history of philosophy 700

Έξι καλά ή και κλασικά στο είδος τους βιβλία που μας συστήνουν τη φιλοσοφία και το φιλοσοφείν με πρωτότυπους τρόπους, επιζητώντας το ενδιαφέρον του ευρέως κοινού. 

Του Μύρωνα Ζαχαράκη

Κατά γενική ομολογία, η Φιλοσοφία είναι μια από τις πιο μπερδεμένες περιοχές του ανθρώπινου πνεύματος. «Αυτά είναι φιλοσοφίες», είναι μια φράση που ακούμε πολύ συχνά. Όσοι μάλιστα από μας έχουμε κάνει σπουδές Φιλοσοφίας, έχουμε εξοικειωθεί με τη χαρακτηριστικά δύσπιστα πρόσωπα των διαφόρων γνωστών μας όταν το μαθαίνουν. Είναι επίσης γεγονός ότι η Φιλοσοφία μοιάζει ακόμη για πολλούς μια σχετικά αχαρτογράφητη περιοχή, μια terra incognita, πιθανότατα λόγω της στρυφνής γλώσσας των εκπροσώπων της, σε συνδυασμό με τις διανοητικές λεπτολογίες που επιλέγει (ή αναγκάζεται) να χρησιμοποιεί. Αυτή είναι κυρίως που έχει δώσει στη φιλοσοφία τη φήμη ότι δεν είναι παρά ένα ανώφελο ψιλοκοσκίνισμα εννοιών χωρίς επαφή με την πραγματική ζωή.

Ακόμη και στη λογοτεχνία, ο ενημερωμένος αναγνώστης δε μπορεί να μην αναγνωρίσει σαφείς φιλοσοφικές επιρροές.

Κι όμως, αν η Φιλοσοφία είναι γενικά αντικείμενο φόβου, παραμένει πανταχού παρούσα. Διαβάζοντας ένα βιβλίο Κοινωνιολογίας, Ψυχολογίας, Πολιτικών ή Οικονομικών Επιστημών, μένει κανείς κατάπληκτος με το πόσες φιλοσοφικές έννοιες προϋποτίθενται και συζητούνται. Ακόμη και στη λογοτεχνία, ο ενημερωμένος αναγνώστης δεν μπορεί να μην αναγνωρίσει τις σαφείς φιλοσοφικές επιρροές στην ποίηση του Σολωμού, του Καβάφη και του Khalil Gibran, ή στα μυθιστορήματα των Tolstoy, Dostoevsky, Kafka, Huxley, Pessoa και Καζαντζάκη. Το ίδιο συμβαίνει στο θέατρο αλλά και στον κινηματογράφο. Σύγχρονα και φαινομενικά πρωτότυπα κινήματα, οφείλουν τις ιδέες τους σε φιλοσοφικές διατυπώσεις στοχαστών που έζησαν αιώνες πριν. Τελευταία, παρουσιάζονται νέοι συσχετισμοί της Φιλοσοφίας με άλλους γνωστικούς κλάδους (Επιστημολογία, Φιλοσοφία της Πληροφορικής), ενώ με την τεχνολογία πυροδοτούνται συνεχώς νέα ηθικά διλήμματα. Όσο λοιπόν αποφεύγουμε τη Φιλοσοφία, τόσο εκείνη μας καταδιώκει.

the death of socrates

Γι’ αυτό και είναι ευτύχημα που τα τελευταία χρόνια έχουν εκδοθεί και μεταφραστεί στη γλώσσα μας αρκετά βιβλία με στόχο να παρουσιάσουν ορισμένες από τις σημαντικότερες ιδέες των φιλοσόφων στο ευρύ κοινό. Υπάρχουν μάλιστα ορισμένα, όχι πάρα πολλά είναι η αλήθεια, που η δομική αρτιότητα της μορφής τους μας συνεπαίρνει τόσο έντονα, ώστε να μην παρατηρούμε την καταλυτική επίδραση που έχουν πάνω μας οι ιδέες που εκφράζουν. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν τα δύο βιβλία του Γερμανού καθηγητή Robert Zimmer, Η πύλη των φιλοσόφων και Η νέα πύλη των φιλοσόφων, τα οποία επανεκδόθηκαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Διόπτρα. Κάνοντας λόγο για μορφική αρτιότητα, θέλω να ξεκαθαρίσω πως δεν πρόκειται για λογοτεχνικά κείμενα, αν και ο αναγνώστης τους μπορεί εύκολα να αποκομίσει μια τέτοια εντύπωση καθώς τα διαβάζει. Συγκεκριμένα, καθένα από αυτά παρουσιάζει με σαφή και εύληπτο τρόπο μερικά από τα πιο κλασικά, διαχρονικά αλλά και στρυφνά κείμενα της Δυτικής φιλοσοφίας, από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη μέχρι τον Martin Heidegger και τον Paul Feyerabend. Όχι μόνο κάθε ενότητα είναι αφοσιωμένη σε ένα κορυφαίο έργο της φιλοσοφικής γραμματείας, αλλά η παρουσίαση συνοδεύεται και από μια σύντομη έκθεση της ζωής του φιλοσόφου-συγγραφέα του, αναφέροντας τις επιρροές, την εκάστοτε εποχή και τις προσωπικές γνωριμίες που διαμόρφωσαν το συγκεκριμένο έργο του. Στο τέλος κάθε ενότητας υπάρχουν συνοπτικά οι επιδράσεις του εκάστοτε έργου στους μεταγενέστερους. Ο δρ. Robert Zimmer όχι μόνο έχει έξοχη κατάρτιση στον τομέα της Φιλοσοφίας, αλλά διαθέτει και το ειδικό χάρισμα να παρουσιάζει γλαφυρά στον αναγνώστη τις πιο δύσκολες και αφηρημένες έννοιες, με τρόπο που θυμίζει τα περίφημα «φιλοσοφικά μυθιστορήματα» του Jostein Gaarder.

Αν και γράφτηκε το 1926, διατηρεί μέχρι σήμερα την αξία και τη γοητεία του, γι’ αυτό και υπάρχει σχεδόν σε κάθε μεγάλο βιβλιοπωλείο.

Ένα επίσης σημαντικό ανάγνωσμα, για όποιον θέλει να κάνει τα πρώτα του βήματα στη μελέτη της Δυτικής φιλοσοφικής παράδοσης, είναι η Περιπέτεια της φιλοσοφίας, του ιστορικού των πολιτισμών Will Durant, ένα βιβλίο που, αν και γράφτηκε το 1926, διατηρεί μέχρι σήμερα την αξία και τη γοητεία του, γι’ αυτό και υπάρχει σχεδόν σε κάθε μεγάλο βιβλιοπωλείο. Ο Durant, επίσης διδάκτωρ Φιλοσοφίας, διακρίνεται για την σπάνια ευρυμάθειά του στον χώρο των επιστημών, των τεχνών και των γραμμάτων, αλλά και για τα χιουμοριστικά σχόλια που κάνει για τους μεγάλους φιλοσόφους. Διαβάζοντας κανείς το βιβλίο του, έχει την εντύπωση ότι ο Πλάτων, ο Αριστοτέλης, ο Spinoza, o Schopenhauer και ο Nietzsche μετατρέπονται με ανάλαφρο τρόπο σε φίλους και οικείους μας. Ο Durant δε διστάζει να ασκήσει αυστηρή και ώριμη κριτική στις ιδέες τους, έτσι που ο αναγνώστης είτε συμφωνεί μαζί του είτε διαφωνεί θα έχει μια καλή ευκαιρία να ασκήσει την κρίση (και το χιούμορ) του.

Three Philosophers

Στην ίδια παράδοση κινείται το συναρπαστικό graphic novel Logicomix, που είναι αφιερωμένο στην ανάπτυξη της μαθηματικής λογικής και φιλοσοφίας, από τις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα μέχρι τις πρώτες δεκαετίες του 20ου. Οι ήρωες κερδίζουν τη συμπάθεια του αναγνώστη, ο οποίος παρασύρεται και ταξιδεύει στον χρόνο με τον Bertrand Russel (τον αφηγητή της ιστορίας), ανακαλύπτοντας το μεγάλο όνειρο που κρυβόταν πίσω από τις περίπλοκες μαθηματικές εξισώσεις του.

Επιδίωξη του συγγραφέα είναι να αμφισβητήσει τη βεβαιότητα ορισμένων σύγχρονων επιστημόνων (π.χ. Hawking) για τον «θάνατο» της φιλοσοφικής σκέψης.

Ένα επίσης ενδιαφέρον ανάγνωσμα είναι η Σύντομη ιστορία της δυτικής σκέψης, του Stephen Trompley, που δεν αρκείται στην περιγραφή φιλοσοφικών ιδεών και συστημάτων, αλλά προχωρά στην αναμέτρηση με τις διάφορες καλλιτεχνικές και επιστημονικές τάσεις της εκάστοτε εποχής. Επιδίωξη του συγγραφέα είναι να αμφισβητήσει τη βεβαιότητα ορισμένων σύγχρονων επιστημόνων (π.χ. Hawking) για τον «θάνατο» της φιλοσοφικής σκέψης. Ολόκληρη η ιστορία της Δυτικής σκέψης κάνει το πέρασμά της μέσα στις σελίδες του. Τέλος, υπάρχει ένα επίσης ενδιαφέρον ανάγνωσμα, το οποίο συμπυκνώνει φιλοσοφικές ιδέες με τη μορφή συλλογισμών. Πρόκειται για το συλλογικό Η φιλοσοφία με απλά λόγια. Το συγκεκριμένο έχει την ευχάριστη πρωτοτυπία να συμπυκνώνει πολλές ιδέες με έναν κεντρικό συλλογισμό που καταλήγει σε ένα χαρακτηριστικό απόφθεγμα («Ο άνθρωπος είναι ένα ζώο που διαπραγματεύεται»). Έτσι ο αναγνώστης εξοικειώνεται με ορισμένες από τις σημαντικότερες φιλοσοφικές ιδέες της ιστορίας (από τον Θαλή και τον Πλάτωνα ως τον Frantz Fanon και τον Habermas).

u kierkegaard hegel nietzsche

Τα παραπάνω βιβλία, καθένα τους γραμμένο με διαφορετική δομή και περιεχόμενο, μπορούν να υποβοηθήσουν το δύσκολο έργο της εξόδου της φιλοσοφικής παράδοσης από τα ράφια των σκονισμένων βιβλιοθηκών για χάρη της γόνιμης συνάντησής της με τα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε σήμερα. Αντίθετα από τις επιθυμίες ορισμένων ακαδημαϊκών ελίτ, η μελέτη των φιλοσοφικών κειμένων δεν αποτελεί προνόμιο ορισμένων ειδικών ερευνητών, αλλά πεδίο προβληματισμού για κάθε ανήσυχο άνθρωπο που θέλει να στοχαστεί πάνω στα διαχρονικά ανθρώπινα προβλήματα. 

Κόντρα στα προγνωστικά, η Φιλοσοφία αντιστέκεται και βρίσκεται πάντα μπροστά μας, έτοιμη να μας δυσκολέψει τη ζωή με τα προκλητικά ερωτήματά της, αλλά και να μας δώσει την ευκαιρία να οξύνουμε τη σκέψη μας, να διακρίνουμε ένα καλό από ένα κακό επιχείρημα και να θέσουμε υπό αμφισβήτηση όσα θεωρούνται αυτονόητα και τετριμμένα.

 * Ο ΜΥΡΩΝ ΖΑΧΑΡΑΚΗΣ είναι μεταπτυχιακός φοιτητής Φιλοσοφίας.


i pyli ton filosofon zimmerΗ πύλη των φιλοσόφων
Robert Zimmer
Μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου
Διόπτρα 2018
Σελ. 344, τιμή εκδότη: €15,50
 
politeia link more
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
i nea pyli ton filosofon zimmerΗ νέα πύλη των φιλοσόφων
Robert Zimmer
Μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου
Διόπτρα 2019
Σελ. 360, τιμή εκδότη: €15,50
 
 
politeia link more
 
 
 
  
Will Durant Peripeteia Filosofias
Η περιπέτεια της φιλοσοφίας
Will Durant
Μτφρ. Γιώργος Μπαρουξής
Μεταίχμιο 2014
Σελ. 744, τιμή εκδότη: €22,00
 
 
politeia link more
 
 
 
  
  
logikomixLogicomix
Απόστολος Δοξιάδης, Χρίστος Χ. Παπαδημητρίου, Αλέκος Παπαδάτος, Annie Di Donna
Ίκαρος, 2008
Σελ. 350, τιμή εκδότη: €35,50
 
 
politeia link more 
 
 
 
 
Trombley Sintomi istoria tis ditikis skepsis
Σύντομη ιστορία της δυτικής σκέψης
Stephen Trombley
Μτφρ. Γιώργος Μαραγκός
Κέδρος 2016
Σελ. 256, τιμή εκδότη: €14,90
 
 
 politeia link more
 
 
 
  
Philosofia me apla logiaΗ φιλοσοφία με απλά λόγια
Συλλογικό
Μτφρ. Μιχάλης Μικέδης
Κλειδάριθμος 2014
Σελ. 354, τιμή εκδότη: €18,69
 
 
politeia link more

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...
Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Τι θα δούμε φέτος στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση

Θέατρο, χορός, σινεμά, instalations, προβολές, λογοτεχνία, κοινωνικός προβληματισμός και «μια υπόσχεση ευτυχίας που δεν έρχεται αλλά είναι ωραίο να την περιμένεις σαν να φτάνει», όπως σημείωσε η Αφροδίτη Παναγιωτάκου, Διευθύντρια Πολιτισμού του Ιδρύματος Ωνάση στην παρουσίαση του προγράμματος της Στέγης για το 2021-...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ