glass-houses

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Διαβάζοντας ένα σενάριο του Φώτου Λαμπρινού γύρω από τις ουτοπίες του 20ού αιώνα, ανέσυρα από τα ύψη της βιβλιοθήκης το δυστοπικό μυθιστόρημα του Γεβγκένι Ζαμιάτιν «Εμείς», ένα προφητικό βιβλίο που γράφτηκε το 1921.Ο συγγραφέας, που έφυγε από τη Σοβιετική Ένωση στις αρχές της δεκαετίας του '30 (λέγεται ότι ο Μαξίμ Γκόρκι παρακάλεσε τον Στάλιν να του δώσει την άδεια), ενεπνεύσθη το «Εμείς» από τις επαναστάσεις του 1905 και του 1917, καθώς κι από την εμπειρία του στα ναυπηγεία του ποταμού Τάιν (Βορειοδυτική Αγγλία) στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

Η ιστορία του «Εμείς» εκτυλίσσεται στο μέλλον όπου έχει επικρατήσει το Μονοκράτος, ένα αυταρχικό, αστυνομικό καθεστώς που έχει μετατρέψει τον πλανήτη σε γυάλινη κοσμόπολη: οι κάτοικοι είναι «κρατούμενοι», όλες τους οι ενέργειες ρυθμίζονται από την κεντρική εξουσία και παρακολουθούνται μέσω ενός πολεοδομικού σχεδίου παρόμοιου με το Πανοπτικό. H ζωή τους είναι οργανωμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η μέγιστη παραγωγικότητα: βαδίζουν στοιχισμένοι φορώντας ομοιόμορφες στολές πάνω στις οποίες είναι σημειωμένος ο αριθμός τους (οι άνδρες διακρίνονται από ένα σύμφωνο και μονούς αριθμούς, οι γυναίκες από ένα φωνήεν και ζυγούς αριθμούς), ενώ απαγορεύεται, μεταξύ άλλων, ο έρωτας, το κάπνισμα, το αλκοόλ, η υπενθύμιση του παρελθόντος πριν από το Μονοκράτος, τα νυχτερινά όνειρα, η απόκτηση παιδιών χωρίς την άδεια των ευγονιστών.

your-utopia-my-dystopiaΧίλια χρόνια μετά την κατάκτηση του κόσμου, το Μονοκράτος ετοιμάζει το πρώτο του διαστημόπλοιο – τον «Ολοκληρωτή» - το οποίο θα εισβάλει σε άλλους πλανήτες για να κάνει, με τη βία, «ευτυχισμένους» όλους τους εξωγήινους απαλλάσσοντάς τους από τον πρωτογονισμό της ελευθερίας. Ο Ολοκληρωτής είναι έργο του μηχανικού D-503 ο οποίος ζει, όπως όλοι οι «αριθμοί», σε γυάλινο σπίτι και παρακολουθείται από τους Φύλακες. Ο D-503 έχει ως ερωμένη "μερικής απασχόλησης" την Ο-90 που, διορισμένη από το Μονοκράτος, προσφέρει τις υπηρεσίες της και στον καλύτερό του φίλο, τον κρατικό ποιητή Ρ-13 ο οποίος απαγγέλλει τα ποιήματά του σε δημόσιες εκτελέσεις.

O Ζαμιάτιν κατασκευάζει έναν κόσμο απάνθρωπης ευταξίας πολύ πριν οι μπολσεβίκοι προσπαθήσουν να πραγματοποιήσουν την σοσιαλιστική ουτοπία.

O Ζαμιάτιν κατασκευάζει έναν κόσμο απάνθρωπης ευταξίας πολύ πριν οι μπολσεβίκοι προσπαθήσουν να πραγματοποιήσουν την σοσιαλιστική ουτοπία. Το «Εμείς» αποτυπώνει τόσο την ανησυχία που προκάλεσε η εκβιομηχάνιση (και ο τεϊλορισμός), όσο και τις ιδεολογικές ζυμώσεις που εκτυλίσσονταν στη Ρωσία, οι οποίες αποτελούσαν μέρος του οικουμενικού Zeigeist – φουτουρισμός, πολεμικός σοσιαλισμός, αναλυτική ψυχολογία του Γιουνγκ, πολεοδομικές ουτοπίες (Ebenezer Howard, Tony Garnier), κινηματογραφικά οράματα και, όπως πάντα, θεωρίες Συντέλειας. Με λίγα λόγια, το «Εμείς» δεν είναι μόνο μια προβολή στο σοβιετικό μέλλον -μολονότι η οξυδέρκεια του Ζαμιάτιν είναι μαγική: κάνει λόγο για «ψυχο-χειρουργική μετατροπή», για «τρακτέρ με ανθρώπινη μορφή» για τον απόλυτο ηγέτη που ονομάζεται «Ευεργέτης», για κλίμα παράνοιας, προδοσίας, καταγγελιών, επίβουλων ψιθύρων, βασανιστηρίων – αλλά επίσης μια εμβάθυνση στη διαλεκτική ουτοπίας/δυστοπίας. Ο Ζαμιάτιν μοιάζει να λέει: κάθε ουτοπία περικλείει μια δυστοπία και η «πραγματοποίηση» της ουτοπίας ισοδυναμεί με την ακύρωσή της.

the-santambrogio-milano-glass-houses-living-without-boundaries-8Οι ήρωες του «Εμείς» προσπαθούν να παραβιάσουν τους νόμους για να ζήσουν «σαν άνθρωποι» – ενώ πολλά συμβαίνουν κάτω από τη «Μηχανή του Ευεργέτη», μέρος του μεγάλου Πράσινου Τείχους κατεδαφίζεται, πουλιά εισρέουν στην πόλη, οι «αριθμοί» προχωρούν σε μικρές πράξεις αφηφησιάς. Το Μονοκράτος κλονίζεται, η επανάσταση όμως αναβάλλεται.

Ο Ζαμιάτιν, χρησιμοποιώντας βιβλικές μεταφορές, εικόνες από την Αποκάλυψη κι από παλιότερα λογοτεχνικά έργα στα οποία εκφραζόταν η μελλοντολογική ιδέα της κοινωνικής ισοπέδωσης σε «παγκοσμιοποιημένο» αστικό περιβάλλον (όπως το διήγημα "The New Utopia" του Jerome K. Jerome, τα έργα του H. G. Wells, το "Iron Heel" του Jack London), καταδεικνύει, νομίζω, τη δύναμη της λογοτεχνίας ως μάρτυρα της εποχής της και ως προλέγοντα του μέλλοντος: «τα πράγματα θα γίνουν έτσι επειδή δεν μπορούν να γίνουν διαφορετικά». Και «τα πράγματα γίνονται όπως γίνονται επειδή...» Όποιος έζησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τις ρωσικές επαναστάσεις είχε, φαντάζομαι, τη χειρότερη δυνατή εντύπωση από την ανθρώπινη φύση.

Ο Φώτος Λαμπρινός αναφέρεται στο «Εμείς» σ' αυτό το σενάριο που επικεντρώνεται στην αναγκαστική κολεκτιβοποίηση την οποία επέβαλε ο Στάλιν στους σιτοβολώνες της Σοβιετικής Ένωσης. Το αποτέλεσμα ήταν να πεθάνουν 3,5 εκατομμύρια άνθρωποι από πείνα και να σημειωθούν αναρίθμητες πράξεις κανιβαλισμού: το 1933 ονομάστηκε «μαύρη χρονιά» κι από τότε όλες οι χρονιές ήταν μαύρες. Ο Ζαμιάτιν έμαθε για τον ανελέητο «πόλεμο εναντίον των κουλάκων» ενώ βρισκόταν στο Παρίσι∙ πέθανε λίγα χρόνια αργότερα τις μέρες των μεγάλων εκκαθαρίσεων. Οι συμπατριώτες του έμεναν σε γυάλινα σπίτια και έριχναν πέτρες ο ένας στον άλλον.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ 

emeis-exofylloΕμείς
Γιεβγκιένι Ζαμιάτιν
Μτφρ: Ειρήνη Κουσκουμβεκάκη
Επιμέλεια: Δημήτρης Κωνσταντίνου
Εκδόσεις Εξάρχεια, 2011
Τιμή € 13,00, σελ. 293

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff Θεωρίες συνωμοσίας (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pie...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Άντρες χωρίς άντρες, του Νίκου Δαββέτα

Για το μυθιστόρημα του Νίκου Δαββέτα «Άντρες χωρίς άντρες» (εκδ. Πατάκη), μια πολυφωνική σύνθεση για τους άρρητους δεσμούς ανάμεσα σε πατέρες και γιους. 

Του Μάνου Κοντολέων 

Ο Νίκος Δαββέτας συνηθίζει να χρησιμοποιεί ένα ιστορικό γεγονός ή μ...

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Σύμπνοια κοινού κι επιτροπής για το βραβείο Not the Booker prize για το 2020

Το βραβείο Not the Booker prize, βραβείο των αναγνωστών της εφημερίδας The Guardian, κερδίζει για το 2020 ο Richard Owain Roberts με το βιβλίο Hello friend we missed you. Το μυθιστόρημα υποστηρίχτηκε εξίσου θερμά από την τριμελή επιτροπή της εφημερίδας.

Της Σοφίας Μεσσήνη

...
5 λεπτά με τον Γιώργο Ν. Περαντωνάκη

5 λεπτά με τον Γιώργο Ν. Περαντωνάκη

Πέντε λεπτά με έναν συγγραφέα. Σήμερα, ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης, με αφορμή το μυθιστόρημά του «Πυθαγόρας» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη.

Επιμέλεια: Book Press

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το μυθιστόρημά σας; Θυμάστε το αρχικό ερ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Έντγκαρ Άλαν Πόε σε 4+1 βιβλία

Περιήγηση στο επιδραστικό έργο του Edgar Allan Poe μέσα από πέντε σχετικά πρόσφατα βιβλία, τέσσερα με δικά του έργα και ένα με κείμενα εμπνευσμένα από την τόσο ιδιαίτερη λογοτεχνία του. 

Του Δημήτρη Αργασταρά

Κοιν...

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

05 Οκτωβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ