Του Κώστα Αγοραστού
Φωτογραφία © Γιώργος Οικονομόπουλος
Ο Γιάννης Ξανθούλης δεν χρειάζεται ιδιαίτερες συστάσεις. Από τη δεκαετία του '80 μέχρι σήμερα είναι ιδιαίτερα αγαπητός σε ένα εντυπωσιακά ετερόκλητο κοινό. Κι αυτό γιατί υπήρχαν πολλές «πηγές» για να έρθει κανείς σε επαφή με τα κείμενα του Γιάννη Ξανθούλη. Επιθεωρήσεις, ραδιόφωνο, πρόζα για τις εμφανίσεις του Γιώργου Μαρίνου στη Μέδουσα και φυσικά τα πολυδιαβασμένα μυθιστορήματά του.
Η σύντομη κουβέντα που είχαμε έγινε με αφορμή ένα νέο του βιβλίο, σε μορφή κόμικ. Ο Θανάσης Δήμου εικονογράφησε δύο έμμετρες ιστορίες του Γιάννη Ξανθούλη και έτσι προέκυψαν οι Βιβλικοί ήρωες με χαμηλά λιπαρά (εκδ. Ελληνικά Γράμματα).
Βιβλικά κείμενα και η παραβολή του Άσωτου Υιού χρησιμοποιώντας ανελέητο χιούμορ. Παιχνίδι με τα όρια ανοχής του θρησκευτικού αισθήματος του μέσου Έλληνα και ένα κλείσιμο του ματιού προς νέες, για εσάς, μορφές έκφρασης, όπως είναι τα κόμικς. Πώς φτάσατε, κ. Ξανθούλη, από τη Σιλάνα Σαλιάγκου στους Βιβλικούς Ήρωες;
Το θρησκευτικό αίσθημα, πέρα από την αποθέωση της «συγγνώμης», στον Άσωτο, μάλλον δεν με απασχόλησε. Παρ’ όλα αυτά ανέκαθεν ήμουν περίεργος με τις χαριστικές Κυριακές ηρώων, όπως ο Άσωτος. Με μια φαντασμαγορική μεταμέλεια γίνονταν σταρ.
Έφτασα μέσω εκείνης της ραδιοφωνικής ηρωίδας, της κυρίας Σιλάνας Σαλιάγκου. Και τα δύο «βιβλικά συμπτώματα» προϋπήρχαν λόγω εκπομπών. Φυσικά, έγιναν βιβλίο στα χνάρια των κόμικς με επιπλέον επεξεργασία, ας είναι καλά ο Θανάσης Δήμου. Όσο για το θρησκευτικό αίσθημα, πέρα από την αποθέωση της «συγγνώμης», στον Άσωτο, μάλλον δεν με απασχόλησε. Με ενδιέφερε όμως ο αδικημένος του, καλός αδερφός, που τον ονόμασα Σώτο. Παρ’ όλα αυτά ανέκαθεν ήμουν περίεργος με τις χαριστικές Κυριακές ηρώων, όπως ο Άσωτος. Με μια φαντασμαγορική μεταμέλεια γίνονταν σταρ.
Ένα από τα στοιχεία που χαρακτηρίζει τα κείμενά σας είναι και η αντισυμβατική ματιά με την οποία αντιμετωπίζετε τους ήρωές σας. Τα τελευταία χρόνια, στην καθημερινότητά μας, διαπιστώνεται μια τάση επιστροφής σε πιο συντηρητικά πρότυπα. Πριν από λίγες μέρες προτάθηκε –αλλά αποσύρθηκε μετά τις αντιδράσεις– η επαναφορά μια διάταξης, για την ποινικοποίηση της κακόβουλης βλασφημίας και της καθύβρισης των θρησκευμάτων. Αυτό σας κινητοποιεί στο να φτιάξετε βιβλία, σαν τους Βιβλικούς Ήρωες, με ανάλογη εναλλακτική διάθεση;
Όχι, ποτέ δεν είχα σχέση με τα λεγόμενα «γαμοσταυρίδια», τα «καντήλια» και τα άλλα δημοφιλή ξεσπάσματα. Για λόγους αισθητικής μού προξενούσαν αηδία. Οι βιβλικοί ήρωές μου και το λεκτικό παιχνίδι με το «βιβλικό» μάλλον έχει να κάνει με μια νομοτέλεια που δύσκολα ανατρέπεται. Δηλαδή, η Κυριακή του Ασώτου πάντα θα φλερτάρει με το τριώδιο και η γαλοπούλα θα συνεχίσει να καθορίζει τη γευστική ανάταση των Χριστουγέννων. Κι αν σκεφθείτε πως είμαι 72 χρόνων, μπορείτε και να μετρήσετε πόσες Κυριακές Ασώτων και πόσες γαλοπούλες μού αντιστοιχούν.
Σε ένα μεγάλο κοινό που διαβάζει είστε πολύ γνωστός από τα βιβλία σας. Την επιτυχημένη ατάκα, το έξυπνο και ανατρεπτικό χιούμορ, τη λοξή ματιά στα πράγματα, την είχατε και την καλλιεργήσατε από τη δεκαετία του ’80 και στις επιθεωρήσεις με τον Λάκη Λαζόπουλο, καθώς και με τα κείμενα που γράφατε για τον Γιώργο Μαρίνο στη Μέδουσα. Τι έχει αλλάξει από εκείνη την εποχή μέχρι σήμερα;
Ουσιαστικά ξεκίνησα να γράφω συστηματικά μυθιστορήματα στα μέσα της δεκαετίας του '80. Με έναν ιδιαίτερα σχιζοφρενή τρόπο διαχώριζα –ή έτσι νόμιζα– την πεζογραφία μου με την ευτράπελη σατιρική διάθεση του θεάτρου ή των χρονογραφημάτων στην «Ελευθεροτυπία». Όμως… ο σατιρικός θέλει να κρυφτεί, μα η χαρά δεν τον αφήνει, που λέει ο πονηρός σοφός λαός. Η «λοξή» ματιά δεν εγκαταλείπεται και να το θέλω. Απλά επισημαίνω, κι όχι μόνον εγώ, πως η αμηχανία, που επικρατεί στην γενικότερη κοινωνική συμπεριφορά, στέρησε από τη σάτιρα χυμούς. Φοβάμαι μήπως μελλοντικά ποινικοποιηθεί ακόμη και το χαμόγελο.
Ο σατιρικός θέλει να κρυφτεί, μα η χαρά δεν τον αφήνει, που λέει ο πονηρός σοφός λαός. Η «λοξή» ματιά δεν εγκαταλείπεται και να το θέλω.
«Την Ιφιγένεια δυστυχώς/ με ψέματα την πιάσανε/ κι ενώ της τάξανε γαμπρό/ πήγαν και την θυσιάσανε.
Τον Αχιλλέα της δίνανε/ τον ξακουστό ημίθεο/ και το κορίτσι τσίμπησε/ γιατί ήταν και ηλίθιο.
Κορίτσια σαν τα κρύα νερά/ με συνταγές ψηθήκανε/ και στολισμένα με πουρέ/ πατάτας κηδευτήκανε».
Όσο γράφατε, κ. Ξανθούλη το «ποιητικό-εικαστικό μανιφέστο» Η κατάρα της Γαλοπούλας, μπορούσατε να το αντιμετωπίσετε και σαν αναγνώστης; Γελάτε με όσα γράφετε ή περιμένετε τις αντιδράσεις των οικείων σας και των αναγνωστών;
Μπορώ να σας βεβαιώσω ότι οι οικείοι μου δεν με αντιμετωπίζουν καθόλου γελαστικά. Όταν γράφω, γράφω γιατί έτσι μπορώ, χωρίς να αυτολογοκρίνω το κέφι μου, που δεν είναι πάντα στα καλύτερά του. Κι ό,τι ήθελε προκύψει.
Επιστρέφοντας στους Βιβλικούς Ήρωες, πώς ήταν η συνεργασία σας με τον Θανάση Δήμου;
Ο Δήμου σπούδασε θεατρολογία, είναι ηθοποιός και έχει ήδη θητεύσει επιτυχώς στο είδος «σκίτσο». Σαν βάση είχαμε τις έμμετρες ιστορίες μου κι από εκεί και πέρα απολαμβάναμε τις αυθαιρεσίες μας. Ελπίζω να έχουμε συνέχεια.
* Ο ΚΩΣΤΑΣ ΑΓΟΡΑΣΤΟΣ είναι δημοσιογράφος.
