alt

Για το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή «Η κίτρινη σημαδούρα» (εικονογράφηση Ίρις Σαμαρτζή, εκδ. Ηλίβατον).

Της Σίσσυς Τσιφλίδου

Με το νέο της βιβλίο Η κίτρινη σημαδούρα η συγγραφέας Θεοδώρα Κατσιφή προσεγγίζει θεματικά τη σύγκρουση της επιθυμίας του μικρού παιδιού με τα όρια και τους κανόνες που θέτουν οι ενήλικες, ενίοτε προϋπόθεση ωρίμασης, αυτονόμησης και ενίσχυσης της αυτοαντίληψης του παιδιού.

Η σημαδούρα, που βάζει όρια στη θάλασσα, δηλώνοντας έμμεσα τον χώρο και τον χρόνο της ιστορίας, σηματοδοτεί τον περιορισμό, τη ρητή απαγόρευση.

To βιβλίο συνιστά ένα όμορφο δείγμα πολυτροπικού κειμένου που εμπλέκει διαδραστικά τον αναγνώστη ακολουθώντας επιτυχημένα τους κώδικες του εικονογραφημένου βιβλίου. Από την πρώτη κιόλας επαφή με το βιβλίο οι περικειμενικές συμβάσεις αιχμαλωτίζουν το βλέμμα του αναγνώστη. Έτσι, η σχέση του τίτλου με τον πυρήνα περιεχομένου του κειμένου αποκτά μια σημειολογική διάσταση. Η σημαδούρα, που βάζει όρια στη θάλασσα, δηλώνοντας έμμεσα τον χώρο και τον χρόνο της ιστορίας, σηματοδοτεί τον περιορισμό, τη ρητή απαγόρευση. Το δε κίτρινο χρώμα, φωτεινό και γεμάτο ενέργεια, ενώ συμβολοποιεί στο μυαλό του παιδιού το εμφανές, ταυτόχρονα προκαλεί και έντονα θετικά συναισθήματα που μετατρέπουν τη σημαδούρα σε αντικείμενο επιθυμίας. Συνεπώς, το εξώφυλλο, ενεργοποιώντας τις αναγνωστικές ανταποκρίσεις, υποβάλλει το ερώτημα: τι θα συμβεί τελικά με τη σημαδούρα;

Στις προλογικές και επιλογικές εικόνες που εμφανίζονται στα εσώφυλλα (ταπετσαρίες), τις προσδοκίες αυξάνουν άλλα περικειμενικά στοιχεία που σταθερά προετοιμάζουν για την είσοδο του αναγνώστη στο κείμενο. Η κίτρινη απαγορευτική σημαδούρα, μακρινή αλλά όχι απόμακρη, αναδεικνύεται εκ νέου σε αντικείμενο επιθυμίας που εξάπτει τη φαντασία του παιδιού, μεταμορφώνεται σε ένα κίτρινο μπαλόνι που σε καλεί να το φτάσεις και να το αρπάξεις από το κρεμασμένο του σχοινάκι (θυμηθείτε εκείνο το μαγικό Κόκκινο μπαλόνι του Αλμπέρ Λαμορίς). Στο τελευταίο σαλόνι, βέβαια, όλα αποκτούν μια άλλη διάσταση: η σημαδούρα έχει απομυθοποιηθεί, έχει κατακτηθεί, φαντάζει σε κοντινό πλάνο μια νέα πρόσκληση και πρόκληση για τον μικρό αναγνώστη. Με αυτό το παιχνίδι έχει επιτυχημένα προϊδεάσει η εικονογράφος Ίρις Σαμαρτζή τον μικρό αναγνώστη για μια περιπέτεια με αίσιο τέλος.

Για τους δυο γονείς τα όρια είναι μια έκφραση αγάπης και μια ένδειξη φροντίδας και ενδιαφέροντος για το παιδί τους, δεν παραγνωρίζουν αλλά και δεν αναστέλλουν τον αυθορμητισμό του.

Ήδη από τις πρώτες λέξεις του κειμένου αποτυπώνεται η αγάπη της μικρής Βασιλούς για τη θάλασσα και η περιέργεια που της προκαλεί η θέαση της μακρινής κίτρινης σημαδούρας. Αλλά είναι η εικόνα που επεκτείνει τα νοήματα εκφράζοντας αυτό που δεν έχει ειπωθεί αρχικά με λόγια: τη γονεϊκή φροντίδα. Έχει γενικότερο ενδιαφέρον στο βιβλίο αυτό ο τρόπος που συγκροτείται και αποτυπώνεται το γονεϊκό πρότυπο, καθώς και οι έμφυλοι ρόλοι. Οι γονείς –η μητέρα περισσότερο αυστηρή, ο πατέρας περισσότερο διαλλακτικός, πάντα, όμως, σε κοινή γραμμή στις αποφάσεις τους– χωρίς να αποθαρρύνουν τη μικρή Βασιλού, κάνοντας διάλογο και αφήνοντας το παιδί να διατυπώσει τις απορίες του, εξηγούν με απλά λόγια το γιατί δεν επιτρέπεται στο παιδί να πλησιάσει τη σημαδούρα. Από τα θετικά στοιχεία του κειμένου και ο τρόπος που οι γονείς αντιμετώπισαν από κοινού την παράβαση της μικρής: όχι τιμωρητικά ούτε και αδιάφορα. Χρησιμοποιώντας το κατάλληλο λεξιλόγιο υποδεικνύουν το επικίνδυνο της πράξης κατορθώνοντας παράλληλα να αποφορτίσουν συναισθηματικά το παιδί. Για τους δυο γονείς τα όρια είναι μια έκφραση αγάπης και μια ένδειξη φροντίδας και ενδιαφέροντος για το παιδί τους, δεν παραγνωρίζουν αλλά και δεν αναστέλλουν τον αυθορμητισμό του.

Οι συχνές εικονογραφικές αναφορές, όπως στο καπελίνο με τα κερασάκια, δείγμα χαρακτηριστικής επανάληψης ενός αγαπημένου αντικειμένου του παιδιού που δεν το αποχωρίζεται, ενισχύουν την αίσθηση του οικείου και συμβάλλουν στην ταύτιση του αναγνώστη με την ηρωίδα. Σε αυτό το πλαίσιο ένα άλλο ενδιαφέρον στοιχείο εντοπίζεται σε εκείνο το δισέλιδο του βραδινού ύπνου όπου η σημαδούρα αποτυπώνεται σαν ένα ιδιαίτερα ελκυστικό στοιχείο μαγικού ρεαλισμού που απογειώνει εκφραστικά την εικονογράφηση: το σεντονάκι γεμίζει σημαδούρες, το πορτατίφ γίνεται σημαδούρα, ως και το ολόγιομο φεγγάρι του καλοκαιριού γίνεται μια κατακίτρινη σημαδούρα που ταξιδεύει στον ουρανό υποδηλώνοντας το πόσο έχει γιγαντωθεί η επιθυμία στο μυαλό του μικρού παιδιού.

alt
H Θεοδώρα Κατσιφή

Η πολυπόθητη ημέρα έρχεται και οι γονείς, που δεν το επιτηρούν ασφυκτικά θέτοντας αυστηρά περιοριστικά μέτρα, αφήνουν ανάσες ελευθερίας. Όλες τις προηγούμενες μέρες η Βασιλού προσπαθεί με τα μπρατσάκια της να μάθει να κολυμπάει όσο το δυνατόν καλύτερα. Οι σημαδούρες σβήνονται η μια μετά την άλλη στο ημερολόγιό της, οι μέρες τελειώνουν, τα περιθώρια στενεύουν. Και το παιδί θα πάρει την απόφαση να φτάσει επιτέλους στο απαγορευμένο σημείο. Ένα τεράστιο γαλάζιο «μπλουμ» στο επόμενο δισέλιδο θα πιάσει κυριολεκτικά την αναπνοή μας: θα τα καταφέρει; Όλες τις απαντήσεις στις ερωτήσεις του αναγνώστη (όπως πού ήταν οι γονείς; γιατί δεν παρεμβαίνουν πιο νωρίς;) θα δώσει η εικονογράφος που πέρα από το πρόδηλο θα αφήσει τη φαντασία μας να χτίσει νέα δομικά στοιχεία στο αφηγηματικό περιβάλλον. Στην αρχή απλώς κολυμπά, κανένας δεν φαίνεται να ανησυχεί. Στο κοντινό πλάνο αποτυπώνεται η μικρή και το μπλε της θάλασσας για να αποδοθούν οι εσωτερικοί φόβοι του παιδιού που εντείνουν τα βαθιά νερά και η συνείδηση της απουσίας της γονεϊκής παρουσίας και προστασίας. Αν, όμως, κοιτάξει κανείς προσεκτικά την εικόνα σε σχέση με το προηγούμενο δισέλιδο, θα αντιληφθεί ότι τα νερά δεν είναι πραγματικά βαθιά, αφού η μικρή μόλις έχει φύγει από την ασφαλιστική δικλίδα της ακτής.

Ακριβώς εκείνη τη στιγμή της απελπισίας του μικρού παιδιού ένα χέρι εμφανίζεται και όλα αλλάζουν: ο πατέρας, που την έχει ακολουθήσει, τη σφίγγει τρυφερά στην αγκαλιά του. Η θάλασσα πια, όταν την ατενίζουν σαν οικογένεια έξω στην αμμουδιά, δεν φαντάζει τόσο ελκυστική, έχει ελαφρώς αναταραχτεί και η σημαδούρα φαίνεται τόσο μακρινή! Αλλά είναι τα λόγια εκείνα του πατέρα, «δε σ΄ αφήνουμε ποτέ από τα μάτια μας», που δίνουν μια άλλη διάσταση στην περιπέτεια του παιδιού. Και παρ’ όλη την αυστηρότητα της μητέρας είναι ο πατέρας που έρχεται ως από μηχανής θεός να δώσει τη λύση προτείνοντας να πάνε και οι τρεις την άλλη μέρα στη σημαδούρα, νιώθοντας την ανάγκη να αποκαθηλώσει πλήρως τους φόβους στο μυαλό του παιδιού του.

Oι διάλογοι αποκτούν μια θεατρικότητα, το περιεκτικό κείμενο κατορθώνει να επικοινωνήσει άμεσα τα συναισθήματα, τις σκέψεις και την κλιμάκωση της αγωνίας του μικρού παιδιού. Μέσα από τις κορυφώσεις περνάει αβίαστα τα μηνύματά του, χωρίς να είναι καθόλου διδακτικό.

Κι έρχεται το επόμενο δισέλιδο όπου η σημαδούρα πλέον χάνει τον εμμονικό της χαρακτήρα, πλέκεται εικονογραφικά με τα κερασάκια του καπέλου της μικρής, αποκτά και αυτή την ιδιότητα του οικείου αντικειμένου, γίνεται σύμβολο ανυπομονησίας και γιορτής. Κι όλα αυτά γιατί δίπλα της θα βρίσκονται «οι καλύτεροι κολυμβητές του κόσμου» που δεν είναι άλλοι από τους ίδιους τους γονείς της.

Στην αφήγηση συμβάλλει και η χρήση των λιτών, σχεδόν πυρηνικών προτάσεων, όπως αυτές που δίνονται σαν απάντηση στο «γιατί φοβάται». Η επιλογή ενός συγκεκριμένου λεξιλογίου και του λιτού μικροπερίοδου λόγου βοηθά στο να αποδοθούν με οικονομία οι χαρακτήρες της ιστορίας. Έτσι, οι διάλογοι αποκτούν μια θεατρικότητα, το περιεκτικό κείμενο κατορθώνει να επικοινωνήσει άμεσα τα συναισθήματα, τις σκέψεις και την κλιμάκωση της αγωνίας του μικρού παιδιού. Μέσα από τις κορυφώσεις περνάει αβίαστα τα μηνύματά του, χωρίς να είναι καθόλου διδακτικό, αντιθέτως παραμένει ρεαλιστικό βοηθώντας το παιδί-αναγνώστη να ταυτιστεί με την ηρωίδα, να καταλάβει την επιμονή της, να ενστερνιστεί τους φόβους της, την επιθυμία της να καταρρίψει, να παραβιάσει τους κανόνες που θέτουν οι δικοί της στο θαλασσινό κολύμπι. Το στοιχείο του χιούμορ, που αποφορτίζει την ατμόσφαιρα, συμβάλλει στο να κλείσει –ή να ανοίξει εκ νέου– η ιστορία.

Αναμένουμε και τη συνέχεια των βιβλίων με τη μικρή Βασιλού, όπως έχει ανακοινώσει η συγγραφέας, ευελπιστώντας σε ένα εξίσου αξιόλογο αποτέλεσμα.

* Η ΣΙΣΣΥ ΤΣΙΦΛΙΔΟΥ είναι εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και διδάκτωρ ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών.

altΗ κίτρινη σημαδούρα
Θεοδώρα Κατσιφή
Eικονογράφηση Ίρις Σαμαρτζή
Ηλίβατον 2017
Σελ. 40, τιμή εκδότη €12,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΣ ΚΑΤΣΙΦΗ 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

Για τα εικονογραφημένα βιβλία-διασκευές για παιδιά: «Δον Κιχώτης» του Αντώνη Παπαθεοδούλου (εκδ. Παπαδόπουλος) και «Τομ Σόγιερ» της Τζέμης Τασάκου (εκδ. Μεταίχμιο)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Τα τελευταία χρόνια εκδίδεται πληθώ...

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Τέσσερα εικονογραφημένα βιβλία γραμμένα με διαφορετικούς τρόπους γραφής, ύφους ή οπτικής γωνίας και θέμα το Ολοκαύτωμα: «Τα κίτρινα καπέλα» της Κέλλυς Ματαθία-Κόβο με εικονογράφηση της ίδιας (Πατάκης, 2017), «Από μακριά» της Αγγελικής Δαρλάση (εικον. Βασίλης Κουτσογιάννης, εκδ. Μεταίχμιο), «Ζάζα» της Αργυρώς Πιπίνη ...

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

Για το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή «Γκούρι, σημαίνει πέτρα» με εικονογράφηση της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη (εκδ. Καλειδοσκόπιο). Κεντρική εικόνα: Επεξεργασμένο σκίτσο της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη από το βιβλίο.

Του Μάνου Κοντολέων

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

«Θα χρειαστείτε ένα λεξικό και καλή επαφή με την πραγματικότητα»: οι δέκα συγγραφικές συμβουλές της Μάργκαρετ Άτγουντ

Η Margaret Atwood είναι Καναδή συγγραφέας και ποιήτρια, ευρέως γνωστή για το μελλοντολογικό μυθιστόρημά της «Η ιστορία της θεραπαινίδας», το οποίο εκτυλίσσεται σε μια δυστοπική, πατριαρχική κοινωνία όπου οι γυναίκες έχουν χάσει τα περισσότερα δικαιώματά τους. Τόσο με το λογοτεχνικό της έργο, όσο και με τα δοκίμια, τ...

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

«Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» του Σαντιάγο Ρονκαλιόλο (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Santiago Roncagliolo «Αλλά ρύσαι ημάς από του Πονηρού» (μτφρ. Κώστας Αθανασίου, εκδ. Καστανιώτη).

Του Διονύση Μαρίνου

Το 2021, έπειτα από τρία χρόνια εργώδους προσπάθειας και αναγκαίας κατάδυσης στο σκότος, η περιβ...

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ