hawkingleonard250

Νέες απαντήσεις στα έσχατα ερωτήματα της ζωής

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, θαυμάζω τον Στήβεν Χόκινγκ και αισθάνομαι δέος μπροστά στην ύπαρξή του. Με τον καιρό εκτίμησα και τον Λέναρντ Μλοντίνοβ, η σκέψη του οποίου μου φαινόταν πάντα λιγότερο ξεκάθαρη: μεταξύ άλλων, ο Μλοντίνοβ συνεργάστηκε με τον Χόκινγκ στο «Ένα συντομότερο χρονικό του Χρόνου», το sequel του πασίγνωστου “A Brief History of Time”. Πριν από λίγο καιρό, το δίδυμο επανήλθε με το “Μεγάλο σχέδιο” (εκδ. Κάτοπτρο), ένα βιβλίο εκλαϊκευμένης επιστήμης που θα έπρεπε να διδάσκεται στο σχολείο.

Αλλά δεν διδάσκεται: αντ’ αυτού, στις περισσότερες χώρες, διδάσκεται η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη. Τελευταία, ο Μλοντίνοβ βρήκε μια περιφερειακή θέση στο σχολείο με την απολαυστική σειρά μαθηματικών για παιδιά -“The Kids of Einstein Elementary”– όπου τα μαθηματικά παρουσιάζονται σαν την τρελή περιπέτεια που είναι. Όμως αυτό δεν αρκεί. Η παιδεία δεν ακολουθεί την πρόοδο της επιστήμης: σε μια πρόσφατη εκπομπή του “Ποιος θέλει να γίνει εκατομμυριούχος” ερωτώμενοι και κοινό ισχυρίζονταν ότι ο ήλιος γυρίζει γύρω από τη Γη…

Στο «Μεγάλο σχέδιο» λοιπόν -που οφείλει τον τίτλο του στα ερωτήματα του ανθρώπου «Υπάρχει αρχιτέκτονας στο Σύμπαν;» και «Ο κόσμος δημιουργήθηκε άραγε με βάση ένα ανώτερο σχέδιο;»- οι δυο σοφοί απαντούν στα αιώνια ερωτήματα του ανθρώπου με σύγχρονους «μετα-αϊνσταϊνικούς» συλλογισμούς. Θέλω να πω ότι ίσως ο Αϊνστάιν και ο Μαξ Πλανκ να απαντούσαν λίγο διαφορετικά. Πότε και πώς άρχισε να υπάρχει το Σύμπαν; 
Γιατί και πώς βρισκόμαστε στη Γη; 
Θα μπορούσε να μην υπάρχει “τίποτα” στη θέση όλων όσα υπάρχουν;
Ποια είναι η φύση της πραγματικότητας; Γιατί οι νόμοι της φύσης εμφανίζονται τόσο ακριβείς και ρυθμισμένοι με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέπουν την ύπαρξη 
όντων σαν εμάς; 
Αποτελεί το “σχέδιο” του Σύμπαντος ένδειξη για έναν αγαθό δημιουργό ο οποίος έθεσε τα πάντα σε κίνηση; (Όσο για το “αγαθός”, ακόμα και οι θρησκευόμενοι παραπονιούνται είτε για τη σιωπή του, είτε για τις ακατανόητες αποφάσεις του, είτε για τον σαδισμό αυτού του φανταστικού παντοδύναμου όντος…) Μήπως η επιστήμη έχει να προσφέρει μια πειστική εξήγηση για τη δημιουργία του κόσμου;

Η απάντηση είναι ότι υπάρχουν πολλές απαντήσεις και πολλές εξηγήσεις. Μάθαμε πολλά μέσα σε λίγους αιώνες και έχουμε μακρύ δρόμο να διανύσουμε μέχρι να φωτίσουμε τα μυστήρια του Σύμπαντος. Στο “Μεγάλο Σχέδιο” παρουσιάζονται οι πιο σύγχρονοι προβληματισμοί σχετικά με την ιδέα ότι δεν υπάρχει αποκλειστικά μία εκδοχή της πραγματικότητας (μαρξιστές ήρθε το τέλος σας!) και με τη “θεωρία του πολυσύμπαντος”, την ιδέα δηλαδή ότι υπάρχει πληθώρα “παράλληλων” συμπάντων. Επίσης, παρουσιάζεται η κοσμολογική προσέγγιση “από πάνω προς τα κάτω”, η ιδέα ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική πιθανή ιστορία του Σύμπαντος, μολονότι το Μπιγκ Μπανγκ παραμένει η πιο αξιόπιστη. Τέλος, γίνεται ένας σχολιασμός της θεωρίας Μ, που αποτελεί μια πληρέστερη θέαση του κόσμου, μέρος της οποίας είναι η θεωρία των υπερχορδών (και όχι η παραδοσιακή των σωματιδίων).

megalosxedioΗ φυσική διασταυρώνεται, όπως είναι φυσικό, με τη φιλοσοφία. Μιας κι αυτές τις μέρες ξεφύλλιζα τη “Χαρούμενη επιστήμη”, σκέφτομαι τώρα ότι το “Μεγάλο σχέδιο” θα άρεσε στον Νίτσε. Ο Νίτσε πέθανε νωρίς, μετά την “Καταγωγή των ειδών” αλλά πριν από τα θαύματα της μοντέρνας επιστήμης. Το 1873, σ’ ένα ανέκδοτο έργο του με τίτλο «Περί αληθείας και ψεύδους υπό την εξωηθική έννοια», ο τότε νεαρός καθηγητής που δίδασκε αρχαία φιλολογία στο πανεπιστήμιο της Βασιλείας, έγραφε: “Σε μια απομακρυσμένη γωνιά του σύμπαντος το οποίο εκτείνεται στραφταλίζοντας σε αναρίθμητα ηλιακά συστήματα, υπήρχε κάποτε ένα άστρο όπου έξυπνα ζώα επινόησαν τη γνώση. Ήταν η πιο αλαζονική και ψεύτικη στιγμή της ‘ιστορίας του κόσμου’: μια στιγμή μονάχα. Η φύση τρεμούλιασε αναπνέοντας για λίγο και το άστρο ακινητοποιήθηκε και πάγωσε· ήταν το τέλος αυτών των έξυπνων ζώων. Αυτό είναι το παραμύθι που θα μπορούσε να διηγηθεί κάποιος χωρίς ωστόσο να εικονογραφήσει πειστικά τον άθλιο, φαντασματικό και εφήμερο τρόπο, τον παράλογο και τυχαίο τρόπο με τον οποίον συμπεριφέρεται ο ανθρώπινος νους μέσα στη φύση: πέρασε μια αιωνιότητα κατά την οποία δεν υπήρχε καν· κι όταν εξαφανιστεί πάλι, τίποτα δεν θα έχει μεσολαβήσει. Για τον περιβόητο νου, δεν υπάρχει αποστολή πέρα από την ανθρώπινη ζωή: είναι μονάχα ανθρώπινος· και μονάχα όποιος τον κατέχει και τον γεννά τού αποδίδει τόση σπουδαιότητα λες και περιέχει τον άξονα γύρω από τον οποίον γυρίζει ο κόσμος. Αλλά αν κατανοήσουμε το κουνούπι, θα ξέρουμε ότι κι αυτό πετάει στον αέρα με την ίδια έμφαση νιώθοντας φορέας του ιπτάμενου κέντρου αυτού του κόσμου”. Θα μπορούσα να παραθέσω ολόκληρο το πολυσέλιδο κείμενο…

Ο Στήβεν Χόκινγκ και ο Λέναρντ Μλοντίνοβ συνθέτουν με απλό τρόπο μια σοβαρή εκδοχή για τη δημιουργία του κόσμου, για το παρελθόν και το μέλλον του Σύμπαντος. Και παραδέχονται, με τον τρόπο τους, ότι άνθρωπος δεν μπορεί παρά να βλέπει τον κόσμο με τα μάτια του ανθρώπου. «Ο κόσμος, γιε μου,» λέει ο μπαμπάς ψάρι στο παιδί του, «είναι μια μεγάλη γυάλα γεμάτη νερό.»

 


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Η καταγωγή της οικογένειας

Η καταγωγή της οικογένειας

Για την πραγματεία του Φρίντριχ 'Ενγκελς «Η καταγωγή της οικογένειας, της ατομικής ιδιοκτησίας και του κράτους» (Στο φως των ερευνών του Λ. Χ. Μόργκαν) (εκδ.  Σύγχρονη Εποχή)

Της Σώτης Τρια...

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Με τον Σπινόζα, σε αναζήτηση της ευτυχίας

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Σ' αυτό το βιβλίο, ο Βalthasar Thomass αναλύει τη σκέψη του Σπινόζα γύρω από τα ζητήματα της καλής ζωής, τους όρους της γνώσης, τον προσδιορισμό της αλήθειας, της ηθικής, καθώς και της πολιτικής και αισ...

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Η συνωμοσιολογία ως τρόπος σκέψης

Σκέψεις με αφορμή το βιβλίο του Pierre-André Taguieff Θεωρίες συνωμοσίας (μτφρ. Αναστασία Καραστάθη, εκδ. Πόλις).

Της Σώτης Τριανταφύλλου

Ο Pie...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

Η Εταιρεία Συγγραφέων πενθεί την απώλεια του Νίκου Μπελογιάννη

Η Εταιρεία Συγγραφέων πενθεί την απώλεια του Νίκου Μπελογιάννη

Η Εταιρεία Συγγραφέων πενθεί την απώλεια ενός από τους σημαντικότερους ευεργέτες της, του Νίκου Μπελογιάννη, γιου του ιστορικού στελέχους της Αριστεράς Νίκου Μπελογιάννη, μετά την εκτέλεση του οποίου γεννήθηκε και γι' αυτό πήρε και  το όνομα, και ανιψιού της Διδώς Σωτηρίου.

...
Η πολιτιστική ζωή στην Ευρώπη, του Ζακ Ντουγκάστ

Η πολιτιστική ζωή στην Ευρώπη, του Ζακ Ντουγκάστ

Για το βιβλίο του Jacques Dugast «Η πολιτιστική ζωή στην Ευρώπη – Τέλη 19ου αι. - αρχές 20ού αι.» (μτφρ. Αλεξάνδρα Νεστοροπούλου, εκδ. Gutenberg).

Της Λεύκης Σαραντινού

Κάποιοι την ονόμασαν Μπελ Επόκ, δηλαδή όμορφη εποχή. Άλλοι δεν τη θε...

Το λούνα παρκ στο ιερό βουνό, της Σώτης Τριανταφύλλου

Το λούνα παρκ στο ιερό βουνό, της Σώτης Τριανταφύλλου

Για το μυθιστόρημα της Σώτης Τριανταφύλλου «Το λούνα παρκ στο ιερό βουνό» (εκδ. Πατάκη).

Του Θόδωρου Σούμα

Το μυθιστόρημα Το λούνα παρκ στο ιερό βουνό (εκδ. Πατάκη) της Σώτης Τριανταφύλλου ζωγραφίζει την οικογένεια της πρωταγωνίστριας Ιρίνα. Ο...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Από την αρχή, του Θοδωρή Παπαϊωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το πρώτο μυθιστόρημα για ενήλικες του Θοδωρή Παπαϊωάννου «Από την αρχή», που κυκλοφορεί στις 2 Νοεμβρίου από τις εκδόσεις Ίκαρος.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

«Οι αταξίες συνοδεύονται από τιμωρίες». Έτσι μας έλεγαν πάντα ο...

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Μητέρες, της Σάρα Νοττ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το βιβλίο της Sarah Knott «Μητέρες – Μια αντισυμβατική ιστορία» (μτφρ. Στέλλα Κάσδαγλη), που κυκλοφορεί στις 29 Οκτωβρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

ΤΟ ΑΚΟΥΣΜΑ

...
Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Νο 13, του Βάλτερ Μπένγιαμιν (προδημοσίευση)

Απόσπασμα μιας ενότητας και μέρος των επιλεγομένων από την ανθολογία του Walter Benjamin «Νο 13 – Εξήντα πέντε θέσεις για τα βιβλία και τις πόρνες, το γράψιμο, την κριτική, τους σνομπ και την επιτυχία», σε μετάφραση και επιλεγόμενα του Κώστα Κουτσουρέλη. Το βιβλίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Οκτωβρίου από τις εκδόσ...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε αστυνομικά μυθιστορήματα με ελληνική σφραγίδα

Πέντε ελληνικά αστυνομικά μυθιστορήματα από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή που ξεχωρίζουν.

Της Χίλντας Παπαδημητρίου

 

...
Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Για τη Χρυσή Αυγή, την άκρα δεξιά, τον ελληνικό εθνικισμό: 20 βιβλία που έπρεπε να διαβάσουν

Μια σχεδόν εξαντλητική περιήγηση στα βιβλία που αφορούν την ελληνική ακροδεξιά και τη Χρυσή Αυγή και κυκλοφόρησαν την τελευταία 10ετία στη χώρα μας. Ένα αξιανάγνωστο «σώμα» κειμένων που καλύπτει όλες τις όψεις του σύνθετου πολιτικού και κοινωνικού φαινομένου.

Του Κ.Β. Κατσουλάρη

...
Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Βιβλία του φθινοπώρου ή τι θα διαβάσουμε τις μέρες που έρχονται

Επιλογή από τις προσεχείς εκδόσεις ελληνικής και μεταφρασμένης πεζογραφίας, ποίησης, δοκιμίων και βιογραφιών.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Με σκεπτικισμό αλλα και συγκρατημένη αισιοδοξία κινούνται οι περισσότεροι από τους εκδοτικούς οίκους ενόψει ενός χ...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

17 Ιουλίου 2020 ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

50 καλά βιβλία για το καλοκαίρι και για πάντα

Πενήντα καλά βιβλία από την πρόσφατη εκδοτική παραγωγή τα οποία ξεχωρίσαμε ανάμεσα σε πολλά ακόμη καλά βιβλία. Ελληνική και μεταφρασμένη πεζογραφία, ποίηση, δοκίμια ιστ

ΦΑΚΕΛΟΙ

ΞΕΧΩΡΙΣΑΜΕ

ΝΑ ΑΛΛΟ ΕΝΑ