hawkingleonard250

Νέες απαντήσεις στα έσχατα ερωτήματα της ζωής

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, θαυμάζω τον Στήβεν Χόκινγκ και αισθάνομαι δέος μπροστά στην ύπαρξή του. Με τον καιρό εκτίμησα και τον Λέναρντ Μλοντίνοβ, η σκέψη του οποίου μου φαινόταν πάντα λιγότερο ξεκάθαρη: μεταξύ άλλων, ο Μλοντίνοβ συνεργάστηκε με τον Χόκινγκ στο «Ένα συντομότερο χρονικό του Χρόνου», το sequel του πασίγνωστου “A Brief History of Time”. Πριν από λίγο καιρό, το δίδυμο επανήλθε με το “Μεγάλο σχέδιο” (εκδ. Κάτοπτρο), ένα βιβλίο εκλαϊκευμένης επιστήμης που θα έπρεπε να διδάσκεται στο σχολείο.

Αλλά δεν διδάσκεται: αντ’ αυτού, στις περισσότερες χώρες, διδάσκεται η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη. Τελευταία, ο Μλοντίνοβ βρήκε μια περιφερειακή θέση στο σχολείο με την απολαυστική σειρά μαθηματικών για παιδιά -“The Kids of Einstein Elementary”– όπου τα μαθηματικά παρουσιάζονται σαν την τρελή περιπέτεια που είναι. Όμως αυτό δεν αρκεί. Η παιδεία δεν ακολουθεί την πρόοδο της επιστήμης: σε μια πρόσφατη εκπομπή του “Ποιος θέλει να γίνει εκατομμυριούχος” ερωτώμενοι και κοινό ισχυρίζονταν ότι ο ήλιος γυρίζει γύρω από τη Γη…

Στο «Μεγάλο σχέδιο» λοιπόν -που οφείλει τον τίτλο του στα ερωτήματα του ανθρώπου «Υπάρχει αρχιτέκτονας στο Σύμπαν;» και «Ο κόσμος δημιουργήθηκε άραγε με βάση ένα ανώτερο σχέδιο;»- οι δυο σοφοί απαντούν στα αιώνια ερωτήματα του ανθρώπου με σύγχρονους «μετα-αϊνσταϊνικούς» συλλογισμούς. Θέλω να πω ότι ίσως ο Αϊνστάιν και ο Μαξ Πλανκ να απαντούσαν λίγο διαφορετικά. Πότε και πώς άρχισε να υπάρχει το Σύμπαν; 
Γιατί και πώς βρισκόμαστε στη Γη; 
Θα μπορούσε να μην υπάρχει “τίποτα” στη θέση όλων όσα υπάρχουν;
Ποια είναι η φύση της πραγματικότητας; Γιατί οι νόμοι της φύσης εμφανίζονται τόσο ακριβείς και ρυθμισμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπουν την ύπαρξη 
όντων σαν εμάς; 
Αποτελεί το “σχέδιο” του Σύμπαντος ένδειξη για έναν αγαθό δημιουργό ο οποίος έθεσε τα πάντα σε κίνηση; (Όσο για το “αγαθός”, ακόμα και οι θρησκευόμενοι παραπονιούνται είτε για τη σιωπή του, είτε για τις ακατανόητες αποφάσεις του, είτε για τον σαδισμό αυτού του φανταστικού παντοδύναμου όντος…) Μήπως η επιστήμη έχει να προσφέρει μια πειστική εξήγηση για τη δημιουργία του κόσμου;

Η απάντηση είναι ότι υπάρχουν πολλές απαντήσεις και πολλές εξηγήσεις. Μάθαμε πολλά μέσα σε λίγους αιώνες και έχουμε μακρύ δρόμο να διανύσουμε μέχρι να φωτίσουμε τα μυστήρια του Σύμπαντος. Στο “Μεγάλο Σχέδιο” παρουσιάζονται οι πιο σύγχρονοι προβληματισμοί σχετικά με την ιδέα ότι δεν υπάρχει αποκλειστικά μία εκδοχή της πραγματικότητας (μαρξιστές ήρθε το τέλος σας!) και με τη “θεωρία του πολυσύμπαντος”, την ιδέα δηλαδή ότι υπάρχει πληθώρα “παράλληλων” συμπάντων. Επίσης, παρουσιάζεται η κοσμολογική προσέγγιση “από πάνω προς τα κάτω”, η ιδέα ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική πιθανή ιστορία του Σύμπαντος, μολονότι το Μπιγκ Μπανγκ παραμένει η πιο αξιόπιστη. Τέλος, γίνεται ένας σχολιασμός της θεωρίας Μ, που αποτελεί μια πληρέστερη θέαση του κόσμου, μέρος της οποίας είναι η θεωρία των υπερχορδών (και όχι η παραδοσιακή των σωματιδίων).

megalosxedioΗ φυσική διασταυρώνεται, όπως είναι φυσικό, με τη φιλοσοφία. Μιας κι αυτές τις μέρες ξεφύλλιζα τη “Χαρούμενη επιστήμη”, σκέφτομαι τώρα ότι το “Μεγάλο σχέδιο” θα άρεσε στον Νίτσε. Ο Νίτσε πέθανε νωρίς, μετά την “Καταγωγή των ειδών” αλλά πριν από τα θαύματα της μοντέρνας επιστήμης. Το 1873, σ’ ένα ανέκδοτο έργο του με τίτλο «Περί αληθείας και ψεύδους υπό την εξωηθική έννοια», ο τότε νεαρός καθηγητής που δίδασκε αρχαία φιλολογία στο πανεπιστήμιο της Βασιλείας, έγραφε: “Σε μια απομακρυσμένη γωνιά του σύμπαντος το οποίο εκτείνεται στραφταλίζοντας σε αναρίθμητα ηλιακά συστήματα, υπήρχε κάποτε ένα άστρο όπου έξυπνα ζώα επινόησαν τη γνώση. Ήταν η πιο αλαζονική και ψεύτικη στιγμή της ‘ιστορίας του κόσμου’: μια στιγμή μονάχα. Η φύση τρεμούλιασε αναπνέοντας για λίγο και το άστρο ακινητοποιήθηκε και πάγωσε· ήταν το τέλος αυτών των έξυπνων ζώων. Αυτό είναι το παραμύθι που θα μπορούσε να διηγηθεί κάποιος χωρίς ωστόσο να εικονογραφήσει πειστικά τον άθλιο, φαντασματικό και εφήμερο τρόπο, τον παράλογο και τυχαίο τρόπο με τον οποίον συμπεριφέρεται ο ανθρώπινος νους μέσα στη φύση: πέρασε μια αιωνιότητα κατά την οποία δεν υπήρχε καν· κι όταν εξαφανιστεί πάλι, τίποτα δεν θα έχει μεσολαβήσει. Για τον περιβόητο νου, δεν υπάρχει αποστολή πέρα από την ανθρώπινη ζωή: είναι μονάχα ανθρώπινος· και μονάχα όποιος τον κατέχει και τον γεννά τού αποδίδει τόση σπουδαιότητα λες και περιέχει τον άξονα γύρω από τον οποίον γυρίζει ο κόσμος. Αλλά αν κατανοήσουμε το κουνούπι, θα ξέρουμε ότι κι αυτό πετάει στον αέρα με την ίδια έμφαση νιώθοντας φορέας του ιπτάμενου κέντρου αυτού του κόσμου”. Θα μπορούσα να παραθέσω ολόκληρο το πολυσέλιδο κείμενο…

Ο Στήβεν Χόκινγκ και ο Λέναρντ Μλοντίνοβ συνθέτουν με απλό τρόπο μια σοβαρή εκδοχή για τη δημιουργία του κόσμου, για το παρελθόν και το μέλλον του Σύμπαντος. Και παραδέχονται, με τον τρόπο τους, ότι άνθρωπος δεν μπορεί παρά να βλέπει τον κόσμο με τα μάτια του ανθρώπου. «Ο κόσμος, γιε μου,» λέει ο μπαμπάς ψάρι στο παιδί του, «είναι μια μεγάλη γυάλα γεμάτη νερό.»

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff «Θεωρίες συνωμοσίας» (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pierre-André Taguieff είναι από εκείνους τους ιστορικούς που έχουν αναλάβει τη mission impossible να...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Τέσσερα ισπανικά έργα στο ξεκίνημα της νέας χρονιάς

Το ισπανικό θέατρο έχει την τιμητική του στις αθηναϊκές σκηνές του Ιανουαρίου. Ιδού τέσσερα έργα που ξεχωρίσαμε. 

Του Νίκου Ξένιου

Σε σημαντική χοροθεατρική διασκευή είδαμε το «Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα» του Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, που συνοψίζει ...

Η Φανί Αρντάν διαβάζει Σολωμό στη Σορβόννη – Εκδήλωση του ΕΙΠ για τα 200 χρόνια από το 1821

Η Φανί Αρντάν διαβάζει Σολωμό στη Σορβόννη – Εκδήλωση του ΕΙΠ για τα 200 χρόνια από το 1821

Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού στη Σορβόννη: «Η Ελλάδα και η Γαλλία τον 19ο αιώνα». Την εκδήλωση διοργάνωσε και παρουσίασε ο συγγραφέας και Πρέσβης Πολιτισμού του ΕΙΠ στο Παρίσι Γιώργος Αρχιμανδρίτης. 

Επιμέλεια: Book Press

Κατάμεστο το Αμφιθέ...

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

«Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε», του Όλιβερ Χίλµες (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Oliver Hilmes «Η εξαφάνιση του δόκτορος Μίε» (μτφρ. Βασίλης Τσαλής), που κυκλοφορεί στις 19 Ιανουαρίου από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΡ ΒΙΚΤΟΡ ΜΙΛΕΡ-ΧΕΣ,
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ...

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

«Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», του Γιώργου Πετράκη (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση ενός αποσπάσματος από τη συλλογή τριών ιστοριών του Γιώργου Πετράκη «Τις Κυριακές που πετούν τα αεροπλάνα», η οποία θα κυκλοφορήσει τις επόμενες μέρες από τις εκδόσεις Πληθώρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο Μάρκου στέκεται πίσω απ’ τ...

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

«Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο», του Μπιλ Μπράισον (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο του Bill Bryson «Στο σπίτι: Μια περιδιάβαση στην Ιστορία από δωμάτιο σε δωμάτιο» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 8 Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ο ΠΙΝΑΚΑΣ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτές, εντονότερα από άλλες χρονιές, έφταναν βιβλία στο γραφείο μας ακόμη και παραμονές Πρωτοχρονιάς. Ακόμη και σημαντικά μυθιστορήματα διεθνώς αναγνωρισ...

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

100 βιβλία ποίησης του 2021 που αξίζει να προσέξετε

Η εκδοτική κίνηση περί την ποίηση και φέτος στη χώρα μας εντονότατη, και σε ένα μεγάλο της κομμάτι πολύ ενδιαφέρουσα και ποιοτική. Οι μεταφράσεις σπουδαίων ξένων ποιητών και ποιητριών, όπως για παράδειγμα έγινε φέτος με τις νομπελίστριες Λουίζ Γκλικ και Βισουάβα Σιμπόρσκα, είναι σημαντικές εκδοτικές χειρονομίες. Πολ...

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Τα καλύτερα δώρα για την Πρωτοχρονιά: 15 ξεχωριστά βιβλία

Την ώρα της αλλαγής του χρόνου, τη μαγική στιγμή που φέρει την υπόσχεση της επανεκκίνησης και την ελπίδα πως αυτή τη νέα χρονιά όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα, το ωραιότερο δώρο που μπορούμε να κάνουμε στους αγαπημένους μας είναι ένα βιβλίο. Επιλέξαμε και προτείνουμε δεκαπέντε όμορφα, εμπνευσμένα, ξεχωριστά βιβλία, ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

07 Ιανουαρίου 2022 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα 100 καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία του 2021

Φέτος περιμέναμε την εκπνοή της χρονιάς πριν συντάξουμε την καθιερωμένη μας πια λίστα με τα καλύτερα λογοτεχνικά βιβλία της χρονιάς. Ο λόγος είναι ότι τούτες τις Γιορτέ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

14 Σεπτεμβρίου 2021 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

Τα βιβλία του χειμώνα: Τι θα διαβάσουμε τους μήνες που έρχονται (ανανεωμένο)

Επιλογές βιβλίων από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, βιογραφιών και δοκιμίων από 34 εκδοτικούς οίκους. Επιμέλεια: Κώστας Αγορα

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ