papageorgiou kentriki

Σκέψεις –προσωπικός φόρος τιμής και περιδιάβαση– για το συγγραφικό έργο και την προσωπικότητα του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου.

Της Ειρήνης Ρηνιώτη

Γνώριζα το ευθύβολο βλέμμα του από τις φωτογραφίες των βιβλίων του, που μελετούσα προτού τον γνωρίσω. Η πρώτη μας συνάντηση έγινε όταν με κάλεσε σε μιαν εκπομπή Λόγου και Τέχνης που παρουσίαζε στο Τρίτο Πρόγραμμα της ΕΡΤ. Με υποδέχτηκε φιλικότατα, και νιώθοντας μαζί του εξαρχής ένα είδος «εκλεκτικής συγγένειας», συζητήσαμε στον αέρα για ποίηση με αφοπλιστική εγγύτητα. Με καθήλωσε ο λόγος του, με εντυπωσίασε η ευθυκρισία του, με συγκίνησε η σεμνότητά του. Έκτοτε, μεταπήδησε από τις σελίδες των βιβλίων του στη ζωή μου, έγινε σημείο αναφοράς στον πνευματικό δρόμο μου, αποτέλεσε για μένα μιαν ανεκτίμητη –υπαρξιακής χροιάς– φιλική σχέση, που εδράζετο στην ποίηση.

Τα πρώτα χρόνια συναντιόμασταν συχνά και κουβεντιάζαμε για λογοτεχνία. Τον θυμάμαι να διανύει τους αιώνες –με απίστευτη άνεση– μιλώντας για πρωτοπορίες και ρεύματα, έργα και συγγραφείς, ποίηση, πεζογραφία και κριτική. Κάποιες φορές, όταν είχε οίστρο, η σκέψη του κάλπαζε, ιχνηλατώντας τον συναρπαστικό και ερεβώδη κόσμο της γραφής με μοναδικό και ανεπανάληπτο τρόπο. Ισχυριζόταν ότι μόνον η οδύνη γεννά νέα πράγματα στη λογοτεχνία και θεωρούσε ότι η συναισθηματική εμπλοκή θολώνει το λογοτεχνικό τοπίο, αναχαιτίζοντας την εξελικτική δύναμη του κειμένου. Τα πάντα διακυβεύονται στην τέχνη, έλεγε, γιατί είναι ένα τολμηρό και απρόβλεπτο παιχνίδι, που απαιτεί τη σοβαρότητα, την αφοσίωση και την προσήλωση ενός παιδιού που παίζει. Έφερνε ως παράδειγμα τον Αρθούρο Ρεμπώ, ο οποίος σε μια καίρια στιγμή της ποιητικής εξέλιξης, διαθέτοντας τη μεγαλοφυή σύλληψη της νεαρής ηλικίας, διακήρυξε την ποιητική ελευθερία συλλαμβάνοντας τη δύναμη της αυτόματης γραφής, του υποσυνείδητου και του ονείρου, χρησιμοποιώντας δημιουργικά την άβυσσο των παθών του.

Δεινός μελετητής της λογοτεχνίας και βαθύτατα σκεπτόμενος άνθρωπος, για να ηνιοχήσει τη μνήμη αξιοποίησε εντέχνως τον υπαινιγμό, την αμφισημία, την ειρωνεία, τη φαντασία και τον συνειρμό, προκειμένου να δημιουργήσει νησίδες ασφαλούς προσπέλασης στη σκοτεινή θάλασσα των συναισθημάτων και να οικοδομήσει το έργο του στο στέρεο έδαφος της αποστασιοποίησης.

Μήπως, εντέλει και ο Κώστας Γ. Παπαγεωργίου δεν έπραξε με παρεμφερή τρόπο, απελευθερώνοντας τον ποιητικό λόγο από τα δεσμά του, καταθέτοντας τη βιωματική οδύνη του με παιγνιώδη διάθεση, διαμορφώνοντας μιαν άλλη αίσθηση των πραγμάτων; Όπως όλοι οι μεγάλοι της λογοτεχνίας, βιώνοντας εντόνως την υπαρξιακή αγωνία που οδηγεί στην αυτεπίγνωση, επιδίωξε συστηματικά –μέσω της ποίησης, της πεζογραφίας και της κριτικής– ν’ αναδείξει τους συνεκτικούς αρμούς που τον έδεναν με τον κόσμο. Δεινός μελετητής της λογοτεχνίας και βαθύτατα σκεπτόμενος άνθρωπος, για να ηνιοχήσει τη μνήμη αξιοποίησε εντέχνως τον υπαινιγμό, την αμφισημία, την ειρωνεία, τη φαντασία και τον συνειρμό, προκειμένου να δημιουργήσει νησίδες ασφαλούς προσπέλασης στη σκοτεινή θάλασσα των συναισθημάτων και να οικοδομήσει το έργο του στο στέρεο έδαφος της αποστασιοποίησης. Με τις λεπταίσθητες κεραίες του αντιλαμβανόταν την παράνοια, τη λαίλαπα και τον ορυμαγδό του κόσμου, και –έχοντας σαφέστατη καλλιτεχνική πρόθεση– εστίαζε με μεγάλη καθαρότητα στο καίριο, καταθέτοντας επιλεκτικά ό,τι ανταποκρινόταν στην ιδιοσυγκρασία και στον ψυχισμό του, δημιουργώντας σκοπίμως μιαν ανθρωπογεωγραφία, η οποία, ενώ αναφέρεται στον δικό του κόσμο, απευθύνεται εντέλει και αφορά τον καθένα μας.

Με την αισθητική και το ύφος του επιχείρησε εγκάρσιες τομές στο σώμα της ύπαρξης, βαθαίνοντας το νυστέρι της αυτογνωσίας ως το μεδούλι των πραγμάτων. Μίλησε με συνειδησιακή ειλικρίνεια για το: απαστράπτον ξεψύχισμα του νοήματος, και για τον λόγο: που ήταν πρώτα κλάμα, ξόρκι και ρυθμός […] και ύστερα νόμισμα στα χέρια των τρελών, δημιουργώντας στίχους –που αιωρούμενοι στ’ όνειρο– ανιχνεύουν τον εφιάλτη: Ραβδοσκόποι του ονείρου με απειλούν […].  Οπότε και τ’ όνειρο χώρος κοινόχρηστος θα είναι και άσυλο η νύχτα ακατάστατο. Η σκέψη του βουτά στο σκοτάδι για ν’ αναμετρηθεί με το φως σ’ έναν χρόνο ρευστό που καλπάζει: οι ώρες είναι ανήμερες σαν ξεχασμένοι αντάρτες που ξέμειναν κρυμμένοι στις σπηλιές της πιο άγριας ιστορίας. Ο συγκερασμός του χρόνου είναι ενδεικτικός στην ποίησή του, το παρελθόν εισχωρεί στο παρόν, το παρόν απομυζά το μέλλον, ενώ η στιγμή τα συμφύρει όλα σε μια λάμψη που επιτρέπει στο οξυδερκές μάτι του ποιητή να δει: τα πράγματα να σπαρταρούν πιασμένα στο αγκίστρι του ονόματός τους. Και άδεια ονόματα ύστερα να σέρνονται παρασυρμένα από τη δύναμη ενός τίποτα. 

Ελλειπτικός, αφαιρετικός, ανατρεπτικός ο ποιητικός λόγος του, στήνει ενέδρα στον εφησυχασμό και στην αδράνεια, αποτυπώνει λεπταίσθητες βιωματικές αποχρώσεις, καταγράφει υπόγεια συνειδησιακά ρεύματα, αναζητώντας: στα καταγώγια του ύπνου, τις μύχιες αλήθειες της ύπαρξης.

Το ποιητικό υποκείμενο, έχοντας επίγνωση αφενός της μηδαμινότητας και αφετέρου του δυνητικού ανθρώπινου μεγαλείου, ακροβατεί στα πιο απόκρυφα σημεία του αίματος, για να καταγράψει την έσωθεν και έξωθεν μαρτυρία ενός κόσμου που καταρρέει, καθώς: κάθε ιθαγένεια ταλαντεύεται ανάμεσα στη στέρηση και την ιδιοτελή φιλανθρωπία. Ελλειπτικός, αφαιρετικός, ανατρεπτικός ο ποιητικός λόγος του, στήνει ενέδρα στον εφησυχασμό και στην αδράνεια, αποτυπώνει λεπταίσθητες βιωματικές αποχρώσεις, καταγράφει υπόγεια συνειδησιακά ρεύματα, αναζητώντας: στα καταγώγια του ύπνου, τις μύχιες αλήθειες της ύπαρξης. Αλλού χιονίζει ακόμα ενώ στην κάτασπρη ποδιά του εκδορέα αίμα και ήχος δερμάτινου ακονίσματος στο γλαρωμένο βλέμμα του παιδιού που αρνήθηκε πεισματικά τη μάσκα του άντρα.

Η παραστατικότητα και η σήμανση των στίχων, υπαινικτική και ιδιαιτέρως υποβλητική, αφοπλίζει και καθηλώνει. Η αίσθηση του επερχόμενου τέλους, φαίνεται πως δεν τρομάζει τον ποιητή, ο οποίος γνωρίζει τα τεχνάσματα του αντιπάλου και σαρκάζει την ευσπλαχνία του: Ο θάνατος είναι τρυφερός και αγαπάει τους υπηκόους του. Χαρίζει εκτάσεις ύπνου απέραντες, δωρεάν τους τρέφει και τους συντηρεί, με λάσπη τους στερεώνει τα μαλλιά να μη χαλάει τη χωρίστρα τους ο αέρας. Σαρκάζει και  αυτοσαρκάζεται, προχωρώντας με σθένος προς το ποιητικό όραμά του, ράβοντας πάνω στο λευκό πουκάμισο της ποίησης ένα μαύρο κουμπί που συμπυκνώνει και ερμηνεύει διαχρονικά την πεμπτουσία του έργου του: Εγώ το μαύρο θα κρατάω έως θανάτου, και αλλού: Το μαύρο αν μίλαγε «μη με φοβάστε». Θα έλεγε «χτενίστε με στο φως, στον ήλιο. Απλώστε το αίμα μου να δείτε. Πώς πονάω όταν με ντύνεστε˙ δεν. Είμαι εγώ το σκοτεινό που σας τυφλώνει. Δεν είμαι εγώ το σκοτεινό μα το ένδυμά του»

«Ο θάνατος είναι τρυφερός και αγαπάει τους υπηκόους του. Χαρίζει εκτάσεις ύπνου απέραντες, δωρεάν τους τρέφει και τους συντηρεί, με λάσπη τους στερεώνει τα μαλλιά να μη χαλάει τη χωρίστρα τους ο αέρας».

Στην ποίηση του Κώστα Γ. Παπαγεωργίου, όλα όσα συνιστούν τη ζωή συγχωνεύονται στην παρούσα στιγμή, γίνονται ευανάγνωστα εσωτερικά εικαστικά τοπία και μεταστοιχειώνονται σε εξαίρετα δείγματα ποιητικής γραφής, μέσω μιας αυτόνομης, διαταραγμένης και αποσπασματικής γλώσσας, η οποία αντιμάχεται τη φθορά και καταλύει τον θάνατο, μέσω της αποδοχής του: Το φύλλο αυτό που αποσβολώθηκε σε βράχο επάνω και ύστερα είπαν ότι απόδειξη ζωής, σημάδι αιφνίδιας σύναξης του πράσινου μπροστά στου αφανισμού του το ενδεχόμενο, το φύλλο αυτό και τώρα ακόμα στη μνήμη του ίσκιου του θροεί. Ο ρυθμικός καλπασμός των στίχων του μαρτυρεί ότι το παρόν του ποιητικού υποκειμένου επικυρώνεται διαρκώς μέσα από την απώλεια και το πένθος, ενώ ο ίδιος ποιητής, όπως είπε στην εκπομπή Μονόγραμμα, προτείνει μιαν αξιοθαύμαστη στάση ζωής επιλέγοντας να πεθαίνει ζώντας παρά να ζει πεθαίνοντας. 

* Η ΕΙΡΗΝΗ ΡΗΝΙΩΤΗ είναι ποιήτρια.

politeia link more

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Πρόδωσε» η Νάθενα τον Παπαδιαμάντη; – Μια αναδρομή στις κινηματογραφικές μεταφορές της Φόνισσας και ορισμένες χρήσιμες παραδοχές

«Πρόδωσε» η Νάθενα τον Παπαδιαμάντη; – Μια αναδρομή στις κινηματογραφικές μεταφορές της Φόνισσας και ορισμένες χρήσιμες παραδοχές

Μερικές παρατηρήσεις από τη σκοπιά των Σπουδών Κινηματογραφικής Μεταφοράς. Φωτογραφίες © Γιώργος Τατάκης, από τα γυρίσματα της ταινίας «Φόνισσα».

Γράφει ο Γιάννης Βαγγελοκώστας

Στο αφιερωματικό τεύχος του περιοδικού «Αντί» για τον κορυφαίο Σκ...

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το «Φονικό καρναβάλι» του Μετίν Αρντιτί – Από τη βενετσιάνικη Αναγέννηση στη σημερινή εποχή

Για το μυθιστόρημα του Μετίν Αρντιτί [Metin Arditi] «Φονικό καρναβάλι» (μτφρ. Ρίτα Κολαΐτη, εκδ. Πατάκη).

Γράφει η Ρίτα Κολαΐτη

Το Φονικό καρναβάλι είναι το πέμπτο βιβλίο του Μετίν Αρντιτί που μεταφράζω στα ελληνικά. Είναι μεγάλη ευτυχία για έ...

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

«Αρχίλοχος» – Ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής

Για τον ποιητή με τα απειράριθμα προσωπεία. Με αφορμή το βιβλίο «Αρχίλοχος, ο ποιητής του δόρατος και της αιχμής» (εκδ. Νίκας).

Γράφει η Ευσταθία Δήμου

Με το όνομά του να φτάνει, σαν ηχώ, από τα βάθη των αιώνων, ο Αρχίλοχος...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Όσο πιο βαθιά προχωρούμε στον εαυτό μας...» – εκδήλωση στη μνήμη του Κώστα Στεργιόπουλου

«Όσο πιο βαθιά προχωρούμε στον εαυτό μας...» – εκδήλωση στη μνήμη του Κώστα Στεργιόπουλου

Παρουσίαση της έκδοσης των Ημερολογίων του (1943-2014) Κώστα Στεργιόπουλου, με τίτλο Ex Nihilo, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών (αίθουσα Γιάννης Μαρίνος του Συλλόγου «Οι Φίλοι της Μουσικής»).

Επιμέλεια: Book Press

Η Εταιρεία Συγγραφέων και η Ελληνική Εταιρε...

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

«Maniac» του Μπενχαμίν Λαμπατούτ (κριτική) – η αργή πλην βέβαιη ήττα του ανθρώπου από τις μανίες του

Για το βιβλίο του Μπενχαμίν Λαμπατούτ [Benjamín Labatut] «Maniac» (μτφρ. Αγγελική Βασιλάκου, εκδ. Δώμα). Στην κεντρική εικόνα, ο φυσικός Τζον Φον Νόυμαν. 

Γράφει ο Φώτης Καραμπεσίνης

Αυτό το βιβλίο ιστορεί τη μήνι του Προμηθέα....

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

«Τhe Dreamers», «Παγώνια» και «Μάλο Μόμε» (κριτική): Τρία δυνατά ελληνικά έργα

Μέσα στην πληθώρα των ελληνικών έργων που ανεβαίνουν για βραχύ διάστημα στις αθηναϊκές σκηνές ξεχώρισαν τα έργα «The Dreamers» σε σκηνοθεσία Πέρη Μιχαηλίδη, «Παγώνια» σε σκηνοθεσία Τάσου Πυργιέρη και «Μάλο Μόμε σε σκηνοθεσία Νάντιας Δαλκυριάδου. Κεντρική εικόνα: από την παράσταση «The Dreamers».  

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

«Μέσα στο δίχτυ» της Άιρις Μέρντοχ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Άιρις Μέρντοχ [Iris Murdoch] «Μέσα στο δίχτυ» (μτφρ. Έφη Τσιρώνη), το οποίο κυκλοφορεί στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Όταν είδα τον Φιν να με περιμένει στη γωνία το...

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

«Η τέχνη της μέθης» του Λοράν ντε Σουτέρ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από βιβλίο του βραβευμένου Βέλγου δοκιμιογράφου και καθηγητή Νομικής Λοράν ντε Σουτέρ [Laurent de Sutter] «Η τέχνη της μέθης» (μτφρ. Ζωή Καραμπέκιου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 6 Μαρτίου από τις εκδόσεις Το Μέλλον.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

...
«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ντόνα Ταρτ – Ένα συγγραφικό φαινόμενο του 21ου αιώνα

Ελάχιστοι συγγραφείς στις μέρες μας έχουν την απήχηση ενός «ποπ σταρ» όσο η Ντόνα Ταρτ [Donna Tartt]. Γύρω από το όνομά της σωρεύονται φήμες και «τρελές» ειδήσεις. Ωστόσο τα βιβλία της διαβάζονται με πάθος, πυροδοτούν πάντα συζητήσεις και αποτελούν σημαντική συνεισφορά στη σύγχρονη αμερικανική λογοτεχνία. Kεντρική ε...

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Μικρές εισαγωγές» σε μεγάλες θεματικές από τις εκδόσεις Οξύ – 5 βιβλία που μας κάνουν σοφότερους

«Τρέλα», «Αντίληψη», «Αισθητική», «Πληροφορία», «Χιούμορ»: Πέντε βιβλία της άκρως επιτυχημένης σειράς του Oxford University Press κυκλοφορούν στα ελληνικά από τις εκδόσεις Οξύ και μας βοηθούν να κατανοήσουμε βασικές πτυχές της ανθρώπινης νόησης και συμπεριφοράς. Η επιμέλεια της σειράς είναι του Θάνου Καραγιαννό...

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ