alt

Για το βιβλίο της Μαρίζας Ντεκάστρο Με τους ζωγράφους της Πινακοθήκης Αβέρωφ. Οδηγός για νέους (Ίδρυμα Ευαγγέλου Αβέρωφ - Τοσίτσα).

Του Γεώργιου Δ. Παπαντωνάκη

Το βιβλίο γνώσεων κρύβεται μάλλον στην… αθέατη πλευρά της σελήνης για τα ελληνικά θεωρητικά και ερευνητικά δεδομένα. Ενώ αποτελεί σχεδόν τη μισή παραγωγή του βιβλίου για παιδιά, τα διάφορα θεωρητικά βιβλία -και είναι αρκετά-, με εξαίρεση ένα δύο, του αφιερώνουν λίγες αράδες ή μια δυο σελίδες, σε αντίθεση με το λογοτεχνικό παιδικό βιβλίο που καταλαμβάνει το υπόλοιπο μέρος τους.

Μόλις τελευταία το βιβλίο γνώσεων γίνεται αντικείμενο μελέτης σε ορισμένα πανεπιστημιακά τμήματα εκπαίδευσης μελλοντικών εκπαιδευτικών. Η ενασχόληση με τα βιβλία αυτά είναι μια δύσκολη υπόθεση. Γιατί, πέρα από τη βιβλιογραφία και τις πηγές που πρέπει να παραθέτουν, είναι απαραίτητο, με γνώση και σεβασμό στην παιδική ηλικία, να περιέχουν εκείνα τα στοιχεία του ειδικού γνωστικού πεδίου τα οποία είναι κατάλληλα για τα παιδιά, δίχως να απομακρύνονται από την αναγκαία επιστημονικότητα.

Η Μαρίζα Ντεκάστρο, βραβευμένη με το κρατικό βραβείο (2006) και με βραβείο του Κύκλου του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου για το βιβλίο γνώσεων (2012) αλλά και με βραβείο μετάφρασης (2012), είναι από εκείνους/εκείνες τους/τις συγγραφείς που έχουν καταπιαστεί με ζήλο και με γνώση με το συγκεκριμένο αντικείμενο είτε πρωτογενώς είτε μεταφραστικά. Έχει γράψει βιβλία γνώσεων έγκυρα και αξιόπιστα που αποτελούν ανανέωση του συγκεκριμένου είδους. Πολύ σημαντικά για την εμπλοκή του παιδιού με ειδικά γνωστικά πεδία αποτελούν τρία από τα τελευταία της βιβλία: το Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου (εκδ. Μεταίχμιο), το Τι και πώς στην προϊστορία (εκδ. Κέδρος) και το Θησαυροί μέσα στο χώμα (εκδ. Παπαδόπουλος). Πρόκειται για βιβλία που μέσα από τον τρόπο που παρουσιάζεται το γνωστικό υλικό ενεργοποιούν περαιτέρω τα παιδιά αναγνώστες, ώστε να ασχοληθούν με το ανάλογο αντικείμενο.

Αποτελεί έναν καλαίσθητο και κατατοπιστικό οδηγό που αναφέρεται σε κάθε ηλικία, πρωτίστως στην παιδική και την εφηβική.

Το πιο πρόσφατο βιβλίο της Με τους ζωγράφους της Πινακοθήκης Αβέρωφ. Οδηγός για νέους (2016) αναφέρεται στη γνωριμία μας με μια σημαντική πινακοθήκη-κληρονομιά του Ευάγγελου Τοσίτσα-Αβέρωφ. Αποτελεί έναν καλαίσθητο και κατατοπιστικό οδηγό που αφορά ανθρώπους κάθε ηλικίας, πρωτίστως παιδικής και εφηβικής. Η συγκεκριμένη πινακοθήκη αποτελεί συμβολή στον εικαστικό μας πολιτισμό, λειτουργεί δε από το 1988 και περιέχει αντιπροσωπευτικά έργα σπουδαίων Ελλήνων ζωγράφων, χαρακτών και γλυπτών του 19ου και του 20ού αιώνα όπως των Γύζη, Λύτρα, Βολανάκη, Ιακωβίδη, Παρθένη, Τόμπρου, Χαζηκυριάκου-Γκίκα, Μόραλη, Τέτση και άλλων. Η συγκεκριμένη πινακοθήκη επίσης διοργανώνει περιοδικά εκθέσεις με έργα από άλλα μουσεία και συλλογές και ανάλογες εκδηλώσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα για παιδιά και σχολεία.

Τάσεις και κατατάξεις

Το βιβλίο περιέχει είκοσι πίνακες που είναι αντιπροσωπευτικοί των διάφορων τάσεων της ελληνικής εικαστικής δημιουργίας. Στη μία σελίδα παρουσιάζεται ο πίνακας και στην άλλη ένα συνοπτικό κείμενο που αποτελεί μια πολυτροπική «ιστορία» και συνάμα προσέγγιση του πίνακα.

Το βιβλίο περιέχει είκοσι πίνακες που είναι αντιπροσωπευτικοί των διάφορων τάσεων της ελληνικής εικαστικής δημιουργίας. Ο καθένας καταλαμβάνει δύο σελίδες. Στη μία σελίδα παρουσιάζεται ο πίνακας και στην άλλη ένα συνοπτικό κείμενο που αποτελεί μια πολυτροπική «ιστορία» και συνάμα προσέγγιση του πίνακα. Για παράδειγμα, ας πάρουμε τον γνωστό πίνακα του Γεώργιου Ιακωβίδη που δείχνει έναν παππού να ανεβάζει σε ένα τραπέζι το εγγόνι του, που κάνει τα πρώτα του βήματα προς την αγκαλιά της μικρής του αδερφής που τον περιμένει με ανοιχτά τα χέρια της. Στο απλό και περιεκτικό κείμενο κάτω από τον τίτλο «Έλα… έλα μου…» δίνονται έμμεσα πληροφορίες για τον πίνακα και συνάμα αποτυπώνεται η προσωπική ερμηνεία -παράλληλα και πρόταση- της συγγραφέως για ανάγνωση του συγκεκριμένου έργου, την τεχνοτροπία του και την τεχνική του ζωγράφου. Πρόκειται για μια ερμηνεία που «έρχεται» από την πλευρά του παιδιού με έναν λόγο δημιουργικά μπολιασμένο και με ειδική εικαστική ορολογία. Στο τέλος της σελίδας παρουσιάζεται ο δημιουργός με φωτογραφία και βασικές πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του.

Η παρόμοια εικόνα με το ανάλογο ανά πίνακα περιεχόμενο επαναλαμβάνεται και με τα υπόλοιπα έργα. Αποτυπώνονται οι διαφορετικές τους τεχνοτροπίες και η επιτυχημένη προσπάθεια της συγγραφέως να ενεργοποιήσει τον αναγνώστη εμπλέκοντάς τον με διάφορους έμμεσους τρόπους στη δημιουργική δράση της ανάγνωσης/ερμηνείας.

alt

Ξεφυλλίζοντας κάποιος το βιβλίο δεν μπορεί να μην προσέξει τους ποιητικούς αλλά και τους ερωτηματικούς και χιουμοριστικούς τίτλους που δίνει η συγγραφέας στους πίνακες, οι οποίοι δημιουργούν προσδοκίες στον αναγνώστη ώστε να ενσκύψει στα μικρά κείμενα και παράλληλα να «διαβάσει» τον πίνακα σχηματίζοντας ένα «προσωπικό» πλαίσιο πρόσληψής του. Παραθέτω μερικούς τίτλους: Η θάλασσα της ελευθερίας, Το βράδυ όλα ησυχάζουν, Κύματα που καλπάζουν, Ποιος έβαλε φωτιά στο κυπαρίσσι;, Στην τέχνη δεν μπαίνουν σάλτσες, Μια μπουκιά υδροπέπονο, Αυτά τα φρούτα τρώγονται;, Τίτλος;… Επιπρόσθετα, η συγγραφέας επιλέγει τον πίνακα «Μάχη των Φαρσάλων» του Ροϊλού για να δώσει, σε ένα δισέλιδο, πολύτιμες πληροφορίες για τη συντήρηση των διάφορων εικαστικών έργων που δίνουν την αντίστοιχη «μάχη» τους με τη φθορά που υφίστανται «ταξιδεύοντας» στον χρόνο. Ο οδηγός καταλήγει με μια σειρά φωτογραφιών του ιδρυτή της πινακοθήκης σε σχέση με διάφορες δράσεις του, με κατάλογο των έργων που παρουσιάζονται ξανά σε μικρογραφίες, με τη βιβλιογραφία που πιστοποιεί την εγκυρότητά του και με διάφορες πληροφορίες για την πινακοθήκη.

Ο συγκεκριμένος πολυτροπικός οδηγός, συγκεντρώνει όλα εκείνα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για το βιβλίο γνώσεων. Είναι καλαίσθητος, παρέχει εγκυρότητα, αξιοπιστία και τα κείμενά του είναι αφενός προσιτά στην παιδική ηλικία και αφετέρου σύμφυτα με την αισθητική που αναδύεται ως σύνολο από το ξεφύλλισμα και την ανάγνωσή του.

Καταλήγοντας: ο συγκεκριμένος πολυτροπικός οδηγός συγκεντρώνει όλα εκείνα τα στοιχεία που είναι απαραίτητα για το βιβλίο γνώσεων. Είναι καλαίσθητος, παρέχει εγκυρότητα, αξιοπιστία και τα κείμενά του είναι αφενός προσιτά στην παιδική ηλικία και αφετέρου σύμφυτα με την αισθητική που αναδύεται ως σύνολο από το ξεφύλλισμα και την ανάγνωσή του. Επιπλέον, η αξία του είναι: μορφωτική, γιατί βοηθάει το παιδί να αποκτήσει βασικές γνώσεις για την εικαστική δημιουργία και την ιστορική της διαδρομή τους τελευταίους δύο αιώνες και παιδαγωγική-διδακτική, γιατί καλλιεργεί την κριτική σκέψη, την αυτενέργεια, την ανακαλυπτική και την αντιληπτική ικανότητα του παιδιού. Επίσης, το συγκεκριμένο βιβλίο μπορεί να βοηθήσει το παιδί στο σχολείο του, ώστε να εμπλουτίσει τις γνώσεις του στο μάθημα της Εικαστικής Αγωγής και να καλλιεργήσει τις ανάλογες δεξιότητες. Μπορεί μάλιστα να χρησιμοποιηθεί σε δραστηριότητες δημιουργικής γραφής, ωθώντας το παιδί να δώσει γραπτά και τη δική του ερμηνεία αλλά και φιλαναγνωσίας με την ανάγνωση ενδεχομένως και άλλων βιβλίων σχετικών με την εικαστική δημιουργία. Όπως προανέφερα, η ενεργοποίηση του αναγνώστη είναι το ζητούμενο στα βιβλία γνώσεων κι ο συγκεκριμένος οδηγός δίνει πολλές αφορμές. Ως εκ τούτου, είναι περιττό να τονίσω ότι ένα τέτοιο βιβλίο στα χέρια του γονέα αλλά και του εκπαιδευτικού, μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για την εν γένει μαθησιακή διαδικασία και κυρίως για την καλλιέργεια και την όξυνση του αισθητικού κριτηρίου του παιδιού. 

* Στην κεντρική φωτογραφία λεπτομέρεια από τον πίνακα του Γεώργιου Ιακωβίδη Τα πρώτα βήματα (1889), Λάδι σε μουσαμά, 64x50 εκ.
** Στο κέντρο ο πίνακας του Γεώργιου Ροϊλού Η μάχη των Φαρσάλων (πριν από το 1901), Λάδι σε μουσαμά, 167x290 εκ.

* Ο ΓΕΩΡΓΙΟΣ Δ. ΠΑΠΑΝΤΩΝΑΚΗΣ είναι τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Πανεπιστημίου του Αιγαίου.

altΜε τους ζωγράφους της Πινακοθήκης Αβέρωφ
Οδηγός για νέους
Μαρίζα Ντεκάστρο
Ίδρυμα Ευαγγέλου Αβέρωφ - Τοσίτσα 2016
Σελ. 52, τιμή εκδότη €11,00

alt

ΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΗΣ ΜΑΡΙΖΑΣ ΝΤΕΚΑΣΤΡΟ


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Όθων και Αμαλία, της Αργυρώς Πιπίνη

Όθων και Αμαλία, της Αργυρώς Πιπίνη

Για το βιβλίο για παιδιά της Αργυρώς Πιπίνη, «Όθων και Αμαλία» (σειρά: Μικρά Γατικά, #4, εικονογράφηση Ιφιγένεια Καμπέρη, εκδ. Πατάκη). Ένα σχόλιο και μία συνέντευξη με τη γνωστή συγγραφέα και μεταφράστρια: για την αφήγηση του παρελθόντος, για την παιδική λογοτεχνία – και τις γάτες. 

...
«Ο Φοίβος και η φάλαινα», της Άννας Κουππάνου

«Ο Φοίβος και η φάλαινα», της Άννας Κουππάνου

Για το βιβλίο της Άννας Κουππάνου «Ο Φοίβος και η Φάλαινα» σε εικονογράφηση Κέλλυς Ματαθία-Κόβο που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Το βιβλίο της Άννας Κουπάννου ...

Σαν άνεμος - Λόρδος Μπάιρον, της Μαρίας Σκιαδαρέση

Σαν άνεμος - Λόρδος Μπάιρον, της Μαρίας Σκιαδαρέση

Για το βιβλίο «Σαν άνεμος - Λόρδος Μπάιρον», της Μαρίας Σκιαδαρέση που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Η Μαρία Σκιαδαρέση, ιστορικός και δόκιμη πεζογράφος, στη σειρά «Προσωπογραφίες» έχει προσφέρει βιβλία με ιστορικές ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ