Ανταπόκριση από το Εδιμβούργο – Φεστιβάλ Fringe, σαιξπηρικές παραστάσεις, αρχαία τραγωδία, ομάδες από όλον τον κόσμο

H όμορφη πόλη του Εδιμβούργου έσφυζε από κόσμο τον Αύγουστο που μόλις πέρασε. Η χαρακτηριστική τοπιογραφία της πόλης, με το «burh» («φρούριο», που στο Χρονικό των Πίκτων του 10ου αιώνα αναφέρεται ως oppidum Eden¹) και τη γέφυρα Fountain bridge πάνω από τον σιδηροδρομικό σταθμό χωρίζει την επτάλοφη πόλη σε δύο επίπεδα. H κορυφή Arthur’s Seat της προσδίδει μεγάλη θεατρικότητα, καθώς βλέπεις από μακριά κόσμο να ανηφορίζει όλη τη μέρα. Κυριαρχούν τα αγάλματα του Σερ Ουόλτερ Σκοτ, του Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον και του Άρθουρ Κόναν Ντόιλ, ενώ οι κεντρικοί δρόμοι πλαισιώνονται από γκρίζα κτήρια της εποχής της Μεταρρύθμισης, με ένα ευχάριστο διάλειμμα πολυχρωμίας στη Victoria Street, έως το λιμάνι και όσο φτάνει το μάτι σου. Βασικό κορμό του θεατρικού καλοκαιριού του 2026 αποτέλεσε το Fringe Festival, το οποίο συγκέντρωσε πάνω από 3.000.000 επισκέπτες και διήρκεσε από τις 7 έως τις 31 Αυγούστου, φιλοξενώντας 4.232 παραστάσεις από 71 χώρες. Στο Εδιμβούργο διεξάχθηκε, παράλληλα με το Fringe, το Διεθνές Φεστιβάλ, καθώς και τα φεστιβάλ βιβλίου και τηλεόρασης.

Φεστιβάλ Θεάτρου Εδιμβούργου, ετών 79

Το Φεστιβάλ Θεάτρου του Εδιμβούργου ξεκίνησε το 1947, όταν ο αυστριακής καταγωγής Ρούντολφ Μπινγκ διοργάνωσε για πρώτη φορά το Φεστιβάλ Μουσικής και Θεάτρου για να αναβιώσει τη σκωτσέζικη κουλτούρα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Όσοι δημιουργοί δεν έγιναν επίσημα δεκτοί δημιούργησαν το δικό τους εναλλακτικό φεστιβάλ, στο περιθώριο της κύριας εκδήλωσης, γι’ αυτό και ονομάστηκε «The Fringe» (το περιθώριο), και ως επί το πλείστον διεξαγόταν στους δρόμους. Μέχρι και σήμερα, στην εκδήλωση δεν υπάρχει κριτική επιτροπή, ούτε βραβεία από τους διοργανωτές, ενώ η συμμετοχή στο φεστιβάλ είναι πανηγυρική, δημιουργώντας μιαν έξοχη εορταστική ατμόσφαιρα για τρεις εβδομάδες, με καταιγισμούς βροχής να διαδέχονται μεγάλα διαστήματα ηλιοφάνειας.

Η γοητεία του Fringe συνίσταται στην ποικιλομορφία του, καθώς συγκεντρώνει αγαπημένες ομάδες που επιστρέφουν, ανερχόμενα σχήματα, καινοτόμα νέα μιούζικαλ και φρέσκα, πρωτότυπα έργα. Φιλοξενεί μια τεράστια γκάμα παραστατικών τεχνών, εκδηλώσεων, καμπαρέ, παιδικών παραστάσεων, κωμωδίας και χορού, καλύπτοντας όλο το φάσμα της επιτέλεσης, από τη συμβατική έως την άκρως πειραματική. Από συναυλίες και ιστορικά μιούζικαλ μέχρι σάτιρα και μονοδράματα, οι παραστάσεις πραγματοποιήθηκαν σε πλήθος χώρων -pub, δρόμους και προσωρινές σκηνές- οι περισσότεροι εκ των οποίων ήταν συγκεντρωμένοι στο κέντρο της πόλης, παράγοντας μια ξεχωριστή κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα: το Scottish Storytelling Centre, το Stand Comedy Club, το Pleasance, το Assembly και το theSpaceUK, το Royal Mile και η Victoria Street, το Palais de Variété στους κήπους του Assembly George Square, το Underbelly και το Gilded Balloon Teviot -το οποίο επαναλειτούργησε πρόσφατα υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση της Karen και της Katy Koren- καθώς και το πρώτο «Θέατρο-Σάουνα» του Ηνωμένου Βασιλείου, με πρόγραμμα που περιλάμβανε τα «Mysteries of the Picts» από το Sauna Sessions Arts Club και «Τα Κύματα» (The Waves) της Βιρτζίνια Γουλφ, καθώς και μια remixed εκδοχή του «Bubble Schmeisis» του Νικ Κάσενμπομ. Στο φετινό Fringe παρουσιάστηκε, επίσης, το πρώτο θεατρικό έργο της Σαπαράκ Χορσάντι, η παράσταση «Jack’s Joke Show» με την οποία ο Τζακ Ντι γιορτάζει τα 40 χρόνια του στην κωμωδία, καθώς και, μεταξύ άλλων, η μονολογική παράσταση της ηθοποιού Χάνα Ράιλι.

Εγχώριοι καλλιτέχνες προσπαθούσαν να προωθήσουν όσο γίνεται την αίσθηση της παραδοσιακής σκωτσέζικης ατμόσφαιρας με γκάιντες και kilts (σκωτσέζικες ανδρικές φούστες), ενώ φυλλάδια (flyers) μοιράζονταν αδιάκοπα για κωμωδίες, μπουρλέσκ, μάγους, αφηγητές του δρόμου και μεταμφιέσεις. Το υψηλό κόστος που συνδέεται με τον τουρισμό οδήγησε το Μπαλέτο της Σκωτίας στην ακύρωση πέντε παραστάσεων στην «Παλιά Καπνισμένη Πόλη» («Auld Reekie») του Εδιμβούργου. Οι κριτικοί, αφού λάβαμε εκατοντάδες mails πρόσκλησης, προσπαθήσαμε να συμμετάσχουμε σε όσο το δυνατόν περισσότερα καλλιτεχνικά συμβάντα, φροντίσαμε δε να στεγαστούμε μέσα στην πόλη, πληρώνοντας σημαντικά ποσά. Προσωπικά βρήκα κατάλυμα σε λογική τιμή (£200 τη βραδιά, μη φανταστείτε κάτι φθηνότερο) σε φοιτητική εστία κατά τη διάρκεια του φεστιβάλ, όμως στον περιορισμένο χρόνο που είχα, δεν κατάφερα να δω πολλές αξιόλογες παραστάσεις, συνέδρια, συζητήσεις και παρουσιάσεις βιβλίων.

Πολιτικοκοινωνικός προβληματισμός

Σημαντικά κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα αναδείχθηκαν μέσα από παραστάσεις σωματικού θεάτρου: «The Death of Hundun», «Apples in Winter» της Jennifer Fawcett, «The Bob Ross Effect», το μιούζικαλ «Remember, Remember!» και η παράσταση των Neutral Milk Hotel με τίτλο «Salty Brine: How strange it is». Παρουσιάστηκαν επίσης σόλο παραστάσεις (από άνδρες και γυναίκες ερμηνευτές) και κωμικά σόου τύπου καμπαρέ: το «Pirates: You Wouldn’t Steal a Boat» ήταν μια παράσταση γεμάτη ενέργεια που ανέβηκε για τρίτη φορά αυτό το καλοκαίρι, σε ανανεωμένη εκδοχή από την ομάδα Spruce Moose Comedy. Ο Ron Placone παρουσίασε το «Anti-Fascist Pasta Night» (μια πολιτική stand-up παράσταση διάρκειας μίας ώρας που πραγματευόταν την πολιτική, τον πολιτισμό, τα ταξίδια και τις ανθρώπινες σχέσεις). Το έργο «Letters to Joan – A Lovely New Play» παρουσιάστηκε από τους Samantha Streit και Kevin Cahill σε σκηνοθεσία Jessica Whiley, όπως και το «After Party» της Morna Young. Η Olivia Woods σκηνοθέτησε το νέο έργο του Max Allen με τίτλο «Persona», η Michole Biancosino σκηνοθέτησε το «Planet of the Grapes» (σε ερμηνεία του Peter Michael Marino) και οι Chandeliers παρουσίασαν το «The Secret Society». Δεν θα παραλείψω το «Gay Hitler Show» του Jephthah Ophir από την Elephant & Mouse Company, τη σόλο αφηγηματική παράσταση «Lover on the Radio» της Gayané Kaligian, το «The Day of the Locust» του Nathanael West και το «For Dolores» των Mo και Réaltin.

Τη συμβατική δραματική αναπαράσταση την αντικατέστησαν εναλλακτικές εκδοχές θεάτρου: ενδιαφέρουσες γυναικείες εξομολογήσεις και έργα με οικογενειακή θεματολογία και ψυχαναλυτικές αναφορές, τα οποία εστίαζαν στην απόρριψη του θεσμού της οικογένειας και ασκούσαν αυστηρή κριτική στις αρνητικές επιπτώσεις του στο άτομο. Παρά την απουσία μαρξιστικών αναφορών, το φετινό πρόγραμμα περιλάμβανε μεγάλο αριθμό παραστάσεων έντονα ιδεολογικού χαρακτήρα, ενταγμένων στο πλαίσιο της λεγόμενης «Woke Agenda»: το «Homunculus», το πρώτο έργο του 28χρονου θεατρικού συγγραφέα Santiago Mallan, το «Define Queerness» από τη συλλογικότητα Define Queerness, το «Daddy» από το House of Oz και την ομάδα Joel Bray Dance, το «Amnesia» της Kimberly Hart-Simpson, το «Gameplay» των Sam Rees και AJ Turner, το «Mindreading and Other Freaking Wonders» του Christian Lavey, μια διαδραστική παράσταση ανάγνωσης σκέψης που συνδύαζε την ψυχολογική ψευδαίσθηση, το χιούμορ και τη συμμετοχή του κοινού και το «I’m Mom» του Nate Wise, μια βαθιά προσωπική σόλο παράσταση που συνδύαζε την κωμωδία, το θέατρο και τη θεραπευτική διαδικασία.

Αντλώντας από την αγγλοσαξονική παράδοση

Ένα ευρύ φάσμα συμμετοχικού θεάτρου και παραστάσεων τύπου «in-yer-face» και, φυσικά, μια πλειάδα χορευτικών παραστάσεων κατείχαν εξέχουσα θέση στην καρδιά του φεστιβάλ. Η queer ομάδα χοροθεάτρου Hot Cat Collective παρουσίασε το «Stop Playing Jacob’s Ladder With My Spine», ενώ σουφραζέτες, υπερήρωες, ναυαγοσώστες και μαφιόζοι εμφανίστηκαν ως χαρακτήρες σε μια σειρά παραστάσεων πολιτικής σάτιρας, τσίρκου, καμπαρέ και μιούζικαλ που είχαν σημειώσει επιτυχία στο παρελθόν. Από τον χώρο του κλασικού μπαλέτου, ανέβηκε το έργο «Elba» του Ishan Mahabir-Stokes: βασισμένη στην ιστορία της εξορίας του Ναπολέοντα Βοναπάρτη στο νησί Έλβα, η παράσταση αυτή πολυμέσων και σωματικού θεάτρου ήταν μια σάτιρα για την κατάσταση της χώρας. Το «I Made You A Mixtape» της Laureen O’Sullivan ήταν μια παραγωγή χοροθεάτρου, δημιουργία της βρετανικής ομάδας Response Theatre Company. Η παράσταση «Dance Realm» -η οποία τελικά ακυρώθηκε- ήταν έργο μιας διεθνώς αναγνωρισμένης ομάδας χορευτών του δρόμου από την Κίνα (συνδυασμός σύγχρονου χορού του δρόμου και επικής αφήγησης). Ανέβηκε επίσης το «Adding Up America: Solving the Race Equation» της Monique DeBose. Το «Come back home» του Fadi Murad εξερεύνησε τα συναισθήματα του φόβου, της αμφιβολίας για τον εαυτό και της αβεβαιότητας. Σημειώνω, επίσης, το «Mind Full» του Lewis Teckkam (Mon Éspoir Theatre), το «Apples in Winter» (Lynch Pin) της Jennifer Fawcett και το «Cabin».

Στο φετινό Fringe πραγματοποιήθηκαν νέες προσεγγίσεις στο έργο του Σαίξπηρ

Εμπνευσμένα από την αρχαία σκωτσέζικη παράδοση και το σωματικό θέατρο μέχρι το κουκλοθέατρο και την τέχνη του κλόουν, ανέβηκαν: «The Legend of Rags» από το Miami Arts Studio, το «January 6th - the Musical» των Kiely Sugayan και Jessie Ballard, το «For She's A Jolly Good Fellow!» της Riverside Theatre Company, το «Pray For Me» της Sarah Adedeji, το «Hess 2026» του Michael Burrell, το «Houdini Speaks To The Living» του Michael Corrigan και το «Little Animals» του Paul Ready (σε σκηνοθεσία Caroline Steinbeis). Από τον Philip Stokes παρουσιάστηκε το «This Is Not America». Το έργο «Sanctuary» του Jacob Sparrow ήταν εμπνευσμένο από πραγματικά γεγονότα σε ένα χωριό του Suffolk στις αρχές της δεκαετίας του 1990. Το «Don’t Rain on My Parade!» από τη Miss Lossie Mouth και το «Seed Heart» (μαριονέτες) από το Indigo Moon Theatre, το «A Ghost among the Living» της ομάδας Box Tale Soup και το «Too Clowns (WIP)» του Damien Warren-Smith.

Θα αναφέρω χαρακτηριστικά ότι η εφημερίδα «Guardian» πρότεινε για φέτος τις παραστάσεις: «A Foot is Not an Appropriate Prize for the Tombola» του Daniel McVey, «Bitter» του Daniel Sloss, «Corpse» της Kirsty Mann, «Homeland Insecurity» του Ayo Adenekan, «The Labyrinth» του Ben Hart, «Raumdeuter» της Dee Alum, «Support Group» των Kwami Odoom και Jack Henry, «Making the Cut» του Max Olesker, «Says Hoo?» της Lizzy Hoo, «The Plot» της Emma Howlett, «Roleplay» της Francesca Moody, «The Tale of the Original Jekyll and Hyde» του Andy Dickinson, καθώς και τις παραστάσεις των Hannah Maxwell, Paul Ready, Adrian Minkowicz, Ania Magliano, Amanda Knox, Xhloe και Natasha, Francesca Moody, Salty Brine, Alex Edelman και Frankie Thompson. Θα άξιζε εδώ να προσθέσω το «The Musical» από το Théâtre Sans Fin, το «Chai, Samosa and Climate Gupshup» από την Networking Key Services και το «One Hundred Voices» από το Εθνικό Θέατρο της Σκωτίας (National Theatre of Scotland). Είχα δε την τύχη να παρακολουθήσω τον σκοτεινό μονόλογο «Daddy Issues» του Spencer Waldner.

Με πηγή τον Σαίξπηρ και άλλους κλασικούς

Στο φετινό Fringe πραγματοποιήθηκαν νέες προσεγγίσεις στο έργο του Σαίξπηρ: «A Two Woman Hamlet» από τους The Yorickans, «An Infinite Monkey Attempts to Write the Complete Works of Shakespeare: A Variety Show» από το CMU Center for New Work & Play On Shakespeare, το «R&J: The Lost Children of Verona», το «Verona Nights» και το «The Witches of Macbeth» από τους Inanna's Children, το «Rockbeth» από τους More The Merrier, το «Mrs Macbeth» από τη Susanna Hamnett, το «An Island of Bad Ideas: The Tempest» από το Edinburgh Youth Theatre, το «Macbeth’s Midsummer Night’s Dream» από το Studio 919 DC, το «The Taming of the Shrew» από την Necessary Cat Limited, το «Macbeth: Blood and Bluegrass» από τους The Barden Party, το βραβευμένο «Shakespeare X 5» του βουλγαρικού Hand Theatre, το «Henry V CANCELLED» από την Blue Orange Arts, το «Shakespeare's Big Brother» από την Big Spirit Theatre Company, το «Lear's Fool» από τον David Henry Wilson και το «Hamlet: Prince of Sweden» από τους Nike Redding και Tom Corradini. Μια διασκευή του έργου «Όπως σας αρέσει» (As You Like It) ήταν το «Shakespeare’s Dice», με καουμπόηδες, καραόκε και διαφορετικό θίασο κάθε βράδυ. Πέρα από δύο παραστάσεις που έφεραν τον πρωτότυπο τίτλο «Όνειρο Καλοκαιρινής Νύχτας» (A Midsummer Night’s Dream), παρουσιάστηκαν οι διασκευές «Knight's Dream», «Midsummer!» και «Macbeth’s Midsummer Night’s Dream».

Στις αρχές Αυγούστου, στο Λονδίνο, είχα την ευκαιρία να συναντήσω τις νύμφες και τις δρυάδες του Δάσους του Άρντεν στην παράσταση «Όπως σας αρέσει» του θεάτρου Globe, σε συν-σκηνοθεσία των Sean Holmes και Charlie Josephine. Στο Εδιμβούργο μου δόθηκε καλύτερο σαιξπηρικό ερέθισμα: να απολαύσω μια φρέσκια προσέγγιση του «Ονείρου Καλοκαιρινής Νύχτας» από τον θίασο Greene Shoots Theatre Company που αποτελούνταν από φοιτητές. Θα υπενθυμίσω εδώ τα έργα «Love's Labour’s Lost», «Othello» και «Hamlet» από την Prague Shakespeare Company. Αξίζει επίσης να αναφερθούν το έργο «ELBA» του Ishan Mahabir-Stokes, καθώς και η ομάδα των Lexi Wolfe και Andrew Slade -η οποία απαρτίζεται από νευροδιαφορετικά άτομα- με την τριλογία τους από ιστορικούς μονολόγους: «After Shakespeare», «A Forgotten Woman: Mrs Oscar Wilde» και «One King, Two Princes & Shakespeare’s Lie» (μια αποδόμηση των μύθων της δυναστείας των Τυδώρ που επικεντρώθηκε στο πρόσωπο του Ριχάρδου Γ΄).

Όμως υπήρξαν και πολλές άλλες παραστάσεις που αξιοποίησαν μεγάλους κλασικούς του θεάτρου: για παράδειγμα, απόηχοι του Μπέκετ υπήρξαν στο «Not I», το «Eh Joe» και το «Rockaby» από τις εταιρείες Blackbox & McSquared Productions, καθώς και στο «Krapp's Last Tape» σε σκηνοθεσία της Stockard Channing και με πρωταγωνιστή τον David Westhead.

Μια ειδική θεατρική κατηγορία που αναπτύχθηκε στο Fringe Festival είναι εκείνη των πανεπιστημιακών ομάδων, στα πλαίσια της οποίας νέοι θεατρίνοι (π.χ. ο Ντέρεκ Τζάκομπι ή η Μάγκι Σμιθ, ο Τομ Στόπαρντ και ο Ρόουαν Άτκινσον) κάποτε αναδείχθηκαν σε διεθνείς προσωπικότητες. Τηρώντας λοιπόν την παράδοση και φέτος, σπουδαστές δραματικών σχολών και ανερχόμενοι θεατρικοί θίασοι είχαν την ευκαιρία να παρουσιάσουν τη δουλειά τους. Χάρη στον ενθουσιώδη και εκρηκτικό χαρακτήρα αυτών των νέων καλλιτεχνών, το κοινό παρακολούθησε πλήθος εντελώς νέων προσεγγίσεων στη συγγραφή και διέκρινε διάφορες καινοτόμες υφολογικές τάσεις: ο «Μάκβεθ» παρουσιάστηκε ως παγανιστική τελετουργία, ως θυσιαζόμενος βασιλιάς και ως κληρονόμος ενός αρχαίου σουμεριακού ποιήματος.

Ο Alex Philpott παρουσίασε τέσσερα έργα της πρωτοβουλίας Los Angeles Theatre’s Initiative σε συνεργασία με πανεπιστήμια από όλες τις ΗΠΑ («It’s a struggle coming out» του Ben Berman, «Revelation» του Trevor Hemmerling, «Guns in Dragonland» και «Deckhand» από τις Spinelly Productions και LATI), ενώ ανέβηκε επίσης το «The Betrothed» από το Molloy University, το «MUSE: The Shakespeare Mayhem Musical» από τους Lisa Sanderson, Hanna Andréa και Mindy Cooper και το «Measure for Measure» του Liahona Theatre Department.

Όμως υπήρξαν και πολλές άλλες παραστάσεις που αξιοποίησαν μεγάλους κλασικούς του θεάτρου: για παράδειγμα, απόηχοι του Μπέκετ υπήρξαν στο «Not I», το «Eh Joe» και το «Rockaby» από τις εταιρείες Blackbox & McSquared Productions, καθώς και στο «Krapp's Last Tape» σε σκηνοθεσία της Stockard Channing και με πρωταγωνιστή τον David Westhead. Το έργο «Who’s on First» της Twilight Theatre Company συναντήθηκε με το «Περιμένοντας τον Γκοντό» του Μπέκετ σε μια ευφυή παράσταση με θέμα τη γλώσσα. Η ομάδα Flabbergast Theatre παρουσίασε μια τολμηρή, νέα σκηνοθετική προσέγγιση του έργου «Το Τέλος του Παιχνιδιού» (Endgame).

Με πηγή τη «μεγάλη» λογοτεχνία και την Ελλάδα

Τα θεατρικά έργα που βασίζονταν στην κλασική λογοτεχνία και σε ιστορικά πλαίσια γνώρισαν μεγάλη επιτυχία, ιδίως εκείνα που εστίαζαν σε εμβληματικούς ήρωες -καφκικούς ή άλλους- στις εξής παραστάσεις: «Kafka for Beginners» της Yulia Navalnaya, «Don Quixote» του Nordland Visual Theatre, «Call Me Elizabeth: from Lassie to Cleopatra» του Guy Masterson, «Fear and Misery of the Third Reich» της Gentlemen Fish Productions, «Paint, Vincent, Paint» του Coffey Cup Theatre, «Charles Dickens: The Hanged Man's Bride» της Blue Orange Arts, «The Great Gatsby» των Key Players, «Train to Cleveland with John Ruskin» των Dan Callaway και Joey Nicoletti, «A Forgotten Woman: Mrs. Oscar Wilde» των Constance Lloyd και Slade Wolfe Enterprises, «A Woman in Berlin 1945» των Magda Pohl και Tom Corradini Teatro, «Charles Dickens: The Signalman» (θεατρική διασκευή του κλασικού διηγήματος του Dickens από την Blue Orange Arts), «PILATE: The Lost Gospel» του Maxwell Caulfield και «To Be Frank» του Michael Hockey (εμπνευσμένο από το βιβλίο της Mary Shelley). Στο Oliver Studio του Greenside, παρακολούθησα το έργο «1918: The Final Salomé», σε κείμενο της Lily Zhang, το οποίο κατέλαβε τη δεύτερη θέση στην κατηγορία Καλύτερου Θεατρικού Έργου στο Oxford New Writing Festival 2025. Το «Kafka for Beginners» του Edinburgh Little Theatre σχολιάστηκε πολύ θετικά από τους συναδέλφους που το είδαν.

Η επίδραση της ελληνικής πολιτιστικής παράδοσης ήταν επίσης εμφανής σε πολλές ομάδες διαφορετικής εθνοτικής προέλευσης. Η θεματολογία, οι πλοκές, η ηρωική ατμόσφαιρα, ακόμη και η σατιρική διάσταση της ελληνικής μυθολογίας καθώς και της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας και κωμωδίας, αποτέλεσαν την κύρια πηγή έμπνευσης για αρκετές από τις φετινές παραστάσεις. Ενδεικτικά αναφέρω τα έργα: «Λυσιστράτη» (Lysistrata) από την ομάδα Basement Theatrics, «Παραλλαγές της Ιφιγένειας» (Iphigenia Variations) των Klara Hammudeh και John Weisgerber με την Donnacadh O'Briain στον πρωταγωνιστικό ρόλο, «Πηνελόπη» (Penelope) της Grace McLean (ένα μιούζικαλ που συνδυάζει τη συναυλία με το θέατρο και αφηγείται εκ νέου την ιστορία της συζύγου του Οδυσσέα, με πρωταγωνίστρια την ίδια τη Grace McLean), «Εκάβη: Γιατί βρίσκομαι στη χώρα σας;» (Hecuba: Why Am I In Your Country?) από το Trojan Women Project, «Οιδίπους Τύραννος» (The King Oedipus) από το Zhejiang Jingkun Art Center και «Κύκλωπας: Σατυρικό Δράμα» (Cyclops: A Satyr Play) των Ray και Conrad Henley-Calvert. Στο Bedlam Theatre παρακολούθησα την εξαιρετική αμερικανική παραγωγή «Delphi - the Musical», μια μουσικοχορευτική παράσταση υψηλού επαγγελματισμού που σατιρίζει το πιο επιδραστικό μαντείο του αρχαίου κόσμου, αυτό των Δελφών.

Ομάδες από την Ευρώπη

Αίσθηση έκαναν τα έργα «Handle with care» της φλαμανδικής ομάδας Ontroered Goed και η παράσταση κωφών «[seagull]» της ομάδας Olympique Dramatique. Επίσης, το «Music & Murder by…» της Jessica Welsh, το «The Forever Wave» της Estrella Suerte Productions, καθώς και αξιόλογες παραστάσεις από την Ιταλία, το Βέλγιο και τη Φλάνδρα, την Τσεχία, την Πορτογαλία, τη Γαλλία, τη Σουηδία και τη Δανία:

Παρουσιάστηκαν επίσης το «Kismet (Ghesmat)» της Shaparak Khorsandi και το «You Sou» από την πορτογαλική ομάδα Embuscada. Υπήρξαν τρεις παραγωγές από τη Γαλλία, υπό τον τίτλο «Vive le Fringe - a France Showcase 2026», καθώς και το «Dracula: Lucy’s Dream» από τη γαλλο-νορβηγική θεατρική ομάδα Plexus Polaire. Η #DANISH παρουσίασε τα έργα «M.I.S. all night long» των Don Gnu, «Laughing out lonely (LOL)» της ομάδας OPE-N, «Good enough?» της Himherandit Productions (σε σκηνοθεσία του Αντρέα Κωνσταντίνου, με τον φίλο χορευτή Άρη Παπαδόπουλο καθώς και με τους Paola Drera και Theo Marion-Wuillemin) και «Our other organ» της ομάδας NoLands - the Anatomy Lecture Room.

Οι ευρωπαϊκές σκηνές κατά κανόνα πειραματίστηκαν με το queer σωματικό θέατρο, τη σύγχρονη όπερα, τις πολιτικές διαλέξεις-περφόρμανς και χοροθέατρο υψηλής ενέργειας, ενώ υπήρξε και μια σόλο παράσταση σωματικού θεάτρου για τη διπολική διαταραχή από τη Wangjiayu Chu, σε κείμενο της Juno Chen και σκηνοθεσία της Angelina Voznesenskaia.

Ομάδες από άλλες ηπείρους

Ομάδες από το εξωτερικό ανέδειξαν τον οικουμενικό χαρακτήρα του φεστιβάλ: από την Κίνα, το Χονγκ Κονγκ, την Ινδία, την Ιαπωνία, την Κορέα, τον Λίβανο και την Παλαιστίνη, τη Νιγηρία και το Αφγανιστάν. Υπήρχαν ομάδες από τον Καναδά, τις ΗΠΑ, καθώς και συνεργασίες Αυστραλίας-ΗΠΑ ή αμιγώς αυστραλιανά σχήματα. Αναφέρω ενδεικτικά τα έργα «Dogberry and Verges Are Scared» της Cincinnati Shakespeare Company, «Revelation» και «Guns in Dragonland» του Los Angeles Theatre Initiative, «@Jenna» της Winnie Stack, και «M (Woman of Fashion)» του Eoin Carney. Ο χώρος ZOO Venues παρουσίασε το «Last Laugh», ένα νέο έργο που έφτασε στο Εδιμβούργο από την καρδιά της ανεξάρτητης θεατρικής σκηνής της Νέας Υόρκης, όπου έκανε μεγάλη αίσθηση. Το «Milkdrunk» ήταν ένας μονόλογος από τη θεατρική συγγραφέα και ερμηνεύτρια Cathleen O’Malley, η οποία έχει έδρα την Ουάσιγκτον. Το έργο «Diary of a Mad Man» του Mark McAuley διερεύνησε τη δίψα για κοινωνικό κύρος, ενώ ο David Saffet και η Jillian Snow παρουσίασαν το «Liberace & Liza».

Το «Patriautism»(«Πατρι-αυτισμός») εντυπωσίασε, ως παράσταση stand-up από τον αναγνωρισμένο Αμερικανό κωμικό Geoffrey Asmus. Συμπληρώνω με τα έργα «Awaiting Evaluation» του Alex Grech, «Couture» της ομάδας String Telephone Theatre Company, καθώς και τα «Chopin's Last Tour» και «Delivering Debussy» από την Anvil Creek Theatre. Παρουσιάστηκαν επίσης παραστάσεις από το Ιράν, το «Love in the Cracks» από την Κεντρική Ακαδημία Δράματος του Πεκίνου, το «The Floating Life Performance III QI» από τους Yuyang Cheng & Spectator Concept Theatre, ενώ το «The Becoming Stone» ήταν μια σύγχρονη παραγωγή χορού και πολυμέσων, εμπνευσμένη από τον αρχαίο μύθο της Nüwa, που «επιδιορθώνει» τον ουρανό.

Δύο νέες παραγωγές παρουσιάστηκαν από το China National Coal Mine Art Troupe: το «Sculpture and Poetry (Legacy)» -μια παράσταση σωματικού θεάτρου που ζωντανεύει αρχαία κινεζικά ειδώλια από τερακότα μέσω της κίνησης και της οπτικής αφήγησης- και το «Liu Ling Zui» (Παλιό Μεθυσμένο Όνειρο). Μια συνεργασία Ηνωμένου Βασιλείου και Κίνας δημιούργησε το «Bathroom» (Limpid Theatre). Ανέβηκε, επίσης, το κινεζικό «The Fox, the Slipper and the Severed Head», το «Departure is My Homecoming» του Edwin Chuk και το «Gemini / Romantic 4:48am (The Neighbour’s Neighbour)» των Justyne Li και Blue Ka Wing.

Αναφέρω, επίσης, το έργο «Why English?» της Vibhinna Ramnev, η οποία κατάγεται από την Ινδία, έθετε ερωτήματα σχετικά με τη χρήση της αγγλικής γλώσσας από μια ξένη στη χώρα της. Ο θίασος Space GIGA Theatre παρουσίασε το «TSURU: My Crane Wife», βασισμένο σε ιαπωνικό λαϊκό παραμύθι. Επίσης, τα έργα «Beyond Time – Othello Part II» και «Kahi: The inner Us-Explore the Soul». Με θέμα την οικογενειακή κακοποίηση, ο Hasan Al-Habib παρουσίασε το «Back in the Middle East with you». Ο Alaa Shehada από την Παλαιστίνη παρουσίασε το «The Bridge» (Palestine Comedy Club). Ο Inua Ellams παρουσίασε το «An Evening with an Immigrant». Η αφγανική παραδοσιακή μουσική με ηλεκτρονικούς ρυθμούς αποτέλεσε το κύριο χαρακτηριστικό της πολιτικής/φεμινιστικής παράστασης «Landsfrau» της ομάδας Doris Crea Collective, η οποία στρεφόταν κατά της νέας τάξης πραγμάτων των Ταλιμπάν. Η Joan-E παρουσίασε το «Live at the Manor: Diary of a 7ft Canadian Man in a Dress». Ακόμη, παρουσιάστηκαν τα έργα «Democrazy» από το Action Theatre, «Ce de Lu'» από τους Nicht Offnen, «Ten ways to die happy» από το Emilia Romagna Teatro (παραγωγή των Sisifo και ERT) και το «FoRT», μια οικογενειακή παράσταση από την ομάδα Asking for Trouble.

Κάποιες ακόμη επισημάνσεις για το Fringe

Υπήρξαν ενδιαφέροντα ζητήματα που αφορούσαν τη non binary ταυτότητα, πτυχές της σεξουαλικής και πολιτισμικής ταυτότητας, την κοινωνική και οικονομική στέρηση, την καριέρα και τη ζωή διάσημων μουσικών, παραστάσεις του Θεάτρου του Παραλόγου, άλλες που αντλούν έμπνευση από θρησκευτικά αφηγήματα, και τέλος, έργα που πραγματεύονται διεθνή θέματα και μελλοντικές προοπτικές: «ABBA solute Murder» και «Knives In» από τους Highly Suspect Murder Mysteries, «Grandma's Shop» της Julie Flower, «Invasion (JoMarZeb)» από την Philippine Theatre UK, «Tether» από τους Wonder Fools, «As Far As We Know» από τους YESYESNONO, «A Play on Words» από την Twilight Theatre Company, «Tim Kenneth Kicks the Bucket» από την Kestrel Eye Productions, «Bean vs The Robots» της Midge Lema και «Dream Watchers» με τους Harry Waters Jr, Jordon Waters και Kevin Belisario.

Ως μια τελική επιλογή τίτλων από το φετινό Fringe θα αναφέρω τους εξής: «Ten Ways to Die Happy» από τη Sisifo Productions, «CRUSH» του Hadsan Mohamud, «Big Stuff» των Baram και Snieckus, «Out there» του Mark Vigeant, «Snail Trail» του bi-curious George, «Casual Receptionist of the Quarter» της Nicole Gulasekharam, «HESS 2026» του Michael Burrell, «Ostrich» από την Pink Palace Productions, «Danger Plan!» της Sophia Wolbrom, «Take Care» από το Late Shift Theatre, «Launa» από το Tidal Theatre, «The Vagina Monologues» των Parker & Snell, «Peggy Day» (κωμωδία-ντεμπούτο του Noel Chappell), «How to Juggle a Ferret» (stand-up comedy της Anna Thomas) και «One missed call» του Chris Duke. «Body Parts» από το DramSoc του Πανεπιστημίου του Μπρίστολ, «The Crimes of Pete» του Hughie Shepherd-Cross, «The End of the World» της Destiny Faith Nelson, «Forget About Me» από τους Despite the Monkey και το Worklight Theatre. «The Burnings», «2050: A Manifesto» από τη LEU Creations, και «Roses to the Living» από την Pasuz Productions.

© David Monteith Hodge

«The Body I Left in Susquehanna National Forest» της Mean Cathleen, «Tenderly: The Life and Times of Nat King Cole» από την Duane Forrest Productions, «How Not to Make it in America» από τους House of Oz και Theatre Republic, «The Last Drop» από το Manás Theatre Lab, «This Is Not America» του Philip Stokes. «The Chairs Revisited» από την Vagabond Productions, «Madame La Mort» από το Full Moon Theatre, «Whose Play Is It Anyway?» από την The Wharf Theatre Company, «The Sins of the Father» της Cat Isaacs, «Turn the Cloth» από το Cutty Sark Theatre, «Los Años Maravillosos» από την Bearesteatro, «The Court 3» και «Wallace» από το Edinburgh Little Theatre. «Come Back Home» του Fadi Murad, «The Spy Network» από την Shooting Fish Theatre Company, «The Corpse Road» του Daniel Serridge, «The Flyting» της Kirsty Law, «Dust» της Charlaina Thompson, «Girlfriends» της Sara Malinowski, «Stanislavski Can’t Save Me from the Apocalypse» της Maggie Dickinson. «Rhymes with Purple» (Atomic Tales) της Elena Arvigo, «Goodbye Dandelion» των Maddie και Marcus Rice, «The Breakup Variety Hour» της Ariana Di Lorenzo, «Stay» της Sally Brooks, «I Think I’m Turning Japanese (I Really Think So, Not!)» του Sam Joseph, «They’re Just Small Town (Northern) Lads» του Nathan Jonathan, «For the Price of Song» των Alasdair Dow και Stuart Honeyman, «The Joker and The Thief» των Dylan & Will και «When Vincent met John», με τους Nick Wilkes και Murray Andrews.

Από τη δεκαετία του 2000 και μετά η ιδέα των Φεστιβάλ Fringe εξαπλώθηκε σε όλες τις πόλεις και σταδιακά σε όλες τις χώρες και τις ηπείρους, εφόσον μόνος κριτής είναι το κοινό. Η προσέλευση του κοινού είναι αθρόα διεθνώς.

Το φετινό Fringe διατήρησε τον παραδοσιακό του χαρακτήρα, στηρίζοντας ανερχόμενους καλλιτέχνες και νεανικές θεατρικές ομάδες ώστε να παρουσιάσουν το έργο τους σε ευρύ κοινό, προβάλλοντας παράλληλα και καταξιωμένες προσωπικότητες. Μια εμβληματική μορφή της φετινής «Taiwan Season» ήταν ο Lin Lu-Chieh, με την αφηγηματική παράσταση μαγείας «Birthday Party». Ανάμεσα στο πλήθος των θεατρικών δρώμενων που εμπνέονταν από τη σύγχρονη αγγλική ζωή, τις δυσκολίες της νεολαίας και το προσφυγικό ζήτημα, ξεχώρισαν κάποιες σημαντικές παραγωγές βρετανικών θεάτρων, καθώς και πρωτότυπες παραστάσεις που εστίαζαν σε ποικίλες θεματικές: «Badgers» (από το Theatre Royal Plymouth σε συνεργασία με το Bristol Old Vic), «Zero minus One» του Eric Lampaert, «Make Your Mirror Be Me» από το Bad Dukes Theatre, «Charles Dickens: The Signalman» και «Sherlock Holmes: The Speckled Band» από την Blue Orange Arts, «We’re all Florida Man» της Jen McGregor, «The Poetical Life of Philomena McGuinness» από το Moon Rabbit Theatre και «The Margarita Boat Tour Incident» της Mariah Lee Squires.

Από τη δεκαετία του 2000 και μετά η ιδέα των Φεστιβάλ Fringe εξαπλώθηκε σε όλες τις πόλεις και σταδιακά σε όλες τις χώρες και τις ηπείρους, εφόσον μόνος κριτής είναι το κοινό. Η προσέλευση του κοινού είναι αθρόα διεθνώς. Στη Βρετανία, το Brighton Fringe ξεκίνησε επίσημα το 2006 και διεξάγεται τον Μάιο, με τον μεγαλύτερο αδερφό του, το Buxton Fringe (1980), να γίνεται τον Ιούλιο. Θεωρούνται συχνά ως φεστιβάλ προεπισκόπησης του Εδιμβούργου. Το Camden Fringe (2006) διαρκεί μέχρι τον Αύγουστο. Το 2009, λοιπόν, στα πλαίσια της διεθνούς «φεστιβαλοποίησης» της λαϊκής κουλτούρας (https://bookpress.gr/politismos/theatro-xoros/22060-taksideyontas-noera-se-evdominta-theatrika-festival-tou-kosmou) , ήταν η σειρά της Αθήνας να διοργανώσει το δικό της Fringe. Με αφορμή τη συνεργασία Αθήνας-Εδιμβούργου, η "Σύνθεση" έγινε μέλος του EuroFringe, του ευρωπαϊκού δικτύου των Fringes, που στόχο έχει να συντονίσει όλα τα φεστιβάλ ώστε να διευκολυνθούν οι πολιτιστικές ανταλλαγές, να μεταφερθεί σωστά η τεχνογνωσία, να επιτευχθεί ενιαία διαφημιστική προώθηση και χορηγική ενίσχυση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Φέτος διοργανώθηκε και το Thessaloniki Fringe Festival με μεγάλη επιτυχία.

Το Διεθνές Φεστιβάλ του Εδιμβούργου (EIF)

Από τις παραστάσεις του Διεθνούς τμήματος του Φεστιβάλ του Εδιμβούργου, θα αναφέρω το δίδυμο των λιβανέζων καλλιτεχνών Lina Majdalanie και Rabin Mroué, οι οποίοι παρουσίασαν το έργο τους «Four Walls and a Roof» (το είδαμε φέτος στο Φεστιβάλ Αθηνών/Επιδαύρου)· το έργο αυτό συνδέει την ανάκριση του Bertolt Brecht από την Επιτροπή Αντιαμερικανικών Ενεργειών το 1947 με τη δική τους εμπειρία της εκούσιας εξορίας από τη Βηρυτό στο Βερολίνο. Η παράσταση περιλάμβανε επίσης μια σατιρική αναφορά στη σύγχρονη θεατρική πρωτοπορία.

Παρουσιάστηκαν επίσης το «Taverna Miresia - Mario, Bella, Anastasia» του δικού μας Mario Banushi – που έχει εκτοξευθεί διεθνώς κατά τρόπο δυσανάλογο προς την ηλικία του και τη θεατρική του πείρα (το εξαιρετικό αυτό έργο το είδαμε πέρυσι στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση), καθώς και η χορογραφία «Mere Mortals» του San Francisco Ballet.

Στο «Haribo Kimchi» (που επίσης είδαμε φέτος στο Φεστιβάλ Αθηνών) ο θεατρικός δημιουργός Jaha Koo παρουσίασε το pojangmacha του, ένα σνακ μπαρ που λειτουργεί αργά το βράδυ στους δρόμους της Νότιας Κορέας. Η Καλπάζουσα Θεραπεία («Galloping Cure») των Missy Mazzoli, Royce Vavrek και Tom Morris ήταν μια στοιχειωτική αλληγορία για μια κρίση που έχει γίνει παγκόσμια επιδημία: η Missy Mazzoli ενσωμάτωσε club beats στην πλούσια υφή της μουσικής της, με έναν οπτικά εκπληκτικό και συναισθηματικά καθηλωτικό σύγχρονο μύθο, ένα σκοτεινά αστείο και καταστροφικό όραμα μιας κοινωνίας που καταρρέει.

Μια επική πεντάωρη παράσταση του «Angels in America» του Tony Kushner, του έργου-ορόσημου για την κρίση του AIDS, επιστράτευσε μινιμαλιστικό σκηνικό στην παράσταση του Internationalaal Theater Amsterdam. Το «Ihsane» της βραβευμένης με δύο βραβεία Olivier χορογράφου Sidi Larbi Cherkaoui ήταν ένα δυνατό έργο που εξερεύνησε τη θλίψη, τη σύνδεση και τους κύκλους της καταστροφής και της αναγέννησης στη Βόρεια Αφρική και στη Μέση Ανατολή. Στο “When Prophecy fails” των Vicki Manderson και Finn den Hertog το υπνωτικό σωματικό θέατρο και ο εκθαμβωτικός σχεδιασμός παραγωγής συνδυάστηκαν για να αφηγηθούν την ιστορία μιας αίρεσης της Ημέρας της Κρίσεως και τι συμβαίνει όταν η πίστη καταρρέει.

Ο θεατρικός δημιουργός Geoff Sobelle παρουσίασε την ευρωπαϊκή πρεμιέρα του «Clown show», ενός σύγχρονου πορτρέτου της Αμερικής ως τσίρκου που καταρρέει. Παρουσιάστηκε, επίσης, το επικό έργο «Al-Sirah Al-Hilaliyyah» του παλαιστίνιου Khashabi Theatre. Θα κλείσω με την εναρκτήρια παράσταση, στο Royal Lyceum Theatre, του «A Trial» (το είδαμε κι αυτό φέτος στο Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου) – μιας συμπαραγωγής των EIF, Centro Cultural de Belém, Holland Festival, Festival d’Avignon και DeSingel, σε συνεργασία της Βραζιλιάνας σκηνοθέτιδας Christiane Jatahy και του ηθοποιού και σκηνοθέτη Wagner Moura. Η πλήρης εξάντληση των εισιτηρίων για το «Trial» της Jatahy, για τη Φιλαρμονική του Βερολίνου και για τον «Χορό Μεταμφιεσμένων» (Un ballo in maschera) του Verdi αποδεικνύει τη μεγάλη απήχηση της όλης διοργάνωσης.

 * Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός, συγγραφέας και κριτικός θεάτρου και χορού.

¹Σύμφωνα με το βιβλίο του William Watson (1926) The Celtic Place Names of Scotland. Birlinn, το πρώτο συνθετικό του ονόματος της πόλης: «Eidyn» δήλωνε την ευρύτερη ονομασία της περιοχής στην Κουμβρική (την Βρετόνικη-Κέλτικη γλώσσα που προηγήθηκε της Σκωτικής).