alt

Για το βιβλίο της Μαρίζας Ντεκάστρο «Με τους ζωγράφους της Πινακοθήκης Αβέρωφ. Οδηγός για νέους» (Ίδρυμα Ευαγγέλου Αβέρωφ - Τοσίτσα).

Του Γεώργιου Δ. Παπαντωνάκη

Το βιβλίο γνώσεων κρύβεται μάλλον στην… αθέατη πλευρά της σελήνης για τα ελληνικά θεωρητικά και ερευνητικά δεδομένα. Ενώ αποτελεί σχεδόν τη μισή παραγωγή του βιβλίου για παιδιά, τα διάφορα θεωρητικά βιβλία -και είναι αρκετά-, με εξαίρεση ένα δύο, του αφιερώνουν λίγες αράδες ή μια δυο σελίδες, σε αντίθεση με το λογοτεχνικό παιδικό βιβλίο που καταλαμβάνει το υπόλοιπο μέρος τους.

Μόλις τελευταία το βιβλίο γνώσεων γίνεται αντικείμενο μελέτης σε ορισμένα πανεπιστημιακά τμήματα εκπαίδευσης μελλοντικών εκπαιδευτικών. Η ενασχόληση με τα βιβλία αυτά είναι μια δύσκολη υπόθεση. Γιατί, πέρα από τη βιβλιογραφία και τις πηγές που πρέπει να παραθέτουν, είναι απαραίτητο, με γνώση και σεβασμό στην παιδική ηλικία, να περιέχουν εκείνα τα στοιχεία του ειδικού γνωστικού πεδίου τα οποία είναι κατάλληλα για τα παιδιά, δίχως να απομακρύνονται από την αναγκαία επιστημονικότητα.

Η Μαρίζα Ντεκάστρο, βραβευμένη με το κρατικό βραβείο (2006) και με βραβείο του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου για το βιβλίο γνώσεων (2012) αλλά και με βραβείο μετάφρασης (2012), είναι από εκείνους/εκείνες τους/τις συγγραφείς που έχουν καταπιαστεί με ζήλο και με γνώση με το συγκεκριμένο αντικείμενο είτε πρωτογενώς είτε μεταφραστικά. Έχει γράψει βιβλία γνώσεων έγκυρα και αξιόπιστα που αποτελούν ανανέωση του συγκεκριμένου είδους. Πολύ σημαντικά για την εμπλοκή του παιδιού με ειδικά γνωστικά πεδία αποτελούν τρία από τα τελευταία της βιβλία: το Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου (εκδ. Μεταίχμιο), το Τι και πώς στην προϊστορία (εκδ. Κέδρος) και το Θησαυροί μέσα στο χώμα (εκδ. Παπαδόπουλος). Πρόκειται για βιβλία που μέσα από τον τρόπο που παρουσιάζεται το γνωστικό υλικό ενεργοποιούν περαιτέρω τα παιδιά αναγνώστες, ώστε να ασχοληθούν με το ανάλογο αντικείμενο.

Αποτελεί έναν καλαίσθητο και κατατοπιστικό οδηγό που αναφέρεται σε κάθε ηλικία, πρωτίστως στην παιδική και την εφηβική.

Το πιο πρόσφατο βιβλίο της Με τους ζωγράφους της Πινακοθήκης Αβέρωφ. Οδηγός για νέους (2016) αναφέρεται στη γνωριμία μας με μια σημαντική πινακοθήκη-κληρονομιά του Ευάγγελου Τοσίτσα-Αβέρωφ. Αποτελεί έναν καλαίσθητο και κατατοπιστικό οδηγό που αφορά ανθρώπους κάθε ηλικίας, πρωτίστως παιδικής και εφηβικής. Η συγκεκριμένη πινακοθήκη αποτελεί συμβολή στον εικαστικό μας πολιτισμό, λειτουργεί δε από το 1988 και περιέχει αντιπροσωπευτικά έργα σπουδαίων Ελλήνων ζωγράφων, χαρακτών και γλυπτών του 19ου και του 20ού αιώνα όπως των Γύζη, Λύτρα, Βολανάκη, Ιακωβίδη, Παρθένη, Τόμπρου, Χαζηκυριάκου-Γκίκα, Μόραλη, Τέτση και άλλων. Η συγκεκριμένη πινακοθήκη επίσης διοργανώνει περιοδικά εκθέσεις με έργα από άλλα μουσεία και συλλογές και ανάλογες εκδηλώσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά και σχολεία.

Τάσεις και κατατάξεις

Το βιβλίο περιέχει είκοσι πίνακες που είναι αντιπροσωπευτικοί των διάφορων τάσεων της ελληνικής εικαστικής δημιουργίας. Στη μία σελίδα παρουσιάζεται ο πίνακας και στην άλλη ένα συνοπτικό κείμενο που αποτελεί μια πολυτροπική «ιστορία» και συνάμα προσέγγιση του πίνακα.

Το βιβλίο περιέχει είκοσι πίνακες που είναι αντιπροσωπευτικοί των διάφορων τάσεων της ελληνικής εικαστικής δημιουργίας. Ο καθένας καταλαμβάνει δύο σελίδες. Στη μία σελίδα παρουσιάζεται ο πίνακας και στην άλλη ένα συνοπτικό κείμενο που αποτελεί μια πολυτροπική «ιστορία» και συνάμα προσέγγιση του πίνακα. Για παράδειγμα, ας πάρουμε τον γνωστό πίνακα του Γεώργιου Ιακωβίδη που δείχνει έναν παππού να ανεβάζει σε ένα τραπέζι το εγγόνι του, που κάνει τα πρώτα του βήματα προς την αγκαλιά της μικρής του αδερφής που τον περιμένει με ανοιχτά τα χέρια της. Στο απλό και περιεκτικό κείμενο κάτω από τον τίτλο «Έλα… έλα μου…» δίνονται έμμεσα πληροφορίες για τον πίνακα και συνάμα αποτυπώνεται η προσωπική ερμηνεία -παράλληλα και πρόταση- της συγγραφέως για ανάγνωση του συγκεκριμένου έργου, την τεχνοτροπία του και την τεχνική του ζωγράφου. Πρόκειται για μια ερμηνεία που «έρχεται» από την πλευρά του παιδιού με έναν λόγο δημιουργικά μπολιασμένο και με ειδική εικαστική ορολογία. Στο τέλος της σελίδας παρουσιάζεται ο δημιουργός με φωτογραφία και βασικές πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του.

Η παρόμοια εικόνα με το ανάλογο ανά πίνακα περιεχόμενο επαναλαμβάνεται και με τα υπόλοιπα έργα. Αποτυπώνονται οι διαφορετικές τους τεχνοτροπίες και η επιτυχημένη προσπάθεια της συγγραφέως να ενεργοποιήσει τον αναγνώστη εμπλέκοντάς τον με διάφορους έμμεσους τρόπους στη δημιουργική δράση της ανάγνωσης/ερμηνείας.

alt

Ξεφυλλίζοντας κάποιος το βιβλίο δεν μπορεί να μην προσέξει τους ποιητικούς αλλά και τους ερωτηματικούς και χιουμοριστικούς τίτλους που δίνει η συγγραφέας στους πίνακες, οι οποίοι δημιουργούν προσδοκίες στον αναγνώστη ώστε να ενσκύψει στα μικρά κείμενα και παράλληλα να «διαβάσει» τον πίνακα σχηματίζοντας ένα «προσωπικό» πλαίσιο πρόσληψής του. Παραθέτω μερικούς τίτλους: Η θάλασσα της ελευθερίας, Το βράδυ όλα ησυχάζουν, Κύματα που καλπάζουν, Ποιος έβαλε φωτιά στο κυπαρίσσι;, Στην τέχνη δεν μπαίνουν σάλτσες, Μια μπουκιά υδροπέπονο, Αυτά τα φρούτα τρώγονται;, Τίτλος;… Επιπρόσθετα, η συγγραφέας επιλέγει τον πίνακα «Μάχη των Φαρσάλων» του Ροϊλού για να δώσει, σε ένα δισέλιδο, πολύτιμες πληροφορίες για τη συντήρηση των διάφορων εικαστικών έργων που δίνουν την αντίστοιχη «μάχη» τους με τη φθορά που υφίστανται «ταξιδεύοντας» στον χρόνο. Ο οδηγός καταλήγει με μια σειρά φωτογραφιών του ιδρυτή της πινακοθήκης σε σχέση με διάφορες δράσεις του, με κατάλογο των έργων που παρουσιάζονται ξανά σε μικρογραφίες, με τη βιβλιογραφία που πιστοποιεί την εγκυρότητά του και με διάφορες πληροφορίες για την πινακοθήκη.

Ο συγκεκριμένος πολυτροπικός οδηγός, συγκεντρώνει όλα εκείνα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για το βιβλίο γνώσεων. Είναι καλαίσθητος, παρέχει εγκυρότητα, αξιοπιστία και τα κείμενά του είναι αφενός προσιτά στην παιδική ηλικία και αφετέρου σύμφυτα με την αισθητική που αναδύεται ως σύνολο από το ξεφύλλισμα και την ανάγνωσή του.

Καταλήγοντας: ο συγκεκριμένος πολυτροπικός οδηγός συγκεντρώνει όλα εκείνα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για το βιβλίο γνώσεων. Είναι καλαίσθητος, παρέχει εγκυρότητα, αξιοπιστία και τα κείμενά του είναι αφενός προσιτά στην παιδική ηλικία και αφετέρου σύμφυτα με την αισθητική που αναδύεται ως σύνολο από το ξεφύλλισμα και την ανάγνωσή του. Επιπλέον, η αξία του είναι: μορφωτική, γιατί βοηθάει το παιδί να αποκτήσει βασικές γνώσεις για την εικαστική δημιουργία και την ιστορική της διαδρομή τους τελευταίους δύο αιώνες και παιδαγωγική-διδακτική, γιατί καλλιεργεί την κριτική σκέψη, την αυτενέργεια, την ανακαλυπτική και την αντιληπτική ικανότητα του παιδιού. Επίσης, το συγκεκριμένο βιβλίο μπορεί να βοηθήσει το παιδί στο σχολείο του, ώστε να εμπλουτίσει τις γνώσεις του στο μάθημα της Εικαστικής Αγωγής και να καλλιεργήσει τις ανάλογες δεξιότητες. Μπορεί μάλιστα να χρησιμοποιηθεί σε δραστηριότητες δημιουργικής γραφής, ωθώντας το παιδί να δώσει γραπτά και τη δική του ερμηνεία αλλά και φιλαναγνωσίας με την ανάγνωση ενδεχομένως και άλλων βιβλίων σχετικών με την εικαστική δημιουργία. Όπως προανέφερα, η ενεργοποίηση του αναγνώστη είναι το ζητούμενο στα βιβλία γνώσεων κι ο συγκεκριμένος οδηγός δίνει πολλές αφορμές. Ως εκ τούτου, είναι περιττό να τονίσω ότι ένα τέτοιο βιβλίο στα χέρια του γονέα αλλά και του εκπαιδευτικού, μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για την εν γένει μαθησιακή διαδικασία και κυρίως για την καλλιέργεια και την όξυνση του αισθητικού κριτηρίου του παιδιού. 

* Στην κεντρική φωτογραφία λεπτομέρεια από τον πίνακα του Γεώργιου Ιακωβίδη Τα πρώτα βήματα (1889), Λάδι σε μουσαμά, 64x50 εκ.
** Στο κέντρο ο πίνακας του Γεώργιου Ροϊλού Η μάχη των Φαρσάλων (πριν από το 1901), Λάδι σε μουσαμά, 167x290 εκ.

* Ο ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΠΑΠΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου του Αιγαίου.


altΜε τους ζωγράφους της Πινακοθήκης Αβέρωφ
Οδηγός για νέους
Μαρίζα Ντεκάστρο
Ίδρυμα Ευαγγέλου Αβέρωφ - Τοσίτσα 2016
Σελ. 52, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΖΑΣ ΝΤΕΚΑΣΤΡΟ

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

«Δον Κιχώτης» και «Τομ Σόγερ»: Δυο εικονογραφημένες διασκευές που βρίσκουν τον στόχο τους

Για τα εικονογραφημένα βιβλία-διασκευές για παιδιά: «Δον Κιχώτης» του Αντώνη Παπαθεοδούλου (εκδ. Παπαδόπουλος) και «Τομ Σόγιερ» της Τζέμης Τασάκου (εκδ. Μεταίχμιο)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Τα τελευταία χρόνια εκδίδεται πληθώ...

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Το ολοκαύτωμα στο εικονογραφημένο παιδικό βιβλίο: Τέσσερα ελληνικά βιβλία

Τέσσερα εικονογραφημένα βιβλία γραμμένα με διαφορετικούς τρόπους γραφής, ύφους ή οπτικής γωνίας και θέμα το Ολοκαύτωμα: «Τα κίτρινα καπέλα» της Κέλλυς Ματαθία-Κόβο με εικονογράφηση της ίδιας (Πατάκης, 2017), «Από μακριά» της Αγγελικής Δαρλάση (εικον. Βασίλης Κουτσογιάννης, εκδ. Μεταίχμιο), «Ζάζα» της Αργυρώς Πιπίνη ...

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

«Γκούρι, σημαίνει πέτρα», της Θεοδώρας Κατσιφή (κριτική)

Για το βιβλίο της Θεοδώρας Κατσιφή «Γκούρι, σημαίνει πέτρα» με εικονογράφηση της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη (εκδ. Καλειδοσκόπιο). Κεντρική εικόνα: Επεξεργασμένο σκίτσο της Πατρίτσια – Ευγενίας Δεληγιάννη από το βιβλίο.

Του Μάνου Κοντολέων

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Τα Χανιά τίμησαν τη Μάρω Δούκα

Σε μια σεμνή μα συγκινησιακά φορτισμένη εκδήλωση, ο Δήμος Χανίων τίμησε τη Χανιώτισσα συγγραφέα, Μάρω Δούκα, για την προσφορά της στις Τέχνες, τα Γράμματα και την ανάδειξη της Ιστορίας του τόπου. Στη φωτογραφία, ο Δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης καθώς αποδίδει το μετάλλιο της πόλης στη συγγραφέα.

...
Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος εντός και εκτός φεστιβάλ: οι 5 παραστάσεις που ξεχώρισαν

Ο Ιούνιος χαρακτηρίστηκε από πληθώρα παραστάσεων εντός και εκτός του Φεστιβάλ Αθηνών, με τις περισσότερες να χαρακτηρίζονται ως απογοητευτικές. Παρόλα αυτά, πέντε παραστάσεις ξεχώρισαν.

Του Νίκου Ξένιου

...

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Ο Αντρέι Κούρκοφ στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων: «Χάρη στη δημοκρατία μπορώ να γράφω τα βιβλία μου στα ρωσικά»

Μια σπάνια ευκαιρία δόθηκε στο πλαίσιο του 1ου Φεστιβάλ Βιβλίου που διεξάγεται στα Χανιά. Ο Ουκρανός συγγραφέας Αντρέι Κούρκoφ, συνομίλησε με τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη. Ο διάλογος που ανέπτυξαν ήταν ουσιαστικός κι αποκαλυπτικός για το τι σημαίνει εθνική ταυτότητα για έναν ρωσόφωνο Ουκρανό και πώς εξηγεί τον δ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Εννιά αστυνομικά που ξεχωρίζουν αυτό το καλοκαίρι

Από την πληθώρα των νέων εκδόσεων μεταφρασμένων αστυνομικών βιβλίων ξεχωρίσαμε εννέα. Σας τα παρουσιάζουμε. 

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

Μήπως το κατασκοπικό εξελίσσεται στο νέο συναρπαστικό θρίλερ; Εννέα –κλασικά και σύγχρονα– αστυνομικά μυθιστορήμ...

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

31+1 βιβλία πολιτικής, Ιστορίας & ιδεών: Για το καλοκαίρι και για κάθε εποχή

Επιλογή 31 βιβλίων non fiction, τα οποία κυκλοφόρησαν τους προηγούμενους μήνες: Ιστορία, φιλοσοφία, πολιτική και διανόηση, έμφυλη βία και δικαιώματα και, βέβαια, Μικρασιατική Καταστροφή. Και στο τέλος, μια ιδιαίτερη πρόταση μεταφρασμένης λογοτεχνίας.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...
Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

Ανακαλύπτοντας τη σπουδαία μαύρη λογοτεχνία: 31 βιβλία που κυκλοφορούν στη χώρα μας

To 2021 ήταν η χρονιά της μαύρης λογοτεχνίας. Το βραβείο Νόμπελ αλλά και το γαλλικό Γκονκούρ απονεμήθηκαν σε συγγραφείς που γεννήθηκαν στην Αφρική αλλά βρήκαν φωνή στις χώρες που μετανάστευσαν. Τα βραβεία επισφράγισαν μια ευρύτερη αύξηση του ενδιαφέροντος για έργα μαύρων συγγραφέων, κυρίως Αμερικανών, που τους ανακα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ