hawkingleonard250

Νέες απαντήσεις στα έσχατα ερωτήματα της ζωής

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, θαυμάζω τον Στήβεν Χόκινγκ και αισθάνομαι δέος μπροστά στην ύπαρξή του. Με τον καιρό εκτίμησα και τον Λέναρντ Μλοντίνοβ, η σκέψη του οποίου μου φαινόταν πάντα λιγότερο ξεκάθαρη: μεταξύ άλλων, ο Μλοντίνοβ συνεργάστηκε με τον Χόκινγκ στο «Ένα συντομότερο χρονικό του Χρόνου», το sequel του πασίγνωστου “A Brief History of Time”. Πριν από λίγο καιρό, το δίδυμο επανήλθε με το “Μεγάλο σχέδιο” (εκδ. Κάτοπτρο), ένα βιβλίο εκλαϊκευμένης επιστήμης που θα έπρεπε να διδάσκεται στο σχολείο.

Αλλά δεν διδάσκεται: αντ’ αυτού, στις περισσότερες χώρες, διδάσκεται η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη. Τελευταία, ο Μλοντίνοβ βρήκε μια περιφερειακή θέση στο σχολείο με την απολαυστική σειρά μαθηματικών για παιδιά -“The Kids of Einstein Elementary”– όπου τα μαθηματικά παρουσιάζονται σαν την τρελή περιπέτεια που είναι. Όμως αυτό δεν αρκεί. Η παιδεία δεν ακολουθεί την πρόοδο της επιστήμης: σε μια πρόσφατη εκπομπή του “Ποιος θέλει να γίνει εκατομμυριούχος” ερωτώμενοι και κοινό ισχυρίζονταν ότι ο ήλιος γυρίζει γύρω από τη Γη…

Στο «Μεγάλο σχέδιο» λοιπόν -που οφείλει τον τίτλο του στα ερωτήματα του ανθρώπου «Υπάρχει αρχιτέκτονας στο Σύμπαν;» και «Ο κόσμος δημιουργήθηκε άραγε με βάση ένα ανώτερο σχέδιο;»- οι δυο σοφοί απαντούν στα αιώνια ερωτήματα του ανθρώπου με σύγχρονους «μετα-αϊνσταϊνικούς» συλλογισμούς. Θέλω να πω ότι ίσως ο Αϊνστάιν και ο Μαξ Πλανκ να απαντούσαν λίγο διαφορετικά. Πότε και πώς άρχισε να υπάρχει το Σύμπαν; 
Γιατί και πώς βρισκόμαστε στη Γη; 
Θα μπορούσε να μην υπάρχει “τίποτα” στη θέση όλων όσα υπάρχουν;
Ποια είναι η φύση της πραγματικότητας; Γιατί οι νόμοι της φύσης εμφανίζονται τόσο ακριβείς και ρυθμισμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπουν την ύπαρξη 
όντων σαν εμάς; 
Αποτελεί το “σχέδιο” του Σύμπαντος ένδειξη για έναν αγαθό δημιουργό ο οποίος έθεσε τα πάντα σε κίνηση; (Όσο για το “αγαθός”, ακόμα και οι θρησκευόμενοι παραπονιούνται είτε για τη σιωπή του, είτε για τις ακατανόητες αποφάσεις του, είτε για τον σαδισμό αυτού του φανταστικού παντοδύναμου όντος…) Μήπως η επιστήμη έχει να προσφέρει μια πειστική εξήγηση για τη δημιουργία του κόσμου;

Η απάντηση είναι ότι υπάρχουν πολλές απαντήσεις και πολλές εξηγήσεις. Μάθαμε πολλά μέσα σε λίγους αιώνες και έχουμε μακρύ δρόμο να διανύσουμε μέχρι να φωτίσουμε τα μυστήρια του Σύμπαντος. Στο “Μεγάλο Σχέδιο” παρουσιάζονται οι πιο σύγχρονοι προβληματισμοί σχετικά με την ιδέα ότι δεν υπάρχει αποκλειστικά μία εκδοχή της πραγματικότητας (μαρξιστές ήρθε το τέλος σας!) και με τη “θεωρία του πολυσύμπαντος”, την ιδέα δηλαδή ότι υπάρχει πληθώρα “παράλληλων” συμπάντων. Επίσης, παρουσιάζεται η κοσμολογική προσέγγιση “από πάνω προς τα κάτω”, η ιδέα ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική πιθανή ιστορία του Σύμπαντος, μολονότι το Μπιγκ Μπανγκ παραμένει η πιο αξιόπιστη. Τέλος, γίνεται ένας σχολιασμός της θεωρίας Μ, που αποτελεί μια πληρέστερη θέαση του κόσμου, μέρος της οποίας είναι η θεωρία των υπερχορδών (και όχι η παραδοσιακή των σωματιδίων).

megalosxedioΗ φυσική διασταυρώνεται, όπως είναι φυσικό, με τη φιλοσοφία. Μιας κι αυτές τις μέρες ξεφύλλιζα τη “Χαρούμενη επιστήμη”, σκέφτομαι τώρα ότι το “Μεγάλο σχέδιο” θα άρεσε στον Νίτσε. Ο Νίτσε πέθανε νωρίς, μετά την “Καταγωγή των ειδών” αλλά πριν από τα θαύματα της μοντέρνας επιστήμης. Το 1873, σ’ ένα ανέκδοτο έργο του με τίτλο «Περί αληθείας και ψεύδους υπό την εξωηθική έννοια», ο τότε νεαρός καθηγητής που δίδασκε αρχαία φιλολογία στο πανεπιστήμιο της Βασιλείας, έγραφε: “Σε μια απομακρυσμένη γωνιά του σύμπαντος το οποίο εκτείνεται στραφταλίζοντας σε αναρίθμητα ηλιακά συστήματα, υπήρχε κάποτε ένα άστρο όπου έξυπνα ζώα επινόησαν τη γνώση. Ήταν η πιο αλαζονική και ψεύτικη στιγμή της ‘ιστορίας του κόσμου’: μια στιγμή μονάχα. Η φύση τρεμούλιασε αναπνέοντας για λίγο και το άστρο ακινητοποιήθηκε και πάγωσε· ήταν το τέλος αυτών των έξυπνων ζώων. Αυτό είναι το παραμύθι που θα μπορούσε να διηγηθεί κάποιος χωρίς ωστόσο να εικονογραφήσει πειστικά τον άθλιο, φαντασματικό και εφήμερο τρόπο, τον παράλογο και τυχαίο τρόπο με τον οποίον συμπεριφέρεται ο ανθρώπινος νους μέσα στη φύση: πέρασε μια αιωνιότητα κατά την οποία δεν υπήρχε καν· κι όταν εξαφανιστεί πάλι, τίποτα δεν θα έχει μεσολαβήσει. Για τον περιβόητο νου, δεν υπάρχει αποστολή πέρα από την ανθρώπινη ζωή: είναι μονάχα ανθρώπινος· και μονάχα όποιος τον κατέχει και τον γεννά τού αποδίδει τόση σπουδαιότητα λες και περιέχει τον άξονα γύρω από τον οποίον γυρίζει ο κόσμος. Αλλά αν κατανοήσουμε το κουνούπι, θα ξέρουμε ότι κι αυτό πετάει στον αέρα με την ίδια έμφαση νιώθοντας φορέας του ιπτάμενου κέντρου αυτού του κόσμου”. Θα μπορούσα να παραθέσω ολόκληρο το πολυσέλιδο κείμενο…

Ο Στήβεν Χόκινγκ και ο Λέναρντ Μλοντίνοβ συνθέτουν με απλό τρόπο μια σοβαρή εκδοχή για τη δημιουργία του κόσμου, για το παρελθόν και το μέλλον του Σύμπαντος. Και παραδέχονται, με τον τρόπο τους, ότι άνθρωπος δεν μπορεί παρά να βλέπει τον κόσμο με τα μάτια του ανθρώπου. «Ο κόσμος, γιε μου,» λέει ο μπαμπάς ψάρι στο παιδί του, «είναι μια μεγάλη γυάλα γεμάτη νερό.»

 

Ακολουθήστε την boopress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Σαλμάν Ρούσντι: Τρεις δεκαετίες με απειλή θανάτου από το Ισλάμ – Ποιος είναι ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων»

Σαλμάν Ρούσντι: Τρεις δεκαετίες με απειλή θανάτου από το Ισλάμ – Ποιος είναι ο συγγραφέας των «Σατανικών Στίχων»

Βελτιώθηκε η κατάσταση της υγείας του Σάλμαν Ρούσντι, σύμφωνα με τον λογοτεχνικό ατζέντη του. 

Επιμέλεια: Book Press

Ο λογοτεχνικός ατζέντης του ...

Πέθανε η συγγραφέας των παιδιών Αγγελική Βαρελλά

Πέθανε η συγγραφέας των παιδιών Αγγελική Βαρελλά

Σε ηλικία 92 ετών, πέθανε η συγγραφέας Αγγελική Βαρελλά. Φωτογραφία: Άρης Ρούπινας

Επιμέλεια: Book Press

Ο κόσμος του βιβλίου και ειδικότερα ο κόσμος του βιβλίου για παιδιά αποχαιρετά σήμερα τη συγγραφέα ...

«Στους δρόμους» του Συλβαίν Πρυντόμ (κριτική) – Η πρόκληση μιας νέας ζωής

«Στους δρόμους» του Συλβαίν Πρυντόμ (κριτική) – Η πρόκληση μιας νέας ζωής

Σκέψεις και παρατηρήσεις για το αυτοκίνητο ως σύμβολο ελευθερίας και ανεξαρτησίας, καθώς και σύμβολο κοινωνικής θέσης, με αφορμή το μυθιστόρημα του Συλβαίν Πρυντόμ (Sylvain Prudhomme) «Στους δρόμους» (μτφρ. Έφη Κορομηλά, εκδ. Στερέωμα).

Του Ηλία Καφάογλου 

...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

«Άλμπατρος» της Αν Κλιβς (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Ann Cleeves «Άλμπατρος» (μτφρ. Παλμύρα Ισμυρίδου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 4 Ιουλίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Κεφάλαιο 3

...
«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

«Το μόνο της ζωής τους ταξίδι» του Ηλία Μαγκλίνη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το αυτοβιογραφικό αφήγημα του Ηλία Μαγκλίνη «Το μόνο της ζωής τους ταξίδι – Μικρά Ασία. Οδοιπορικό σε πόλεμο και σε ειρήνη», που θα κυκλοφορήσει στις 23 Ιουνίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Άκουσέ με.

Σε όλη μας τη ...

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

«Το φυλαχτό» των Στίβεν Κινγκ & Πίτερ Στράουµπ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα των Stephen King & Peter Straub «Το φυλαχτό» (μτφρ. Μιχάλης Μακρόπουλος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Ιουνίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

2

...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

10 σημαντικά βιβλία για άντρες, γραμμένα από γυναίκες

Μια λίστα με 10 σημαντικά μυθιστορήματα γραμμένα από γυναίκες συγγραφείς στα αγγλικά δημοσιεύτηκε στην επίσημη ιστοσελίδα του Women’s Prize for Fiction. Τα δέκα βιβλία αναδείχθηκαν μέσω ψηφοφορίας στην οποία συμμετείχαν 20.000 αναγνώστες. Και τα 10 έχουν μεταφραστεί στη γλώσσα μας. Στη φωτογραφία, η Μέρι Σέλεϊ.

...
40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

40 καλά λογοτεχνικά βιβλία για το καλοκαίρι (και για κάθε εποχή)

Σαράντα λογοτεχνικά βιβλία, ελληνικά και μεταφρασμένα, επιλέξαμε για τους αναγνώστες της bookpress.gr από τα πολλά καλά βιβλία που έφτασαν στα χέρια μας τους προηγούμενους μήνες. Δείτε τα και διαλέξτε το δικό σας αγαπημένο βιβλίο του καλοκαιριού.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός, Κ.Β. Κατσουλάρης...

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

10 πρόσφατα βιβλία που μας κάνουν σοφότερους (ή και καλύτερους)

Από τα πολλλά καλά βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα, σας προτείνω δέκα, επιλεγμένα από τα μη μυθοπλαστικά βιβλία. Δοκίμια, έρευνες, μελέτες, όλα τους διαβαστερά και εξαιρετικά ενδιαφέροντα. Δέκα βιβλία, δέκα ευκαιρίες να γίνουμε σοφότεροι και, γιατί όχι, καλύτεροι άνθρωποι.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ