diagnostic-house-meme-generator-my-diploma-is-fake-your-aids-is-very-real

Εν όψει του 25ου πανελλήνιου συνεδρίου για το AIDS*, διάβασα ένα βιβλίο του Seth C. Kalichman με πρόλογο του Nicoli Nattrass γύρω από τα κινήματα άρνησης του AIDS. O ανορθολογισμός, η συνωμοσιολογία, οι γνωστικές πλάνες και το εγκώμιο της άγνοιας –φαινόμενα που μας απασχολούν στην πολιτική και κοινωνική μας ζωή– έχουν παίξει καταστροφικό ρόλο στην πρόσληψη, πρόληψη και αντιμετώπιση του AIDS.

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Πράγματι, από τη στιγμή που απομονώθηκε ο HIV εμφανίστηκαν αμφισβητίες που προσπάθησαν να αντικαταστήσουν τα επιστημονικά δεδομένα με παραπληροφόρηση, μυθολογία, γιατροσόφια. Και τα μέσα ενημέρωσης, ιδιαίτερα τα περιθωριακά, στο πλαίσιο της παράδοξης συμμετρίας που επιβάλλει η δημοκρατία και το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου, έδωσαν βήμα σ' αυτούς τους «αρνητές» (denialists). Το αποτέλεσμα ήταν η επέκταση της τραγωδίας που προκάλεσε η επιδημία: αυτή η τραγωδία είναι το αντικείμενο του βιβλίου του Seth C. Kalichman "Denying AIDS: Conspiracy Theories, Pseudoscience and Human Tragedy" που ερευνά την ψυχολογία και την πολιτική των denialists. O Seth C. Kalichman δεν επικεντρώνεται ούτε στον δύστροπο ασθενή, ούτε σ' εκείνον που, από τρόμο για την αρρώστια, είναι έτοιμος να δεχτεί ότι πρόκειται για μύθο: επικεντρώνεται στις οργανωμένες μορφές άρνησης, στη λεγόμενη junk science, στην ελλειμματική λογική, στις θεωρίες «σκοτεινών δυνάμεων» και, εν τέλει, στην ομοφυλοφοβία και τον ιδιότυπο ρατσισμό που τις τροφοδοτούν.

Παραλογισμός εναντίον «σκοτεινών δυνάμεων»

Η άρνηση του AIDS oδήγησε πλήθος ασθενών στην άρνηση να υποστούν ιατρικές εξετάσεις, στην αμφισβήτηση των διαγνώσεων, στη μετάδοση του ιού σε άλλους επειδή δεν έλαβαν μέτρα προφύλαξης και απέρριψαν την φαρμακευτική αγωγή που θα έσωζε τη ζωή τους. Κατά κάποιον τρόπο, το φαινόμενο αυτό συνιστά μια υπερβολή της ιδεολογίας της αμφισβήτησης που χαρακτηρίζει τους αντιεξουσιαστές: υποτίθεται ότι η «εξουσία» απεργάζεται επιδημίες.

Eπικεντρώνεται στις οργανωμένες μορφές άρνησης, στη λεγόμενη junk science

Ο κόσμος προχωρεί ψηλαφώντας στο σκοτάδι και συχνά, υπερβολικά συχνά, δεν βλέπει το φως της επιστήμης. Οι θεωρίες συνωμοσίας ερμηνεύουν τα γεγονότα ως απόρροια μυστήριων και υπόγειων ενεργειών: πρόκειται για μια εναλλακτική οδό απάντησης ερωτημάτων η οποία αντιτίθεται στην «επίσημη» που, με τη σειρά της, εκλαμβάνεται ως ψευδής, μη πειστική και ύποπτη. Ωστόσο, στην περίπτωση του AIDS τα επιστημονικά στοιχεία είναι αδιάσειστα: η παγκόσμια επιστημονική κοινότητα δέχεται ότι το AIDS έχει σκοτώσει πάνω από 25 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως και ότι ο HIV προκαλεί το AIDS. Όσο για τους αρνητές πιστεύουν πάνω-κάτω τα εξής:

soti-aids-conspiracy-photo1. Το AIDS δεν είναι σαφώς ορισμένη παθογόνος οντότητα αλλά ένα κοινωνικό-πολιτικό κατασκεύασμα (Rebecca Culshaw) ή ένα αυθαίρετο όνομα για μια σειρά ασθενειών.
2. Ο HIV δεν έχει απομονωθεί σε καθαρή μορφή, οπότε η ύπαρξή του είναι αμφισβητήσιμη όπως και η εγκυρότητα των τεστ για την ανίχνευσή του. Άρα, η ύπαρξη του HIV δεν έχει αποδειχθεί, τα τεστ του HIV είναι αναξιόπιστα και δεν υπάρχουν αποδείξεις για τη σεξουαλική μετάδοσή του (Eleni Papadopulos-Eleopulos).
3. Οι αντιρετροϊκές θεραπείες δεν έχουν ελεγχθεί με ελεγχόμενες δοκιμές για την επίδειξη κλινικής βελτίωσης ή καλύτερης υγείας, πόσο μάλλον για την παράταση της ζωής.
4. Ο HIV υπάρχει αλλά είναι αβλαβής (Peter Duesberg, μεταξύ άλλων).
5. Ο HIV δεν μεταδίδεται με τη σεξουαλική επαφή και δεν προκαλεί AIDS (Henry Bauer, μεταξύ άλλων).
6. Οι φαρμακευτικές εταιρείες γνωρίζουν πως τα αντιρετροϊκά φάρμακα είναι αναποτελεσματικά για την καταπολέμηση του AIDS αλλά αποτελεσματικά για την πρόκληση του AIDS (Rath and Farber).
7. Οι θάνατοι από το AIDS οφείλονται στον υποσιτισμό, τη χρήση ναρκωτικών και τα αντιρετροϊκά φάρμακα.

soti-aids-conspiracyΗ επιστήμη αντεπιτίθεται

Η επίσημη ιατρική απαντά με πειστικότητα σε όλα αυτά. Εξάλλου, λίγοι από τους denialists είναι υψηλά ειδικευμένοι επιστήμονες με πτυχία από ευυπόληπτα πανεπιστήμια· κανένας τους δεν διαθέτει επιστημονικό υπόβαθρο στην επιδημιολογία, ούτε έχει ασχοληθεί με την έρευνα στον HIV και το AIDS. Οι πιο σχετικοί ανάμεσά τους είναι η R. Culshaw που έχει δημιουργήσει μαθηματικά μοντέλα της μόλυνσης του HIV, ο R. Richards, που εργαζόταν στην εταιρεία που παρήγαγε τα πρώτα τεστ αντισωμάτων του HIV και ο D. Rasnick που παρήγαγε αναστολείς πρωτεάσης παρόμοιους με εκείνους που χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του AIDS. Οι αρνητές κατέληξαν στα συμπεράσματά τους μέσω της τακτικής "cherry picking", από την προσωπική τους εμπειρία, από ανεκδοτολογικά πειστήρια ή από δημοσιευμένα άρθρα άλλων. Και βεβαίως, λόγω των πεποιθήσεων τους, προτείνουν στους ασθενείς του AIDS βιταμίνες και βότανα, μασάζ, ομοιοπαθητική και μια ποικιλία αναπόδεικτων θεραπειών. Δεν μου φαίνεται τυχαίο το ότι τρεις από τους πιο φανατικούς αρνητές –ο Gary Null, ο David Rasnick και ο Mathias Rath– είναι έμποροι βιταμινών και άλλων διατροφικών συμπληρωμάτων.

Οι αρνητές δεν είχαν επίδραση στην επιστημονική κοινότητα αλλά αυτό που συνέβη στη Νότια Αφρική αποδεικνύει ότι είχαν σημαντική επίδραση σε μη-επιστημονικές κοινότητες.

Πριν από μερικά χρόνια, οι πιο σημαντικοί αρνητές ήταν ο Τάμπο Μπέκι, πρόεδρος της Νότιας Αφρικής, η Μάντο Τσαμπαλάλα-Μσίμανγκ υπουργός υγείας της Νότιας Αφρικής και ο A. Brink, διευθυντής του Treatment Information Group (TIG), το οποίο ίδρυσε για να στηρίξει τον ισχυρισμό ότι τα αντιρετροϊκά φάρμακα είναι μια μορφή φαρμακολογικής γενοκτονίας. Σημειώνω εδώ ότι ο Brink είναι αυτοδίδακτος στη φαρμακολογία. Ο Μπέκι, η Τσαμπαλάλα, ο Brink και τα παγκόσμια «παλαβά» πολιτικά άκρα που υποπτεύονταν τις φαρμακοβιομηχανίες για κατασκευή ασθενειών ευθύνονται για την ραγδαία επέκταση του AIDS στην υποσαχάρια Αφρική: η προπαγάνδα εναντίον των αντιρετροϊκών φαρμάκων κατέληξε στην αντιμετώπιση της ασθένειας με σκόρδο και παντζάρια (ώστε να ενισχυθεί το ανοσοποιητικό σύστημα). Σήμερα στη Νότια Αφρική υπάρχουν περισσότεροι από πέντε εκατομμύρια οροθετικοί, ενώ μέχρι τώρα έχουν χάσει τη ζωή τους πάνω από δύο εκατομμύρια. Με άλλα λόγια, το ένα τέταρτο περίπου του πληθυσμού είτε πάσχει από AIDS είτε έχει πεθάνει από AIDS. Οι αρνητές δεν είχαν επίδραση στην επιστημονική κοινότητα αλλά αυτό που συνέβη στη Νότια Αφρική αποδεικνύει ότι είχαν –και ίσως έχουν ακόμα– σημαντική επίδραση σε μη-επιστημονικές κοινότητες. Αν προσθέσει κανείς στην προαναφερθείσα ψευδοσυμμετρία των ΜΜΕ το γεγονός ότι η επιστημονική κοινότητα είναι υπερβολικά απασχολημένη με το να παράγει επιστήμη και δεν έχει ούτε χρόνο, ούτε ενέργεια να αντιπαρατίθεται σε ακραίες, μεταφυσικές πεποιθήσεις, καταλήγουμε σε μια περιθωριακή κοινότητα με μηδαμινή αξιοπιστία στην επιστημονική κοινότητα αλλά με υπολογίσιμο αντίκτυπο σε τμήματα της κοινωνίας. Μεγάλα τμήματα της κοινωνίας πιστεύουν, έτσι κι αλλιώς, στην αστρολογία, στα φαντάσματα, στους αγγέλους, στις αγιουρβεδικές πρακτικές και στα θαυματουργά ματζούνια.

soti-aids-maggioreΟι ανθρώπινες τραγωδίες

Γιατί να δώσει κανείς προσοχή στους ισχυρισμούς των αρνητών; Όπως προαναφέρθηκε, σχεδόν κανείς δεν προέρχεται από τον ερευνητικό τομέα του HIV/AIDS και οι περισσότεροι από αυτούς ούτε έχουν επιστημονικό υπόβαθρο, ούτε δημοσιεύουν σε ιατρικά περιοδικά κύρους. Μπορούν άραγε να ισχυριστούν οι συνωμοσιολόγοι ότι εκτυλίσσεται παγκόσμια μηχανορραφία για να συγκαλυφθούν οι ιδέες όσων αντιτίθενται στις κυρίαρχες θεωρίες της επιστήμης; Μπορούν: οι συνωμοσιολόγοι δεν σκέφτονται λογικά και εμφορούνται από ιδέες παρανοειδείς. Έχουν κάποια επιτυχία ως "αντιφρονούντες" και "αιρετικοί", τόσο επειδή η αντίθεση στο Κατεστημένο διαθέτει ελκυστική αύρα, όσο και επειδή προσφέρουν παρηγορητικό μήνυμα σε πολλούς ανθρώπους που διακατέχονται από φόβο και που δεν εμπιστεύονται την επιστήμη, τα φαρμακευτικά μονοπώλια ή τις κυβερνήσεις. Το μήνυμα είναι καθησυχαστικό για όσους δεν θέλουν να πιστέψουν ότι ο HIV συνδέεται με τον τρόπο ζωής τους ή ότι πρέπει να χρησιμοποιούν προφυλακτικό. Το μήνυμα είναι ελκυστικό στους οροθετικούς που δεν θέλουν να πιστέψουν ότι τους έχει συμβεί μια συμφορά.

soti-aids360Πολλοί αρνητές ισχυρίζονται ότι εφόσον τα συμπτώματα της προσβολής από HIV μπορούν να προκληθούν κι από άλλές αιτίες πέραν του ιού, τότε ο HIV δεν προκαλεί AIDS. Δεν είναι λογική αυτή: είναι σαν να λέμε ότι εφόσον ο καρκίνος του πνεύμονα δεν οφείλεται μόνο στο κάπνισμα, τότε το κάπνισμα δεν προκαλεί καρκίνο του πνεύμονα. H Christine Maggiore, μια οροθετική ακτιβίστρια που ισχυριζόταν ότι ο HIV δεν προκαλεί AIDS, ενθάρρυνε τις οροθετικές εγκύους να μην υποβάλλονται σε φαρμακευτική αγωγή εναντίον του AIDS. Στo βιβλίο της What If Everything You Thought You Knew about AIDS Was Wrong?, που γνώρισε σχετική επιτυχία στους κύκλους των συνωμοσιολόγων της άκρας αριστεράς, εξέθετε κάμποσες παραδοξότητες και σοφιστείες. Η κόρη της Christine Maggiore πέθανε σε ηλικία τριών ετών από πνευμονοκύστη carinii –που προκλήθηκε από AIDS– τόσο επειδή η Maggiore δεν πήρε φάρμακα στη διάρκεια της εγκυμοσύνης όσο και επειδή κράτησε το παιδί της μακριά από την ιατρική επιστήμη. Η ίδια πέθανε από AIDS το 2008.

Τα φάρμακα αυτά σώζουν τη ζωή των ασθενών και οι παρενέργειές τους είναι διαχειρίσιμες.

Τέλος, ο ισχυρισμός ότι η AZT ή άλλα αντιρετροϊκά φάρμακα (Atripla, Combivir, Emtriva, Kivexa, Retrovir) δεν είναι αποτελεσματικά στην καταπολέμηση του AIDS, είναι απλούστατα ψέμα. Τα φάρμακα αυτά σώζουν τη ζωή των ασθενών και οι παρενέργειές τους είναι διαχειρίσιμες. Όποιος δεν το βλέπει αυτό, είναι απλώς ανόητος. Μια από τις πρώτες μελέτες που κατέγραψαν την αποτελεσματικότητα της AZT είχε γίνει από ερευνητές που ενδιαφέρονταν τόσο να αποδείξουν ότι οι προσευχές στον θεό αυξάνουν το προσδόκιμο ζωής των ασθενών με AIDS ώστε δεν ανέφεραν το γεγονός ότι όλοι οι ασθενείς κατά τη διάρκεια της μελέτης τους επέζησαν διότι απλούστατα έπαιρναν αντιρετροϊκά φάρμακα. Το γεγονός ότι κάποιος μπορεί να υπέστη βλάβες λαμβάνοντας AZT ενώ δεν είχε AIDS είναι άσχετο με το αν η ΑΖΤ είναι ευεργετική για τους ασθενείς.

Συμπέρασμα του Nicoli Nattrass, συμπέρασμα του Seth C. Kalichman: η επιστήμη δεν είναι συμπαγής· τα διαφορετικά της τμήματα, οι ποικίλες σχολές δημιουργούν ανάδραση και αυτοέλεγχο. Οι άνθρωποι που πιστεύουν, όπως η Rebecca Culshaw, ότι η επιστήμη «έχει πουλήσει την ψυχή της στον διάβολο» είναι απλούστατα επικίνδυνοι.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ

* Παραλλαγή αυτού του κειμένου εκφωνήθηκε στο 25o Πανελλήνιο Συνέδριο για το AIDS που έλαβε χώρα στην Αθήνα από 29-11 ώς 1-12 και διοργανώθηκε από την Ελληνική Εταιρεία Μελέτης και Αντιμετώπισης του AIDS.

 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Έρση Σωτηροπούλου: «Ευχαριστώ το Φεστιβάλ Τήνου, δεν θα λάβω τα χρήματα του βραβείου»

Έρση Σωτηροπούλου: «Ευχαριστώ το Φεστιβάλ Τήνου, δεν θα λάβω τα χρήματα του βραβείου»

Η συγγραφέας Έρση Σωτηροπούλου, με  δήλωσή της, αρνήθηκε να λάβει το ποσό των 10.000 ευρώ που προσφέρει άγνωστος Ελληνοαμερικανός και το οποίο θα συνόδευε το βραβείο που θα λάβει φέτος στο 10ο Διεθνές Λογοτεχνικό Φεστιβάλ Τήνου. 

Επιμέλεια: Book Press

...
Χάρης Χρ. Γεωργιάδης: «Εισηγούμαι μια βήμα προς βήμα διαπραγμάτευση με την Τουρκία που ίσως να μην στοχεύει αμέσως σε συνολική λύση»

Χάρης Χρ. Γεωργιάδης: «Εισηγούμαι μια βήμα προς βήμα διαπραγμάτευση με την Τουρκία που ίσως να μην στοχεύει αμέσως σε συνολική λύση»

Συνέντευξη με τον πρώην υπουργό Οικονομικών της Κύπρου, πρόεδρο της Επιτροπής Εξωτερικών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Βουλής των Αντιπροσώπων και συγγραφέα Χάρη Χρ. Γεωργιάδη, με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του «Νέος ρεαλισμός – Το Κυπριακό 50 χρόνια από την τουρκική εισβολή» (εκδ. Παπαζήση). 

...
Επίδαυρος: «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα (κριτική)

Επίδαυρος: «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα (κριτική)

Για την παράσταση του Κρατικού Θέατρο Βορείου Ελλάδος «Πλούτος» του Αριστοφάνη, σε σκηνοθεσία του Γιάννη Κακλέα, η οποία παρουσιάστηκε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου στις 19 & 20 Ιουλίου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Το 388 π.Χ. με τον «Πλούτο» ο Αρ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

«Ο λαγός έχει λεφτά» του Τζον Απντάικ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση του επίμετρου του Γιώργου-Ίκαρου Μπαμπασάκη, από το μυθιστόρημα του Τζον Απντάικ [John Updike] «Ο λαγός έχει λεφτά» (μτφρ. Πάνος Τομαράς), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 12 Ιουλίου από τις εκδόσεις Οξύ.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Μεγάλη Αμερικανική βόλτα τε...

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

«Σκάβοντας εντός» του Χρήστου Β. Μασσαλά (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του ομότιμου καθηγητή πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 
Χρήστου Β. Μασσαλά «Σκάβοντας εντός», το οποίο θα κυκλοφορήσει το επόμενο διάστημα από τις εκδόσεις Νίκας.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ξύπνησε μέσα μου η επιθ...

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

«Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» του Αλέξις Ραβέλο (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αστυνομικό μυθιστόρημα του Αλέξις Ραβέλο [Alexis Ravelo] «Οι σκληροί δεν διαβάζουν ποίηση» (μτφρ. Κρίτων Ηλιόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 25 Ιουνίου από τις εκδόσεις Τόπος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα σύμφωνα με τους Νιου Γιορκ Τάιμς – Μεθοδολογία, σχόλια, διακρίσεις, τα 20 πρώτα

Τα 100 καλύτερα βιβλία του 21ου αιώνα, όπως ψηφίστηκαν από 503 μυθιστοριογράφους, συγγραφείς μη μυθοπλαστικών έργων, ποιητές, κριτικούς και άλλους βιβλιόφιλους – με την επιμέλεια των συντακτων του Book Review των Νew Υork Τimes. Έκπληξη; Οι γυναίκες συγγραφείς είναι, οριακά, περισσότερες από τους άντρες. 

...
50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

50 χρόνια από την εισβολή στην Κύπρο: 5 μυθιστορήματα που μιλούν για το ανεπούλωτο τραύμα

Στις 20 Ιουλίου συμπληρώνονται 50 χρόνια από τον Αττίλα Ι που αποτέλεσε την πρώτη πράξη της κυπριακής τραγωδίας. Επιλέγουμε πέντε μυθιστορήματα που εξετάζουν τα επίχειρα της Ιστορίας μέσα από το πρίσμα προσωπικών καταστροφών. Εικόνα στο κέντρο του άρθρου: © Doros Partasides. 

...
Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Πώς να περάσεις «απέναντι»: 10 βιβλία που βοηθούν να αλλάξεις νοοτροπία και στόχους

Γίνεται να αλλάξουμε τη ζωή μας αντιμετωπίζοντας τους φόβους, τα τραύματα του παρελθόντος και να αγαπήσουμε πραγματικά; Επιλέγουμε δέκα βιβλία που μας παρέχουν πρακτικές συμβουλές για να δούμε τον εαυτό μας κάτω από ένα νέο φως. 

Γράφει ο Λεωνίδας Καλούσης 

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

15 Δεκεμβρίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2023

Mυθιστορήματα, νουβέλες, διηγήματα, ποιήματα: Επιλογή 100 βιβλίων, ελληνικών και μεταφρασμένων, από τη βιβλιοπαραγωγή του 2023. Επιλογή: Συντακτική ομάδα της Book

ΦΑΚΕΛΟΙ