glass-houses

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Διαβάζοντας ένα σενάριο του Φώτου Λαμπρινού γύρω από τις ουτοπίες του 20ού αιώνα, ανέσυρα από τα ύψη της βιβλιοθήκης το δυστοπικό μυθιστόρημα του Γεβγκένι Ζαμιάτιν «Εμείς», ένα προφητικό βιβλίο που γράφτηκε το 1921.Ο συγγραφέας, που έφυγε από τη Σοβιετική Ένωση στις αρχές της δεκαετίας του '30 (λέγεται ότι ο Μαξίμ Γκόρκι παρακάλεσε τον Στάλιν να του δώσει την άδεια), ενεπνεύσθη το «Εμείς» από τις επαναστάσεις του 1905 και του 1917, καθώς κι από την εμπειρία του στα ναυπηγεία του ποταμού Τάιν (Βορειοδυτική Αγγλία) στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου.

Η ιστορία του «Εμείς» εκτυλίσσεται στο μέλλον όπου έχει επικρατήσει το Μονοκράτος, ένα αυταρχικό, αστυνομικό καθεστώς που έχει μετατρέψει τον πλανήτη σε γυάλινη κοσμόπολη: οι κάτοικοι είναι «κρατούμενοι», όλες τους οι ενέργειες ρυθμίζονται από την κεντρική εξουσία και παρακολουθούνται μέσω ενός πολεοδομικού σχεδίου παρόμοιου με το Πανοπτικό. H ζωή τους είναι οργανωμένη με τέτοιο τρόπο ώστε να εξασφαλίζεται η μέγιστη παραγωγικότητα: βαδίζουν στοιχισμένοι φορώντας ομοιόμορφες στολές πάνω στις οποίες είναι σημειωμένος ο αριθμός τους (οι άνδρες διακρίνονται από ένα σύμφωνο και μονούς αριθμούς, οι γυναίκες από ένα φωνήεν και ζυγούς αριθμούς), ενώ απαγορεύεται, μεταξύ άλλων, ο έρωτας, το κάπνισμα, το αλκοόλ, η υπενθύμιση του παρελθόντος πριν από το Μονοκράτος, τα νυχτερινά όνειρα, η απόκτηση παιδιών χωρίς την άδεια των ευγονιστών.

your-utopia-my-dystopiaΧίλια χρόνια μετά την κατάκτηση του κόσμου, το Μονοκράτος ετοιμάζει το πρώτο του διαστημόπλοιο – τον «Ολοκληρωτή» - το οποίο θα εισβάλει σε άλλους πλανήτες για να κάνει, με τη βία, «ευτυχισμένους» όλους τους εξωγήινους απαλλάσσοντάς τους από τον πρωτογονισμό της ελευθερίας. Ο Ολοκληρωτής είναι έργο του μηχανικού D-503 ο οποίος ζει, όπως όλοι οι «αριθμοί», σε γυάλινο σπίτι και παρακολουθείται από τους Φύλακες. Ο D-503 έχει ως ερωμένη "μερικής απασχόλησης" την Ο-90 που, διορισμένη από το Μονοκράτος, προσφέρει τις υπηρεσίες της και στον καλύτερό του φίλο, τον κρατικό ποιητή Ρ-13 ο οποίος απαγγέλλει τα ποιήματά του σε δημόσιες εκτελέσεις.

O Ζαμιάτιν κατασκευάζει έναν κόσμο απάνθρωπης ευταξίας πολύ πριν οι μπολσεβίκοι προσπαθήσουν να πραγματοποιήσουν την σοσιαλιστική ουτοπία.

O Ζαμιάτιν κατασκευάζει έναν κόσμο απάνθρωπης ευταξίας πολύ πριν οι μπολσεβίκοι προσπαθήσουν να πραγματοποιήσουν την σοσιαλιστική ουτοπία. Το «Εμείς» αποτυπώνει τόσο την ανησυχία που προκάλεσε η εκβιομηχάνιση (και ο τεϊλορισμός), όσο και τις ιδεολογικές ζυμώσεις που εκτυλίσσονταν στη Ρωσία, οι οποίες αποτελούσαν μέρος του οικουμενικού Zeigeist – φουτουρισμός, πολεμικός σοσιαλισμός, αναλυτική ψυχολογία του Γιουνγκ, πολεοδομικές ουτοπίες (Ebenezer Howard, Tony Garnier), κινηματογραφικά οράματα και, όπως πάντα, θεωρίες Συντέλειας. Με λίγα λόγια, το «Εμείς» δεν είναι μόνο μια προβολή στο σοβιετικό μέλλον -μολονότι η οξυδέρκεια του Ζαμιάτιν είναι μαγική: κάνει λόγο για «ψυχο-χειρουργική μετατροπή», για «τρακτέρ με ανθρώπινη μορφή» για τον απόλυτο ηγέτη που ονομάζεται «Ευεργέτης», για κλίμα παράνοιας, προδοσίας, καταγγελιών, επίβουλων ψιθύρων, βασανιστηρίων – αλλά επίσης μια εμβάθυνση στη διαλεκτική ουτοπίας/δυστοπίας. Ο Ζαμιάτιν μοιάζει να λέει: κάθε ουτοπία περικλείει μια δυστοπία και η «πραγματοποίηση» της ουτοπίας ισοδυναμεί με την ακύρωσή της.

the-santambrogio-milano-glass-houses-living-without-boundaries-8Οι ήρωες του «Εμείς» προσπαθούν να παραβιάσουν τους νόμους για να ζήσουν «σαν άνθρωποι» – ενώ πολλά συμβαίνουν κάτω από τη «Μηχανή του Ευεργέτη», μέρος του μεγάλου Πράσινου Τείχους κατεδαφίζεται, πουλιά εισρέουν στην πόλη, οι «αριθμοί» προχωρούν σε μικρές πράξεις αφηφησιάς. Το Μονοκράτος κλονίζεται, η επανάσταση όμως αναβάλλεται.

Ο Ζαμιάτιν, χρησιμοποιώντας βιβλικές μεταφορές, εικόνες από την Αποκάλυψη κι από παλιότερα λογοτεχνικά έργα στα οποία εκφραζόταν η μελλοντολογική ιδέα της κοινωνικής ισοπέδωσης σε «παγκοσμιοποιημένο» αστικό περιβάλλον (όπως το διήγημα "The New Utopia" του Jerome K. Jerome, τα έργα του H. G. Wells, το "Iron Heel" του Jack London), καταδεικνύει, νομίζω, τη δύναμη της λογοτεχνίας ως μάρτυρα της εποχής της και ως προλέγοντα του μέλλοντος: «τα πράγματα θα γίνουν έτσι επειδή δεν μπορούν να γίνουν διαφορετικά». Και «τα πράγματα γίνονται όπως γίνονται επειδή...» Όποιος έζησε τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και τις ρωσικές επαναστάσεις είχε, φαντάζομαι, τη χειρότερη δυνατή εντύπωση από την ανθρώπινη φύση.

Ο Φώτος Λαμπρινός αναφέρεται στο «Εμείς» σ' αυτό το σενάριο που επικεντρώνεται στην αναγκαστική κολεκτιβοποίηση την οποία επέβαλε ο Στάλιν στους σιτοβολώνες της Σοβιετικής Ένωσης. Το αποτέλεσμα ήταν να πεθάνουν 3,5 εκατομμύρια άνθρωποι από πείνα και να σημειωθούν αναρίθμητες πράξεις κανιβαλισμού: το 1933 ονομάστηκε «μαύρη χρονιά» κι από τότε όλες οι χρονιές ήταν μαύρες. Ο Ζαμιάτιν έμαθε για τον ανελέητο «πόλεμο εναντίον των κουλάκων» ενώ βρισκόταν στο Παρίσι∙ πέθανε λίγα χρόνια αργότερα τις μέρες των μεγάλων εκκαθαρίσεων. Οι συμπατριώτες του έμεναν σε γυάλινα σπίτια και έριχναν πέτρες ο ένας στον άλλον.

ΣΩΤΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ 

emeis-exofylloΕμείς
Γιεβγκιένι Ζαμιάτιν
Μτφρ: Ειρήνη Κουσκουμβεκάκη
Επιμέλεια: Δημήτρης Κωνσταντίνου
Εκδόσεις Εξάρχεια, 2011
Τιμή € 13,00, σελ. 293

politeia-link

 

 

 

 

 

 

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Μεταφραστικές στιχομυθίες

Ερωταποκρίσεις από παλαιότερες συνομιλίες και συνεντεύξεις με ποιητές και μεταφραστές.

Του Κώστα Κουτσουρέλη

Πώς επιλέγουμε τα κείμενα που μεταφράζουμε;

Με ποικίλους τρόπους και για όλους τους δυνατ...

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

Η βιογραφία της Άνγκελα Μέρκελ κυκλοφορεί στα ελληνικά

«Η Καγκελάριος» είναι μια καθηλωτική πολιτική βιογραφία και ταυτόχρονα μια προσωπική ανθρώπινη ιστορία ενός αουτσάιντερ: μιας χημικού, κόρης πάστορα, η οποία μεγάλωσε στην Ανατολική Γερμανία και κατάφερε να γίνει η άτυπη ηγέτιδα της Δύσης. Στα ελληνικά θα κυκλοφορήσει από τις Εκδόσεις Ψυχογιός στις 21 Οκτωβρίου...

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Προσωπικότητες στο Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού: Στέλιος Ράμφος

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στις «Προσωπικότητες» Σεπτεμβρίου 2021 παρουσιάζει τον Στέλιο Ράμφο.

Επιμέλεια: Book Press

Στέλιος Ράμφος: κορυφαίος στοχαστής, πολυγραφότατος συγγραφέας και από τους πλέον επιδραστικούς σύγχρονους φιλοσόφους.

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Γιοζεφίνε η αοιδός, του Φραντς Κάφκα (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός διηγήματος από την ανθολογία του Franz Kafka «Γιοζεφίνε η αοιδός και άλλα διηγήματα» (μτφρ. Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, επίμετρο: Κατερίνα Καρακάση) που κυκλοφορεί στις 6 Αυγούστου από τις εκδόσεις Κίχλη.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Στὴ συναγωγή μας... ...

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Σάγκι Μπέιν, του Ντάγκλας Στιούαρτ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βραβευμένο με Booker 2020 μυθιστόρημα του Douglas Stuart «Σάγκι Μπέιν» (μτφρ. Σταυρούλα Αργυροπούλου), που κυκλοφορεί στις 30 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Η Άγκνες αναδύθηκε έγκαιρα α...

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Χίλιοι διάβολοι, του Φρανκ Γκολντάμερ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Frank Goldammer «Χίλιοι διάβολοι» (μτφρ. Γιώτα Λαγουδάκου), που κυκλοφορεί την 1 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Χέλερ μπήκε στο εστιατόριο από την ανοιχτή πόρτα στη...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

11η Σεπτεμβρίου, 20 χρόνια μετά: 20 βιβλία που μας βοήθησαν να κατανοήσουμε

Είκοσι χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τα γεγονότα που μας εισήγαγαν στον 21ο αιώνα. Ήταν η μεγαλύτερη και πιο σοκαριστική αλληλουχία τρομοκρατικών ενεργειών που έγινε ποτέ, με μερικά λεπτά διαφορά: οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους στη Νέα Υόρκη, και στο Πεντάγωνο στην Ουάσιγκτον, την 11η Σεπτεμβρίου του 2001. Α...

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Τα ώριμα βιβλία του Αυγούστου: 26 πρόσφατες εκδόσεις

Οι περισσότεροι από τα τίτλους που παρουσιάζονται εδώ έφτασαν στα χέρια μας πολύ πρόσφατα. Πρόκειται για ενδιαφέροντα βιβλία που στην πλειονότητά τους πέρασαν «κάτω από τα ραντάρ» των βιβλιοπροτάσεων για το καλοκαίρι. Ιδού μερικά από τα καλύτερα. 

Ε...

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα καλά βιβλία, πρόσκληση για σκέψη

Έντεκα βιβλία ιστορίας, εθνολογίας, σύγχρονων οικονομικών και κοινωνικών ζητημάτων για τους εναπομείναντες στην πόλη αλλά και για όσους ακόμη αναζητούν βιβλία για τις διακοπές τους που να αξίζουν το βάρος τους.

Του Γιώργου Σιακαντάρη

...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

11 Δεκεμβρίου 2020 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2020

Να επιλέξεις τα «καλύτερα» λογοτεχνικά βιβλία από μια χρονιά τόσο πλούσια σε καλούς τίτλους όπως η χρονιά που κλείνει δεν είναι εύκολη υπόθεση. Το αποτολμήσαμε, όπως άλ

ΦΑΚΕΛΟΙ