5 λεπτά με τον Βίκτωρα Ψευτάκη: «Γράφοντας ήθελα να σταθώ στην τρυφερότητα των ανθρώπων»

Πώς ξεκινήσατε να γράφετε το βιβλίο σας; Θυμάστε το αρχικό ερέθισμα;

Ξεκίνησα πριν δέκα χρόνια περίπου, με αφορμή ένα κάλεσμα από το Λογοτεχνικό Εργαστήρι της ΑΛΕΦ (Αθηναϊκή Λέσχη Επιστημονικής Φαντασίας).

Είχα μόλις διαβάσει το Powers of horror της Τζούλια Κρίστεβα και το Veniss underground του Τζεφ Βάντερμιερ και γυρόφερνα ασταμάτητα στον νου μου την ιδέα της πραγματικότητας που καταλύεται· έτσι προέκυψε το πρώτο κεφάλαιο, με την εμφάνιση της Τρύπας.

Το σκηνικό της ιστορίας σας είναι η σκοτεινή πόλη του Ορυχείου. Πείτε μας λίγα λόγια για τον ιδιαίτερο κόσμο που δημιουργήσατε.

Η πόλη του Ορυχείου τοποθετείται σε έναν κόσμο που αρχικά θα μπορούσε να είναι ο δικός μας, αν εξαιρέσει κανείς λίγες ρετροφουτουριστικές διαφορές. Οι περισσότεροι κάτοικοι κατέφτασαν στην πόλη ως φτηνά εργατικά χέρια για το Ορυχείο και παγιδεύτηκαν σε μη βιώσιμες συνθήκες εργασίας, και κατά προέκταση σε μια άχαρη, εξοντωτική καθημερινότητα.

Τι θα γινόταν, όμως, αν η αγανάκτηση, η εξάντληση, το αδιέξοδο των πολιτών έπαιρναν απτή, υλική υπόσταση, και σε τι είδους αλλαγή θα οδηγούσε αυτό;

Η πλοκή ή οι χαρακτήρες θεωρείτε ότι είναι ο οδηγός σας όταν γράφετε; Πού ρίχνετε μεγαλύτερο βάρος;

Εξαρτάται από την ιστορία, αλλά συνήθως πυξίδα αποτελούν οι χαρακτήρες. Αυτοί είναι που πλάθονται πρώτοι, φαινομενικά από το πουθενά, αρχίζουν να μου μουρμουράνε τι τους έχει συμβεί και τι θέλουν από μένα. Μάλλον το βρίσκω πολύ πιο συναρπαστικό να ακολουθήσω την πορεία ενός ανθρώπου και να δω πού θα με οδηγήσει. Πιο σπάνια, σκοντάφτω στα γκρεμίσματα μιας πλοκής, την οποία καλούμαι να ξαναχτίσω, αλλά κι εκεί ακόμα, το πρώτο που επιχειρώ να ανακαλύψω είναι ποιος χαρακτήρας κρύβεται θαμμένος από κάτω.

Στη γραφή σας εντάσσετε στοιχεία από τη λογοτεχνία του φανταστικού. Μιλήστε μας για τη σχέση σας με αυτό το είδος. Γιατί μοιάζει να αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο στην Ελλάδα;

Πάντα έγραφα Φανταστικό, κυρίως γιατί ως είδος απλώνεται σε ένα τεράστιο φάσμα και μου δίνει τη δυνατότητα να εκφραστώ πιο άμεσα, πηγαίνοντας κατευθείαν σε αυτό που με καίει να πω. Φυσικά, δεν εννοώ ότι το Φανταστικό απελευθερώνει τον συγγραφέα επειδή δεν έχει κανόνες. Το αντίθετο, έχει πολλούς και θα πρέπει κανείς να μείνει πιστός σε αυτούς αν θέλει να δημιουργήσει ένα έργο με συνοχή και συνέπεια. Απλώς εδώ, οι κανόνες της πραγματικότητας, οι συμβάσεις που δημιουργείς, αποτελούν ζωντανό κομμάτι της γραφής. Μπορεί, για παράδειγμα, να εκφράζουν τη θεματική του έργου.

Θεωρώ πως δεν υπάρχουν ακριβώς μεγάλες ή μικρές θεματικές, υπάρχει μονάχα αυτό που σε καίει να εκφράσεις κι ο φόβος τού κατά πόσο θα επιτρέψεις στον εαυτό σου να το παραδεχτεί και να αφήσει την ιστορία να το ξεφλουδίσει με τρόπο τέτοιο που να τη διαποτίσει.

Από την Επική Φαντασία ως τον Μαγικό Ρεαλισμό, από την Επιστημονική Φαντασία ως το Eco-punk, από την Αστική Φαντασία ως το Grimdark και το Weird, το Φανταστικό επιτρέπει στον συγγραφέα να ντύσει την ιδέα του με τα ρούχα που θα της ταιριάζουν καλύτερα. Μου φαίνεται πολύ αναμενόμενη η αναγνώριση του είδους στην Ελλάδα, όχι μόνο επειδή είναι εξαιρετικά εμπορικό σε κάποιες μορφές του, αλλά κυρίως επειδή είναι πολύ συναρπαστικό για τον αναγνώστη να εκτίθεται σε ευφάνταστες προσεγγίσεις πανανθρώπινων ζητημάτων.

Λένε ότι «ένα μεγάλο μυθιστόρημα, χρειάζεται ένα μεγάλο θέμα». Ποιο θα λέγατε ότι είναι το βαθύτερο θέμα στο δικό σας μυθιστόρημα;

Η θεματική ενός κειμένου είναι από τα πιο δύσκολα στοιχεία να εντοπίσει κανείς κατά τη συγγραφή. Ξεγλιστράει συνέχεια, εξελίσσεται στην πορεία, είναι αεικίνητη. Το σημαντικό, όμως, είναι ο συγγραφέας να βρίσκεται πάντα σε συναισθηματική επαφή μαζί της, γιατί αλλιώς το κείμενο κινδυνεύει να βγει άψυχο.

Και, τέλος, ήθελα να σταθώ στην τρυφερότητα των ανθρώπων, στη δύναμη της συλλογικής προσπάθειας, στο ότι εν τέλει, το μόνο που έχουμε είναι η συμπόνοια μας για τους άλλους.

Θεωρώ πως δεν υπάρχουν ακριβώς μεγάλες ή μικρές θεματικές, υπάρχει μονάχα αυτό που σε καίει να εκφράσεις κι ο φόβος τού κατά πόσο θα επιτρέψεις στον εαυτό σου να το παραδεχτεί και να αφήσει την ιστορία να το ξεφλουδίσει με τρόπο τέτοιο που να τη διαποτίσει. Κι εννοείται πως ένα βιβλίο δεν διέπεται απαραίτητα από μία, κύρια θεματική. Στο Ό,τι σε κάνει να ξεχνάς, ήθελα να ασχοληθώ με τη λαχτάρα για διέξοδο που βιώνουμε όταν ζούμε σε μια εφιαλτική, μα κανονικοποιημένη, καθημερινότητα. Με το κατά πόσο αυτή η λαχτάρα -και το αδιέξοδό της- μπορεί να ισοπεδώσει τη λογική. Ήθελα να ασχοληθώ με τη συλλογική οργή, που αν δεν διοχετευθεί υγιώς ώστε να επιφέρει μια ανακουφιστική αλλαγή, θα ξεσπάσει με τρόπο απρόβλεπτο, καταλύοντας την πραγματικότητα όπως την ξέρουμε. Και, τέλος, ήθελα να σταθώ στην τρυφερότητα των ανθρώπων, στη δύναμη της συλλογικής προσπάθειας, στο ότι εν τέλει, το μόνο που έχουμε είναι η συμπόνοια μας για τους άλλους.

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα

Ο Βίκτωρ Ψευτάκης γεννήθηκε το 1984 στην Καβάλα και ζει στη Θεσσαλονίκη. Είναι απόφοιτος του Τμήματος Αγγλικής Φιλολογίας του ΑΠΘ και έχει μεταπτυχιακό στη δημιουργική γραφή από το Kingston University του Λονδίνου. Έχει δημιουργήσει το εργαστήρι Δημιουργικής Γραφής του Φανταστικού, Tales of the Wyrd.

Το πρώτο του μυθιστόρημα, Ενυδρία (2011), κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Ars Nocturna. Διηγήματά του έχουν δημοσιευθεί σε πέντε γλώσσες, σε διάφορα περιοδικά (Φρέαρ, The Magazine of Fantasy & Science Fiction, Cossmass Infinities, Metaphorosis) και ανθολογίες (Ίσως, Αντίθετο ημισφαίριο, Love is stronger than time). Installation Art του έχει παρουσιαστεί στο Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, στα πλαίσια του Queer Arts Festival (2018).