1 Kythira 700

Για το βιβλίο «Κύθηρα, Οδηγός για παιδιά» της Δέσποινας Μ. Δαμιανού, (εκδ. Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών). 

Της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου

Τα βιβλία γνώσεων αποτελούν μια χωριστή κατηγορία παιδικών βιβλίων που στόχο έχουν τη μετάδοση στα παιδιά γνώσεων, πληροφοριών, γεγονότων, φαινομένων με τρόπο ελκυστικό και ενδιαφέροντα. Τα τελευταία χρόνια διαπιστώνουμε ότι η εκδοτική παραγωγή των βιβλίων αυτών παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς καλύπτει μια ευρεία κλίμακα επιστημονικών περιοχών. Η ιστορία, η αρχαιολογία, η μυθολογία, η φυσική, τα μαθηματικά, η τέχνη, κυρίως η ζωγραφική αλλά και η μουσική και η γλυπτική, η οικολογία, η λογοτεχνία, καθώς και η ψυχολογία, η πολιτική επιστήμη, το δίκαιο και η κοινωνιολογία απασχολούν τους συγγραφείς βιβλίων αυτής της κατηγορίας, ενώ ο τρόπος μετάδοσης της γνώσης ποικίλλει.

Σε όλες τις μορφές του το βιβλίο γνώσεων διακρίνεται για το μορφωτικό και διδακτικό του χαρακτήρα, καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως συμπλήρωμα στη διδασκαλία των γνωστικών αντικειμένων του σχολείου. 

Έχουμε βιβλία γνώσεων τα οποία επικεντρώνονται στην προσφορά δεδομένων και πληροφοριών με απλό επιστημονικό τρόπο, άλλα που χρησιμοποιούν λογοτεχνίζουσα αφήγηση για να μεταδώσουν τις γνώσεις και έχουμε και τα λογοτεχνικά βιβλία γνώσεων όπου η πληροφορία μεταδίδεται στον αναγνώστη μέσα από τη μυθοπλασία. Σε όλες τις μορφές του το βιβλίο γνώσεων διακρίνεται για το μορφωτικό και διδακτικό του χαρακτήρα, καθώς μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως συμπλήρωμα στη διδασκαλία των γνωστικών αντικειμένων του σχολείου. Διακρίνεται όμως σαφώς από το διδακτικό εγχειρίδιο για την προσφορά ευρύτερου πεδίου επιστημονικών γνώσεων, για τη μεγαλύτερη ελευθερία με την οποία προσεγγίζει το κάθε γνωστικό αντικείμενο και τον δημιουργικότερο τρόπο πρόσκτησης της γνώσης από το μικρό αναγνώστη.

Στην κατηγορία των βιβλίων γνώσεων ανήκουν και οι οδηγοί πόλεων, μουσείων, αρχαιολογικών χώρων κ.λπ. Το βιβλίο Κύθηρα - Οδηγός για παιδιά που εξέδωσε η Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών έχει εκπονηθεί από την εκλεκτή συνάδελφο κυρία Δέσποινα Δαμιανού, Επίκ. Καθηγήτρια του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης με επιστημονικότητα, ακρίβεια στις πληροφορίες, θελκτικό ύφος. Τα Κύθηρα ανήκουν στα μη μυθοπλαστικά βιβλία γνώσεων, διανθίζονται όμως και με σύντομες αφηγήσεις λαϊκών παραδόσεων προσδίδοντας στον οδηγό ποικιλία αφηγηματικής προσφοράς της γνώσης.

1 Kythira crop2Το βιβλίο αυτό καλύπτει όχι μόνο την ιστορία ή τη μυθολογία του νησιού, αλλά όλα τα πεδία που συνδέονται με τα Κύθηρα και αξίζει να γνωρίσουν και να επισκεφθούν οι μαθητές του νησιού και όλοι οι μικροί αλλά και μεγάλοι επισκέπτες του. Ξεκινά από τη γνωριμία του αναγνώστη με τον τόπο γνωρίζοντάς του τις γεωλογικές του ιδιαιτερότητες, όπως είναι τα σπήλαια ή τα κοχύλια που βρίσκει κανείς και σε απομακρυσμένα από τη θάλασσα μέρη, καθώς και τη Χύτρα ή το Αυγό, το μικρό κοντινό ξερονήσι με τις φώκιες. Η συγγραφέας δεν αρκείται στην απλή περιγραφή των γεωλογικών φαινομένων αλλά αναφέρει και τους λόγους δημιουργίας τους μέσα από τις εύστοχες και εν είδει παιχνιδιού ερωταποκρίσεις, ενώ συμπληρωματικό αλλά καίριο ρόλο στην ευχάριστη εμπέδωση των γνώσεων αποτελεί το φωτογραφικό υλικό του βιβλίου. Με τον ίδιο μεθοδολογικό τρόπο αναφέρεται στη μυθολογία των Κυθήρων, στην Κυθέρεια Αφροδίτη και στη συνέχεια στους προϊστορικούς χρόνους και τους πρώτους Μινωίτες κατοίκους του. Ακολουθεί η εξιστόρηση των ιστορικών χρόνων της αρχαιότητας με τους Φοίνικες που εμπορεύονταν την πορφύρα που αφθονούσε στο νησί και με τους Μυκηναίους από την Πελοπόννησο. Η Δέσποινα Δαμιανού προβάλλει τον αρχαίο πολιτισμό των Κυθήρων με ιδιαίτερη αναφορά τόσο στο μηχανισμό όσο και στον έφηβο των Αντικυθήρων, θαυμαστά επιτεύγματα της αρχαίας επιστήμης και της τέχνης αντίστοιχα, ενώ δεν παραλείπει το μουσείο με το λιοντάρι του Παλιόκαστρου και την ιστορία του επαναπατρισμού του από την Γερμανία.

Τα Κύθηρα στο Βυζάντιο και στην Ενετοκρατία

Η Βυζαντινή περίοδος αποκαλύπτεται στον επισκέπτη και αναγνώστη του οδηγού με αναφορές στις βυζαντινές εκκλησίες, όπως του Αγίου Ανδρέα στο Λιβάδι, του Αγίου Θεοδώρου στα Λογοθετιάνικα ή της Αγίας Ελέσας, καθώς και στο βυζαντινό μουσείο του νησιού. Φωτογραφίες ναών και αγίων, καθώς και ευρύτεροι σχολιασμοί με πλαγιογράμματη γραφή ολοκληρώνουν το πληροφοριακό υλικό και εφιστούν την προσοχή του επισκέπτη στα στοιχεία που του είναι απαραίτητα για να εκτιμήσει τον πολιτισμό αυτής της περιόδου.

Οι πρόσθετες πληροφορίες από τα κείμενα με πλαγιογράμματη γραφή εμπλουτίζουν την ξενάγηση με ιστορίες που συνδέουν τα κάστρα και με άλλα ιστορικά γεγονότα, όπως η κλοπή των μαρμάρων του Παρθενώνα από τον Έλγιν, ή με συναρπαστικές ιστορίες, όπως αυτή του πειρατή Μπαρμπαρόσα, ή δίνουν στο σημερινό επισκέπτη χρήσιμες πληροφορίες για να επισκεφθεί χωρίς απρόοπτα τον τόπο.

Μεγάλο μέρος του οδηγού κατέχει η περίοδος της Ενετικής κυριαρχίας που κράτησε εξακόσια (600) χρόνια περίπου. Γίνεται η περιγραφή των κάστρων του νησιού (της Χώρας, του Μυλοποτάμου, του Αυλαίμονα και της Παλιόχωρας), ενώ αναφέρονται οι λόγοι του κτισίματός τους, τα κτίσματα που υπήρχαν μέσα στα κάστρα, οι εκκλησίες, τα κανόνια, τα οικόσημα στις εισόδους τους. Οι πρόσθετες πληροφορίες από τα κείμενα με πλαγιογράμματη γραφή εμπλουτίζουν την ξενάγηση με ιστορίες που συνδέουν τα κάστρα και με άλλα ιστορικά γεγονότα, όπως η κλοπή των μαρμάρων του Παρθενώνα από τον Έλγιν, ή με συναρπαστικές ιστορίες, όπως αυτή του πειρατή Μπαρμπαρόσα, ή δίνουν στο σημερινό επισκέπτη χρήσιμες πληροφορίες για να επισκεφθεί χωρίς απρόοπτα τον τόπο. Οι πειρατές και οι κουρσάροι, οι επιθέσεις τους στο νησί, ο σημαντικός ρόλος τους στην ιστορία των Κυθήρων, η αναφορά στα σκλαβοπάζαρα, καθώς και τα μέτρα που έπαιρναν οι Κυθήριοι για να προστατευθούν από αυτούς ολοκληρώνουν την περίοδο της Ενετοκρατίας. Και το μέρος αυτό του οδηγού διανθίζεται, πέρα από τις πολύ καλά στοχευμένες ερωταποκρίσεις, με εικαστικές δραστηριότητες, με γραπτές /προφορικές αφηγήσεις, με παιχνίδι ερωτήσεων πολλαπλών επιλογών ή με παράθεση τοπικών ιστοριών που εμπλουτίζουν με παραμυθικό τρόπο τις γνώσεις για την ιστορία του νησιού.

Η εποχή των Άγγλων και της Ένωσης

Η Αγγλική κυριαρχία παρουσιάζεται με αναφορά και φωτογραφικό υλικό των «ωφέλιμων για το κοινωνικό σύνολο» έργων, όπως είναι οι εντυπωσιακές γέφυρες, τα σχολεία, το Μερκάτο (η αγορά) και το Λαζαρέτο (τόπος εξέτασης των ναυτικών για μολυσματικές αρρώστιες) και οι πολύτιμοι για τους ναυτικούς δύο φάροι του νησιού.

Η νεότερη ιστορία αναδεικνύεται μέσα από φωτογραφίες που αναφέρονται στην ένωση των Ιονίων Νήσων με την Ελλάδα, καθώς και στο τεράστιο ζήτημα της μετανάστευσης σε Μικρά Ασία, Αίγυπτο, κυρίως όμως στην Αμερική και στην Αυστραλία, ενώ έμφαση δίνεται και στο λαϊκό πολιτισμό με αναφορές στους μύλους (ανεμόμυλους και νερόμυλους), στον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας τους, στη λαϊκή αρχιτεκτονική των σπιτιών και στην επίπλωσή τους. Συνδεδεμένοι με την αγροτική παραγωγή του νησιού είναι και οι λανοί, τα αλώνια και τα λιοτρίβια. Τόσο το φωτογραφικό υλικό όσο και οι σαφείς περιγραφές του τρόπου παραγωγής του κρασιού, του σταριού και του λαδιού προκαλούν τον αναγνώστη να επισκεφθεί τους αντίστοιχους τόπους. Ο Οδηγός ολοκληρώνεται με αναφορά στο μέλι και γενικότερα στα προϊόντα υγιεινής διατροφής, καθώς και στην παραδοσιακή ενδυμασία, γυνακεία και ανδρική των κατοίκων.

Η δομή του οδηγού αυτού θα έλεγα ότι είναι υποδειγματική. Έχοντάς τον στο χέρι ο μικρός αλλά και ο μεγάλος επισκέπτης του νησιού δεν κάνει μια τουριστική, επιφανειακή επίσκεψη στα Κύθηρα, αλλά γνωρίζει τόσο το γεωφυσικό, όσο και το ιστορικοκοινωνικό τους περιβάλλον. Ακόμη, το βιβλίο αυτό είναι πολύ χρήσιμο για το μάθημα της τοπικής ιστορίας του νησιού. Το κείμενο είναι γραμμένο με τρόπο εύληπτο και ευχάριστο συγχρόνως. Η άμεση σύνδεση κτισμάτων με την Ιστορία και τη λαογραφία των Κυθήρων και η σημασία της αφήγησης ιστοριών «για τους τόπους και τους ανθρώπους», στοιχεία που αποτελούν τη «φιλοσοφία» συγγραφής αυτού του Οδηγού αναδεικνύουν την αλληλοτροφοδότηση πνεύματος και ύλης, παράδοσης και ιστορίας και τη συμβολή της στη συγκρότηση και εξέλιξη ενός τόπου. Παράλληλα, το οπτικό υλικό (κυρίως φωτογραφίες) σε συνδυασμό με τις αφηγούμενες παραδόσεις και τα δημιουργικά παιχνίδια προκαλεί το ενδιαφέρον των παιδιών να απολαύσουν όχι μόνο τις ακρογιαλιές του νησιού αλλά όλο τον πλούτο ιστορικό, λαογραφικό παλαιό και σύγχρονο των Κυθήρων.

* Η Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου είναι Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αθηνών.

1 Kythira exofΚύθηρα, Οδηγός για παιδιά
Δέσποινα Μ. Δαμιανού
Eικόνα εξωφύλλου: Μανώλης Χάρος
Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών
Αθήνα 2015, αρ. 24

 

 

 

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

«Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου

Για το βιβλίο «Δημιουργική Γραφή – “Παίζουμε Λογοτεχνία”» του Ανδρέα Καρακίτσιου (εκδ. Ζυγός, σελ. 668)

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Ο Ανδρέας Καρακίτσιος αποτελεί μια ξεχωριστή παρουσία στον χώρο της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης...

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

«Έρχεται ο γίγαντας» του Μάκη Τσίτα (κριτική)

Για το βιβλίο του Μάκη Τσίτα «Έρχεται ο γίγαντας» (εικόνες: Νικόλας Χατζησταμούλος, εκδ. Μεταίχμιο), μια ιστορία για τις ψεύτικες ειδήσεις που τρομοκρατούν τον πληθυσμό. 

Του Μάνου Κοντολέων

Ο Μάκης Τσίτας σίγουρα είναι μια ιδιαίτερη περίπτωση στη...

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

«Η χώρα των τεράτων» του Μωρίς Σέντακ – Εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού

Για το εικονοβιβλίο μαγικού ρεαλισμού «H χώρα των τεράτων» του Maurice Sendak (μτφρ. Γιάννης Παλαβός) που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Παπαδόπουλος. 

Του Γιάννη Σ. Παπαδάτου

Σε μια καλαίσθητη έκδοση μαζί με δυο αφίσες, σε μια χρηστική πάνινη τσάντα...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Τα 10 καλύτερα βιβλία του 2022 σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς

Οι New York Times δημοσίευσαν πρόσφατα μια λίστα με τα δέκα καλύτερα βιβλία που κυκλοφόρησαν μέσα στη χρονιά. Αξίζει να αναφερθεί πως, στην κατηγορία της μυθοπλασίας, τέσσερα από τα πέντε προτεινόμενα βιβλία είναι έργα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς. Στην κεντρική φωτογραφία, η βραβευμένη με Πούλιτζερ λογοτεχνίας ...

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Παρουσίαση του μυθιστορήματος του Ντίνου Γιώτη «Club 23.4»

Το ΝΠΔΔ του Δήμου Ζωγράφου και οι εκδόσεις Βακχικόν παρουσιάζουν το βιβλίο του Ντίνου Γιώτη Club 23.4. 

Επιμέλεια: Book Press

Για το βιβλίο θα συζητήσουν ο συγγραφέας Ντίνος Γιώτης με τον συγγραφέ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

«Ελίζαμπεθ Φιντς» του Τζούλιαν Μπαρνς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς [Julian Barnes] «Ελίζαμπεθ Φιντς» (μτφρ. Κατερίνα Σχινά), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στεκόταν μπροστά μας χωρίς ση...

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

«Η πλάνη του Γκαίτε» του Κώστα Κουτσουρέλη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από την ανθολογία κειμένων του Κώστα Κουτσουρέλη «Η Πλάνη του Γκαίτε – Για μια κριτική του μεταφραστικού λόγου», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Μικρή Άρκτος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Δεν αληθε...

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

«Ο πραγματικός Χόκινγκ» του Τσαρλς Σέιφ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Τσαρλς Σέιφ [Charles Seife] «Ο πραγματικός Χόκινγκ – Κατασκευάζοντας έναν διάσημο επιστήμονα» (μτφρ. Ανδρέας Μιχαηλίδης), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 28 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

«Ποιο ήταν το αρχικό ερέθισμα για το νέο σας βιβλίο;» – 16 Έλληνες συγγραφείς απαντούν

Δεκαέξι συγγραφείς γράφουν για την πρώτη ιδέα, το θεμελιακό αίτημα, το αρχικό ερέθισμα του νέου τους βιβλίου.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κώστας Ακρίβος: «Ανδρωμάχη» (Μεταίχμιο)

...

 Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Τα βιβλία του φθινοπώρου: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών, δοκιμίων και μελετών. 

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Τρεις «γεμάτοι» μήνες μένουν μέχρι και το τέλος αυτής της χρονιάς και οι εκδοτικοί οίκοι β...

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια από τη Μικρασιατική Καταστροφή: 15 βιβλία που ξεχωρίζουν

100 χρόνια συμπληρώνονται αυτές τις μέρες από τη Μικρασιατική Καταστροφή. Πολλές και ενδιαφέρουσες εκδόσεις έχουν εμπλουτίσει φέτος τη σχετική βιβλιογραφία. Επιλέξαμε 15 πρόσφατες ή και παλιότερες, που αφορούν βιβλία μη μυθοπλαστικά. Καλύπτουν, πιστεύουμε, μια σφαιρική θέαση των όσων προηγήθηκαν, των γεγονότων του Σ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

10 Νοεμβρίου 2022 ΕΠΩΝΥΜΩΣ

«Γράφε για όσα ξέρεις»: Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες αποτιμούν την πιο διάσημη συγγραφική συμβουλή

Δεκατέσσερις Έλληνες λογοτέχνες μιλούν για τη χιλιοειπωμένη συμβουλή που παροτρύνει τους άπειρους δημιουργούς να βασιστούν στα βιώματα και στις εμπειρίες τους, στην καθ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΦΑΚΕΛΟΙ