Σκέψεις γύρω από το διαγενεακό τραύμα με αφορμή τον πίνακα του Αλέξη Κυριτσόπουλου «Μυστικά», 2024 (στην εικόνα, μέρος του πίνακα).
Γράφει η Ευδοκία Κατσουρού
«Αλλά ποιος μπορεί να πει ότι ένα συμβάν που έπεται ενός άλλου δεν βιώνεται στη σκιά του πρώτου;». (Annie Ernaux, Η ντροπή)
Ορμή και ακινησία. Ισορροπία και κίνδυνος εξαφάνισης. Παράλληλα συμβάντα που καταλύουν τη χρονική διαδοχή και δημιουργούν ρωγμή στο χρόνο. Εκεί, ζουν τα φαντάσματα και τρέφονται από τα μυστικά που τα δημιούργησαν.
Τα μυστικά αφορούν τραύματα, στην πλειονότητά τους σχετικά με τη γέννηση και το θάνατο. Πρόκειται για λόγια που δεν ειπώθηκαν, για κενά στη διαδοχή που παραμένουν ανοιχτά, για εικόνες και συναισθήματα που δεν έχουν εκφραστεί. Μοιάζουν με ένα μαύρο κουτί, ένα ξένο σώμα στον ψυχισμό και τη δηλωτική παρουσία του ατόμου.
Οικογενειακά μυστικά: απαιτούν χρόνο για να εσωτερικευθούν και να στερήσουν από τις λέξεις τη λειτουργία της αναπαράστασης-συμβολοποίησης. Τα μυστικά διατρέχουν τις γενιές και οι κάτοχοί τους αγωνίζονται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην επιβίωση και την εξαφάνιση. Χρέος τους είναι να μην διασαλευτεί το σύστημα, να παραμείνουν τα τραύματα άφατα. Το άνοιγμα των χεριών και η απωθητική δράση της γυναικείας φιγούρας μοιάζει αναπόφευκτη και αφαιρετική της μνήμης που είναι κλειδωμένη στο μαύρο κουτί του σπιτιού. Φαίνεται να στηρίζεται και στα δύο της πόδια για να στηρίξει το σύμπλεγμα ορμής-σπιτιού/οικογενειακού μυστικού και φαντάσματος: η θέση του σώματος ως μέσου συμβολισμού και επικοινωνίας.
Το «ψυχικό φάντασμα» είναι μία ασυνείδητη, ψυχική κατασκευή που συμβολοποιεί τις επιπτώσεις του μυστικού στις επόμενες γενιές.
Το «μαύρο κουτί», η «κρύπτη» μίας γενιάς, είναι η αιτία της ύπαρξης φαντασμάτων στην επόμενη ή στις επόμενες γενιές. Το «ψυχικό φάντασμα» είναι μία ασυνείδητη, ψυχική κατασκευή που συμβολοποιεί τις επιπτώσεις του μυστικού στις επόμενες γενιές. Θα μπορούσε να είναι η πράσινη φιγούρα το φάντασμα; Όχι, γιατί δεν έχει σκιά σε σύγκριση με την μπλε που η βαριά σκιά της διαποτίζει ως και τα θεμέλια του σπιτιού. Ωστόσο, σε μία παράλληλη αλληλοδιαδοχή του ψυχικού χρόνου, η περαστική παρουσία της πράσινης φιγούρας θα συνδέονταν με την κρύπτη και το μπλε φάντασμα.
Κάθε ερμηνεία επινοεί εκ νέου μία νέα εκδοχή της ιστορίας του τραύματος.
*Η ΕΥΔΟΚΙΑ ΚΑΤΣΟΥΡΟΥ είναι ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια.
