θλίψη. Έλα, χαμογέλα. Για σένα δεν πέθαν...

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

«Σπίτια και τάφοι» του Μπερνάρντο Ατσάγα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Μπερνάρντο Ατσάγα (Bernardo Atzaga) «Σπίτια και τάφοι» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 3 Ιουνίου από τις εκδόσεις Εκκρεμές. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός ...

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ