alt

Μαξ Βέμπερ, Ζίγκμουντ Μπάουμαν, Κορνήλιος Καστοριάδης, Αν Κάρσον κ.ά. Επιλογή δοκιμίων από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή.

Του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη

Είναι γνωστό ότι έχει κοπάσει, ή έχει περάσει στην επικράτεια της αδιαφορίας, το τσουνάμι της γραμμένης στο πόδι, ή με το πόδι (!), ποίησης που κατέκλυσε για ένα διάστημα το διαδίκτυο. Καίτοι, η λεγόμενη «αυτοέκφραση» βρήκε ένα άτακτο λεφούσι από ένθερμους και θερμοκέφαλους θιασώτες που με την πρώτη ευκαιρία, ή και χωρίς ευκαιρία, έγραφαν ό,τι τους ερχόταν στον πυρωμένο προσώρας νου, και θεωρούσαν ότι ο λόγος τους, συνήθως ασυνάρτητος και γυμνός από επιχειρήματα, πιάνει τόπο, βλέπουμε τώρα ότι ανασυντάσσονται οι δυνάμεις του συγκροτημένου/συγκρατημένου τρόπου σκέψης, οι δυνάμεις της διαύγειας και του δομημένου επιχειρήματος. Πολλοί νέοι και παλαιοί εκδοτικοί οίκοι επιμένουν στην προσφορά δοκιμίων και πονημάτων, έργων αναφοράς, λίαν κατατοπιστικών εγχειριδίων, ακόμα και περιοδικών, που μάλλον θα κάνουν εκ νέου δημοφιλές το είδος, και σίγουρα το κάνουν ευπρόσδεκτο στους κύκλους των απαιτητικών αναγνωστών. Ο «Σάκος Εκστρατείας του Επίμονου Αναγνώστη» είναι φορτωμένος, κυριολεκτικά, με έργα που τιμούν και πλουτίζουν τη σκέψη.

altΤο recto/verso είναι ένα «Περιοδικό Δοκιμιακού Λόγου». Είναι γενναιόδωρο, διακόσιες ολόκληρες σελίδες. Στημένο, τυπωμένο, δεμένο με κέφι και μεράκι: πολυτονικό, χαρτί άψογο, δεμένο στο χέρι. Το διευθύνει ο Δημήτρης-Χρυσός Τομαράς, τον σχεδιασμό και την εικονογράφησή του υπογράφει ο Ιάκωβος Ουρανός, στηρίζεται τεχνικά από Το Ροδακιό της Τζούλιας Τσιακίρη, τα αντίτυπα είναι αριθμημένα, η ύλη συνδυάζει στοχασμούς του William Butler Yeats («Μέσ’ από τη σύγκρουσή μας με άλλους ανθρώπους δημιουργούμε την τέχνη της ρητορικής, αλλά μέσ’ από την αμάχη με τον ίδιο τον εαυτό μας γεννιέται η ποίηση») με περιπλανήσεις του Νικήτα Σινιόσογλου στη Σιγκαπούρη όπου καταπιάνεται με τις εμμένουσες αστοχίες του Μάρτιν Χάιντεγκερ και του Καρλ Σμιτ, ενώ «φλανάρει» σε μεταβιομηχανικές πολεοδομικές παράνοιες· συνδυάζει μια μελέτη του Τομαρά περί αγγέλων στο έργο του Κιαροστάμι και του Σεφέρη με τις προγραμματικές σκέψεις του Δημήτρη Καράμπελα για τις προθέσεις της δοκιμιογραφίας.

Εντωμεταξύ, το ίδιο το προσωπικό δοκίμιο –το ουσιαστικό σύστημα έντιμης αυτοεξέτασης και η επίμονη ενασχόληση με ιδέες, όπως το επεξεργάστηκε ο Μονταίνιος και το ανέπτυξαν ο Έμερσον και η Γουλφ και ο Μπόλντουϊν– βρίσκεται σε έκλειψη. Τα πιο πολλά μεγάλης κυκλοφορίας έντυπα της Αμερικής έχουν σχεδόν σταματήσει να δημοσιεύουν αμιγή δοκίμια. Η μορφή του δοκιμίου εμμένει περισσότερο σε μικρά περιοδικά που έχουν, όλα μαζί, λιγότερους αναγνώστες απ’ όσους ακολούθους έχει στο Twitter η Μάργκαρετ Άτγουντ. «Θα πρέπει άραγε να θρηνήσουμε για την εξάλειψη του δοκιμίου; altΉ θα πρέπει να πανηγυρίζουμε για το ότι κατέκτησε την ευρύτερη κουλτούρα;» γράφει ο Τζόναθαν Φράνζεν στο πιο πρόσφατο βιβλίο του, που δεν είναι μυθιστόρημα αλλά ένας τόμος συνεκτικών, ενίοτε εκτενών δοκιμίων, με τίτλο The End of the End of the Earth (που μεταφράζεται από τον υπογράφοντα, και θα κυκλοφορήσει από τις εκδ. Ψυχογιός).

Από τον λαμπρό οίκο Δώμα μόλις κυκλοφόρησαν δύο έργα που θα συζητηθούν ευρέως. Η Αν Κάρσον [Anne Carson, 1950], ίσως η σημαντικότερη εν ζωή ποιήτρια, και σίγουρα η πιο ρηξικέλευθη ως προς την τυποτεχνική μορφή των έργων της, περιπλανιέται στα μυστικά, τα εξαίφνης, τα υπόρρητα και τα απόρρητα, την ηδονή και την οδύνη του Έρωτος. Στο πόνημά της Έρως ο γλυκόπικρος (μτφρ. Ανδρονίκη Μελετλίδου) διερευνά τη διαλεκτική του πόθου στη Σαπφώ και τον Πλάτωνα, στο Δάφνις και Χλόη του Λόγγου και στο Τα κατά Λευκίππην και Κλειτοφώντα του Αχιλλέως Τάτιου, ενώ δεν λείπουν αναφορές σε σύγχρονους στοχαστές του ερωτικού λόγου, στον Ρολάν Μπαρτ, στον Μισέλ Φουκώ, στον Ζακ Λακάν. «Ο έρωτας δεν έρχεται» γράφει η Κάρσον, μελετώντας τον Αρχίλοχο και τον Ησίοδο, «δίχως να χαθεί η ζωτικότητα του εαυτού. Ο ερωτευμένος είναι ένας ηττημένος άνθρωπος. Ή έτσι πιστεύει» (σ. 51). altΣχεδόν ταυτόχρονα με την Κάρσον, κυκλοφόρησε και η διάλεξη Η πολιτική ως κάλεσμα και επάγγελμα του Μαξ Βέμπερ [Max Weber, 1864-1920], σε άρτια μετάφραση του Κώστα Κουτσουρέλη. «Όποιος επιζητεί τη σωτηρία της ψυχής του και τη σωτηρία άλλων ψυχών, ας μην το κάνει μέσω της πολιτικής, η οποία έχει τελείως διαφορετικά μελήματα: μελήματα που διευθετούνται μόνο μέσω της βίας» επισημαίνει (στη σ. 99) ο ψύχραιμα βαθυστόχαστος και ανατόμος των κοινωνικών διακυμάνσεων Μαξ Βέμπερ στο παρόν κείμενο που, βέβαια, χαρακτηρίστηκε «ανατριχιαστικά επίκαιρο», καίτοι γραμμένο τον Ιανουάριο του 1919, πριν από έναν αιώνα!

altΔύο κορυφαία έργα: Πεπραγμένα και Πρακτέα του μείζονος διανοητή Κορνήλιου Καστοριάδη (1922-1997), όπου συγκεντρώνονται, από τον ίδιο, εκτενή και διεισδυτικά, ενίοτε λαβυρινθώδη κείμενα/έρευνες σχετικά με τη φιλοσοφία και την ψυχανάλυση, πάντα υπό την οπτική και το πρίσμα της αυτονομίας. Τη μετάφραση υπογράφει ο έμπειρος Κωστής Σπαντιδάκης, την έκδοση το ύψιλον/βιβλία, όπου άλλωστε έχουν εκδοθεί και οι άλλοι τόμοι της σειράς «Τα Σταυροδρόμια του Λαβύρινθου». «Αντιλαμβανόμαστε την αυτονομία» επιμένει ο Καστοριάδης «ως την ικανότητα –της κοινωνίας ή του ατόμου– του δραν συλλογισμένα και ρητά, με στόχο τον μετασχηματισμό του νόμου τους, ήτοι της μορφής του. Ο νόμος καθίσταται ρητή αυτοδημιουργία της μορφής – πράγμα που τον εμφανίζει πάντοτε ως το αντίθετο της φύσεως, και, συγχρόνως, ως μία από τις απολήξεις της» (σ. 321). altΟ Τζέιμς Μόνακο [James Monaco, 1942] εκπονεί ένα από τα πιο εμπεριστατωμένα, και ογκώδη (802 σελίδες) βιβλία για το τι εστί κινηματογράφος, το περιλάλητο Πώς διαβάζουμε μια ταινία (μτφρ. Ανδρέας Κίκιρας & Αμαλία Σταθάκη, εκδ. Gutenberg). Τέχνη και τεχνικές, ιστορία και είδη, κλασικά φιλμ και πρωτοποριακά τολμήματα, Χόλυγουντ και underground, Χίτσκοκ και Γκοντάρ, όλα εξετάζονται με πάθος και εμβρίθεια, προσφέροντάς μας έναν τόμο που σίγουρα θα συνοδεύσει αυτούς των David Bordwell & Kristin Thomson (εκδ. ΜΙΕΤ και εκδ. Πατάκης) στα ράφια των σινεφίλ αλλά και των δημιουργών κινηματογραφικών ταινιών.

Ο Μίλαν Κούντερα (ετών 90!) φιλοσοφεί σχετικά με τα απαστράπτοντα καρφωτά σκουλαρίκια αφαλού και με τις ιδιαιτερότητες της σφριγηλής νιότης [βλ., μεταξύ άλλων, Η Γιορτή της Ασημαντότητας (μτφρ. Γιάννης Η. Χάρης, εκδ. Εστία)]. Ο Ζίγκνουντ Μπάουμαν (Zygmunt Bauman, 1925-2017), μέγας αναγνώστης του Μαρξ και του Αντόρνο, αλλά και του Λεβινάς και του Καστοριάδη, κυμαινόμενος με πάθος ανάμεσα στη φιλοσοφία και την κοινωνιολογία, καταπιάνεται με τη δερματοστιξία, τους hipster, την ωτοπλαστική, το διαδίκτυο, τους Millennials, συνομιλώντας με τον κατά εξήντα (60!!) χρόνια νεότερό του δημοσιογράφο Τόμας Λεοντσίνι. altΚαρπός των συνομιλιών τους το τομίδιο Γεννημένοι ρευστοί – μεταμορφώσεις της τρίτης χιλιετίας (μτφρ. Σώτη Τριανταφύλλου, εκδ. Πατάκη), όπου έχουμε σε «σφηνάκια» ένα περισκοπικό αναλυτικό πανόραμα όσων ιλιγγιωδώς διαδραματίζονται στις κοινωνίες μας τα τελευταία είκοσι έτη. Ο Μπάουμαν σχετίζει το τατουάζ με το αίσθημα του ανήκειν και το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού, εμπλέκει τη διαλεκτική της μόδας με την επανάσταση της αυτοπραγμάτωσης, και εξηγεί τη θραύση που κάνουν οι μπίζνες της πλαστικής χειρουργικής με το «μαγικό κόλπο» της καταναλωτικής οικονομίας, ήτοι τη μετατροπή της ευκαιρίας σε υποχρέωση, ενώ επισημαίνει ορθά ότι στους ρευστούς καιρούς μας «η βία έχει επιστρέψει στο προσκήνιο και η χυδαία γλώσσα έχει παρεισφρήσει στην κομψή ομιλία του σαλονιού και στον δημόσιο χώρο» (σ. 52).

Επί τροχάδην: οι εκδόσεις Ουαπίτι έχουν κυκλοφορήσει αθορύβως είκοσι κομψότατα τομίδια από το 2010 έως σήμερα. Πρόσφατες κυκλοφορίες, το πόνημα Οι «σκληροί» παίζουν σκάκι (μτφρ. Ηλίας Διάμεσης), μια συνεκτική καταγραφή της εμφάνισης του ζατρικίου στο σύμπαν της αστυνομικής λογοτεχνίας, και οι θέσεις Προλεγόμενα σε μια Ιστορία της φιλοσοφίας, του Ανδρέα Ζαβιτσάνου, μια οξυδερκής αφορμή εκδίπλωσης σκέψεων για το «με ποιον τρόπο χάθηκε ο παλιός κόσμος». Γράφει ο Ζαβιτσάνος: «Κάθε πορεία ερμηνείας χαρίζεται σε μια γλώσσα που υπάρχει ώστε να προμηνύσει μια γλώσσα που έρχεται».

* Ο ΓΙΩΡΓΟΣ-ΙΚΑΡΟΣ ΜΠΑΜΠΑΣΑΚΗΣ είναι συγγραφέας και μεταφραστής.
Τελευταίο του βιβλίο, η ποιητική συλλογή «Ίχνη και χνότα» (εκδ. Γαβριηλίδη).

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 2ο): Μυθοπλασία αλλά και η πρώτη μαρτυρία για τα στρατόπεδα

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 2ο): Μυθοπλασία αλλά και η πρώτη μαρτυρία για τα στρατόπεδα

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο δεύτερο μέρος παρουσιάζονται βιβλία βασισμένα σε έρευνα, ντοκουμέντα αλλά και μυθοπλασία, σχετικά με την καταγραφή της θηριωδίας του Γ' Ράι...

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 1ο): Ζώα, ναρκωτικά, μάνατζμεντ

Άγνωστες πλευρές του ναζισμού (μέρος 1ο): Ζώα, ναρκωτικά, μάνατζμεντ

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, στο πρώτο μέρος, τρία βιβλία για ιδιαίτερες κι εν πολλοίς άγνωστες πλευρές του ναζισμού, που αποκαλύπτουν τη βαθύτερη φύση του. Στην κεντρική ε...

Δώδεκα φθόγγοι για το «Τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (μέρος 2ο)

Δώδεκα φθόγγοι για το «Τούνελ» του Γουίλιαμ Χ. Γκας (μέρος 2ο)

Ο ιχνηλάτης βιβλιοπωλείων και βιβλιοθηκών Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης έρχεται και πάλι με τον Σάκο Εκστρατείας του, μιλώντας μας για βιβλία σαν να αφηγείται ιστορίες. Σήμερα, το δεύτερο μέρος ενός ευρύτερου κειμένου για τον William Howard Gass και το μυθιστόρημα-ογκόλιθος «Το τούνελ» (μτφρ. Γιώργος Κυριαζής, εκδ. Κασ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

«Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» του Κόλσον Γουάιτχεντ (κριτική)

Για το μυθιστόρημα του Colson Whitehead «Μπέρδεμα στο Χάρλεμ» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδ. Ίκαρος).

Του Νίκου Ξένιου

“You move it to the left,
Yeah, and you go for yourself. ...

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

«Θέτις και Αηδών» της Φοίβης Γιαννίση (κριτική)

Για την ποιητική σύνθεση της Φοίβης Γιαννίση «Θέτις και Αηδών – Χιμαιρικό ποίημα» (εκδ. Καστανιώτη).

Του Διογένη Σακκά

Η ποιητική συλλογή ...

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Αλεξάνδρα Δεληγιώργη: «Την τύχη των βιβλίων σήμερα την επικαθορίζει η δύναμη των εκδοτών»

Μια συζήτηση με την Αλεξάνδρα Δεληγιώργη με αφορμή την επανακυκλοφορία του βιβλίου της «Το κόκκινο της φωτιάς – Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας» (εκδ. Αρμός).

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

«Μικρό εγχειρίδιο λογοτεχνίας», είναι ο υπότιτλος του βιβλ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

«Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά» του Γιάννη Καρκανέβατου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Γιάννη Καρκανέβατου «Ο πατέρας δεν μιλούσε γι' αυτά», που θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Εστία.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Μέχρι κάποια ηλικία η μνήμη θυμίζει πατάρι· στοιβάζεις ό,...

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

«Το γεγονός» της Ανί Ερνό (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα της Annie Ernaux «Το γεγονός» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη), στο οποίο βασίστηκε η ομώνυμη –βραβευμένη με τον Χρυσό Λέοντα στο Φεστιβάλ της Βενετίας πέρσι– ταινία. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 26 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας...

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

«Ονειρεύομαι πίνακες» του Σόλωνα Παπαγεωργίου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από τη συλλογή διηγημάτων του Σόλωνα Παπαγεωργίου «Ονειρεύομαι πίνακες», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Στίξις.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ονειρεύομαι πίνακες

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

«Σταυροδρόμια», «Σάγκι Μπέιν», «Η υπόσχεση»: Τρία σπουδαία σύγχρονα μυθιστορήματα

Το μυθιστόρημα, ακόμη και την τρίτη δεκαετία του 21ου αιώνα, παραμένει το μεγάλο χωνευτήρι της πεζογραφικής φόρμας, ένας αφηγηματικός κόσμος ευρύχωρος και δεκτικός, που έχει τη μοναδική δύναμη να κινεί μεγάλους όγκους αφηγηματικού υλικού και να τους κατανέμει ομαλά μέσα στη διάρκεια μίας ή και πολλών δεκαετιών. ...

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του Όργουελ

Έξι προσφατα αστυνομικά μυθιστορήματα και ένα δοκίμιο του George Orwell. Κλασικό και σύγχρονο βρετανικό, σκανδιναβικό αλλά και μια αυτοέκδοση ελληνικού αστυνομικού μυθιστορήματος μεταξύ των προτάσεων. Κεντρική εικόνα: Εικονογράφηση του Λιθουανού © Karolis Strautniekas.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου ...

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Πόλεμος στην Ουκρανία: Οκτώ βιβλία για το «πώς φτάσαμε ως εδώ»

Οκτώ βιβλία που μας βοηθούν να καταλάβουμε, ακόμη και σε καταστάσεις κρίσιμες και τραγικές όπως αυτές που ζούμε σήμερα, «Πώς φτάσαμε ως εδώ». Τα έξι είναι βιβλία ιστορίας, έρευνας και γεωπολιτικής και τα δύο είναι λογοτεχνικά έργα Ουκρανών συγγραφέων. Στην κεντρική εικόνα: Από διαδήλωση στο Βερολίνο την περασμένη Κυ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ