Χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου

Ο Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν, ο άντρας που γύρισε πίσω τη νύφη, είχε έρθει για πρώτη φορά τον Αύγουστο του περασμένου έτους: έξι μήνες πριν από τον γάμο. Έφτασε με το εβδομαδιαίο πλοίο, κρατώντας ένα δισάκι με επάργυρο διάκοσμο που ταίριαζε με την αγκράφα της ζώνης και τις φιούμπες στα μποτίνια. Ήταν γύρω στα τριάντα, αλλά δεν του φαινόταν καθόλου, αφού είχε τη στενή μέση των νοβιγέρο [1], χρυσαφένια μάτια και δέρμα αργοψημένο από το σαλίτρε [2]. Έφτασε μ' ένα κοντό σακάκι κι ένα πολύ στενό παντελόνι, δερμάτινα και τα δυο, και κάτι γάντια από κατσικίσιο δέρμα στο ίδιο χρώμα. Η Μαγνταλένα Όλιβερ είχε έρθει μαζί του με το πλοίο και δεν είχε μπορέσει να πάρει τα μάτια της από πάνω του σ' όλο το ταξίδι. «Έμοιαζε τοιούτος», μου είπε. «Κι ήταν κρίμα, γιατί ήταν μπουκιά και συχώριο». Δεν ήταν η μόνη που το σκέφτηκε, ούτε κι η τελευταία που αντιλήφθηκε πως ο Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν δεν ήταν άνθρωπος που καταλάβαινες με την πρώτη ματιά.

Μια Κυριακή μετά τη λειτουργία προκάλεσε τους πιο ικανούς κολυμβητές, που ήταν πολλοί, κι άφησε πίσω του τους καλύτερους διασχίζοντας με είκοσι απλωτές πηγαινέλα το ποτάμι. Μου το ιστόρησε η μάνα μου σ' ένα γράμμα και στο τέλος μού έκανε κι ένα σχόλιο με τον χαρακτηριστικό της τρόπο: «Επίσης μοιάζει να κολυμπάει στο χρυσάφι».

Η μητέρα μου μου έγραψε στο σχολείο στα τέλη Αυγούστου και μου έλεγε σ' ένα απ' τα συνηθισμένα της σημειώματα: «Ήρθε ένας πολύ παράξενος άντρας». Στο επόμενο γράμμα μού έλεγε: «Τον παράξενο άντρα τον λένε Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν κι όλος ο κόσμος λέει πως είναι γοητευτικός, αλλά εγώ δεν τον έχω δει». Κανείς δεν έμαθε ποτέ γιατί είχε έρθει. Σε κάποιον, που δεν άντεξε στον πειρασμό να τον ρωτήσει λίγο πριν από τον γάμο, απάντησε: «Γυρνούσα από χωριό σε χωριό για να βρω κάποια να παντρευτώ». Μπορεί ν' αλήθευε, αλλά θα μπορούσε και να έχει απαντήσει οτιδήποτε άλλο, αφού μιλούσε με έναν τέτοιο τρόπο που του χρησίμευε μάλλον για να κρύβει παρά για να αποκαλύπτει.

Τη νύχτα που έφτασε, τους έδωσε να καταλάβουν στο σινεμά πως ήταν μηχανικός στα τρένα και μίλησε για την επιτακτική ανάγκη της δημιουργίας σιδηροδρόμου ως την ενδοχώρα για να προλαβαίνουμε τα καπρίτσια του ποταμού. Την επόμενη μέρα χρειάστηκε να στείλει ένα τηλεγράφημα, το οποίο μετέδωσε εκείνος ο ίδιος με τον τηλέγραφο, και επιπλέον έδειξε στον τηλεγραφητή μια δική του πατέντα για να εξακολουθήσει να χρησιμοποιεί τις εξαντλημένες μπαταρίες. Με την ίδια γνώση είχε μιλήσει για αρρώστιες του μετώπου με έναν στρατιωτικό γιατρό που πέρασε εκείνους τους μήνες για να στρατολογήσει. Του άρεσαν τα τρικούβερτα γλέντια που κρατούσαν πολύ αλλά δε μεθοκοπούσε, έμπαινε στη μέση να χωρίσει τους καβγατζήδες κι εχθρευόταν τα ταχυδακτυλουργικά τεχνάσματα. Μια Κυριακή μετά τη λειτουργία προκάλεσε τους πιο ικανούς κολυμβητές, που ήταν πολλοί, κι άφησε πίσω του τους καλύτερους διασχίζοντας με είκοσι απλωτές πηγαινέλα το ποτάμι. Μου το ιστόρησε η μάνα μου σ' ένα γράμμα και στο τέλος μού έκανε κι ένα σχόλιο με τον χαρακτηριστικό της τρόπο: «Επίσης μοιάζει να κολυμπάει στο χρυσάφι». Ήταν κάτι που ανταποκρινόταν στον πρώιμο θρύλο που ήθελε τον Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν όχι μονάχα να είναι ικανός να κάνει τα πάντα και μάλιστα πολύ καλά, αλλά και να διαθέτει ανεξάντλητους οικονομικούς πόρους. Η μητέρα μου του έδωσε την οριστική της ευλογία στο γράμμα του Οκτωβρίου. «Ο κόσμος τον αγαπάει πολύ», μου έλεγε, «γιατί είναι έντιμος και καλόκαρδος και την περασμένη Κυριακή μετάλαβε γονατιστός και συμμετείχε στη λειτουργία στα λατινικά». Εκείνο τον καιρό δεν επιτρεπόταν να μεταλάβεις όρθιος και η λειτουργία γινόταν μονάχα στα λατινικά, αλλά η μητέρα μου συνηθίζει να κάνει αυτού του τύπου τις περιττές διευκρινίσεις όταν θέλει να φτάσει στην ουσία των πραγμάτων. Ωστόσο, έπειτα από κείνη την ετυμηγορία που τον καθαγίαζε, μου έγραψε ακόμη δυο επιστολές, στις οποίες δε μου έλεγε τίποτα για τον Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν, ούτε καν όταν έγινε ευρέως γνωστό πως ήθελε να παντρευτεί με την Άνχελα Βικάριο. Μονάχα πολύ καιρό ύστερα από τον άτυχο γάμο του, μου εκμυστηρεύτηκε πως τον είχε γνωρίσει όταν ήταν πλέον πολύ αργά για να διορθώσει την επιστολή του Οκτωβρίου και πως τα χρυσαφένια μάτια του της είχαν προκαλέσει πρωτόγνωρη ανατριχίλα.

«Μου φάνηκε ίδιος ο διάολος», μου είπε, «αλλά εσύ μου έχεις πει πως αυτά τα πράματα δεν πρέπει να λέγονται γραπτώς».

Τον γνώρισα λίγο μετά από κείνη, όταν ήρθα για τις χριστουγεννιάτικες διακοπές, και δεν τον βρήκα τόσο παράξενο όσο έλεγαν. Μου φάνηκε πράγματι γοητευτικός, αλλά πολύ μακριά από την ειδυλλιακή οπτασία της Μαγνταλένα Όλιβερ. Μου φάνηκε πιο σοβαρός απ' όσο ήθελαν να δείξουν τα χωρατά του, με μια ενδόμυχη ένταση που δεν κατάφερναν να συγκαλύψουν οι υπερβολικές χάρες του. Κυρίως όμως, μου φάνηκε ένας πολύ θλιμμένος άντρας. Τότε είχε ήδη επισημοποιήσει τον αρραβώνα του με την Άνχελα Βικάριο.

Ποτέ δε μαθεύτηκε ξεκάθαρα πώς γνωρίστηκαν. Η ιδιοκτήτρια της πανσιόν για εργένηδες όπου διέμενε ο Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν έλεγε πως έπαιρνε τον μεσημεριανό του υπνάκο σε μια κουνιστή πολυθρόνα του σαλονιού, στα τέλη Σεπτεμβρίου, όταν η Άνχελα Βικάριο και η μητέρα της διέσχισαν την πλατεία με δυο καλάθια ψεύτικα λουλούδια. Ο Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν μισοξύπνησε, είδε τις δυο εντελώς μαυροφορεμένες γυναίκες, που έμοιαζαν τα μοναδικά ζωντανά πλάσματα στον μαρασμό της δεύτερης απογευματινής ώρας, και ρώτησε ποια ήταν η νεαρή. Η ιδιοκτήτρια του απάντησε πως ήταν η μικρότερη κόρη της γυναίκας που τη συνόδευε και πως την έλεγαν Άνχελα Βικάριο. Ο Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν τις ακολούθησε με το βλέμμα ως την άλλη μεριά της πλατείας.

«Μια χαρά όνομα έχει!» είπε.

Κατόπιν ακούμπησε το κεφάλι του στην πλάτη της κουνιστής πολυθρόνας και ξανάκλεισε τα μάτια του.

«Όταν ξυπνήσω», είπε, «θύμισέ μου να την παντρευτώ».

Η Άνχελα Βικάριο μου διηγήθηκε πως η ιδιοκτήτρια της πανσιόν τής είχε μιλήσει για κείνο το συμβάν πριν ακόμη ο Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν αξιώσει τον έρωτά της. «Τρόμαξα πολύ», μου είπε. Τρία άτομα που βρίσκονταν στην πανσιόν επιβεβαίωσαν το επεισόδιο, τέσσερα άλλα όμως το αμφισβήτησαν. Αντιθέτως, όλες οι εκδοχές συνέπιπταν στο ότι η Άνχελα Βικάριο και ο Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν είχαν ιδωθεί για πρώτη φορά στην εθνική εορτή του Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια μιας υπαίθριας φιλανθρωπικής γιορτής, στην οποία εκείνη είχε αναλάβει να ανακοινώνει τραγουδιστά τα νούμερα των λαχνών. Ο Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν έφτασε στη γιορτή και πήγε κατευθείαν στον πάγκο για να τον εξυπηρετήσει η μαυροφορεμένη απ' την κορφή ως τα νύχια ασθενική τραγουδίστρια και τη ρώτησε πόσο κόστιζε το γραμμόφωνο με τα φιλντισένια τελειώματα, που επρόκειτο να είναι η μεγαλύτερη ατραξιόν της βραδιάς. Εκείνη του απάντησε πως δεν ήταν προς πώληση αλλά προς κλήρωση.

«Καλύτερα», είπε αυτός, «έτσι θα είναι πιο εύκολο και επιπλέον πιο φτηνό».

Μου εξομολογήθηκε πως είχε καταφέρει να την εντυπωσιάσει, αλλά για λόγους αντίθετους προς τον έρωτα. «Εγώ απεχθανόμουν τους αλαζονικούς άντρες και δεν είχα δει ποτέ κανέναν με τέτοια έπαρση», μου είπε, φέρνοντας στη μνήμη της εκείνη την ημέρα. «Άσε που νόμισα πως ήταν Πολωνός!» Η σύγχυσή της μεγάλωσε όταν τραγούδησε τα νούμερα του λαχνού του γραμμοφώνου εν μέσω γενικευμένης αγωνίας και το κέρδισε πράγματι ο Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν. Δε θα μπορούσε να έχει φανταστεί πως, μόνο και μόνο για να την εντυπωσιάσει, είχε αγοράσει όλα τα νούμερα της λαχειοφόρου.

Εκείνο το βράδυ, όταν επέστρεψε σπίτι της, η Άνχελα Βικάριο βρήκε το γραμμόφωνο τυλιγμένο σε χαρτί δώρου, διακοσμημένο με έναν φιόγκο οργαντίνας. «Ποτέ δεν μπόρεσα να μάθω πώς ήξερε πως είχα τα γενέθλιά μου», μου είπε. Δυσκολεύτηκε να πείσει τους γονείς της πως δεν είχε δώσει κανένα δικαίωμα στον Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν για να της στείλει τέτοιο δώρο και πολύ περισσότερο με τόσο κραυγαλέο τρόπο, που δεν πέρασε από κανέναν απαρατήρητο. Οπότε λοιπόν, τα μεγαλύτερα αδέρφια της, ο Πέδρο και ο Πάμπλο, πήγαν το γραμμόφωνο στην πανσιόν για να το επιστρέψουν στον ιδιοκτήτη του και το έκαναν τόσο κραυγαλέα, ώστε δεν υπήρξε κανείς που να το είχε δει να πηγαίνει και να μην το είδε να έρχεται. Το μόνο που δεν υπολόγισε η οικογένεια ήταν η ακαταμάχητη γοητεία του Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν. Οι δίδυμοι δεν εμφανίστηκαν πάλι παρά τα ξημερώματα της επόμενης μέρας, θολωμένοι απ' το μεθύσι, ξαναφέρνοντας πίσω το γραμμόφωνο αλλά και τον Μπαγιάρδο Σαν Ρομάν για να συνεχίσουν το γλέντι στο σπίτι.