Perses

Για την παράσταση «Πέρσες» του Αισχύλου, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, η οποία παρουσιάστηκε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.

Του Νίκου Ξένιου

Τους «Πέρσες» του Αισχύλου επιλέγει φέτος ο Δημήτρης Καραντζάς, σε μια «ωμή» (όπως την αποκαλεί ο ίδιος) πραγμάτευση του κλασικού έργου σε σημερινούς πολιτικούς όρους, σε συνεργασία με την Γκέλυ Καλαμπάκα και στη δραστική μετάφραση του Παναγιώτη Μουλά. Η παράσταση ξεκινά με μιαν έρημη έκταση και μια κατάσταση ανησυχητικής αναμονής. Η ψυχεδελική μουσική του Γιώργου Πούλιου εισάγει επί σκηνής την Αλεξία Καλτσίκη και σταδιακά εμφανίζεται ο υπόλοιπος Χορός των Περσών, που στη συγκεκριμένη σκηνοθετική προσέγγιση σκοπίμως δεν αποτελείται από γέροντες, αλλά από τους ηθοποιούς και από σαράντα κομπάρσους της τοπικής κοινότητας, ντυμένους με κοστούμια διαφορετικών δεκαετιών: παρμένα από τον Εμφύλιο, από τη Μεταπολίτευση και τη δεκαετία του ’70, για παράδειγμα.

Η σχέση της Άτοσσας, του Δαρείου και του Ξέρξη προς τον Χορό της τραγωδίας θέλει να είναι η σχέση που αναπτύσσει ένας λαός με τους πολιτικούς του ηγέτες, γι’ αυτό και η ποικιλία ηλικιών, φύλων και ιδιοτήτων του πλήθους του Καραντζά. Όταν από το βάθος της επιδαύρειας εξοχής εμφανίζεται ο Χρήστος Λούλης ως Άγγελος για να φέρει την είδηση του ολέθρου, οι Πέρσες συνειδητοποιούν την ήττα τους στη Σαλαμίνα και επιδίδονται σε έναν λεκτικό αγώνα επιβίωσης. Ο Αινείας Τσαμάτης μετατρέπει την πνοή του σε θρήνο, που διηθείται από ένα πνευστό όργανο και διασκευάζεται με ηλεκτρονικό τρόπο στην κονσόλα ως εκκωφαντικός συριγμός που συγκλονίζει το κοίλον του θεάτρου: αυτό είναι το πρώτο στάδιο του θρήνου. Επίσης, εντυπωσιακή είναι η παρουσία της Θεοδώρας Τζήμου στην παράσταση.

Ο Αινείας Τσαμάτης μετατρέπει την πνοή του σε θρήνο, που διηθείται από ένα πνευστό όργανο και διασκευάζεται με ηλεκτρονικό τρόπο στην κονσόλα ως εκκωφαντικός συριγμός που συγκλονίζει το κοίλον του θεάτρου.

Η Ρένη Πιττακή με τη χαρακτηριστική της φωνή ενσαρκώνει τη βασίλισσα Άτοσσα, που η Ιωάννα Τσάμη την εμφανίζει με κοστούμι πρόσφατης δεκαετίας ως γυναίκα-επιχειρηματία ή προϊσταμένη πολυεθνικής εταιρείας:

«Αν το παιδί μου νικήσει, θα είναι άντρας θαυμαστός, αν δεν νικήσει, δεν έχει στην πατρίδα λόγο να δώσει. Κι αν σωθεί, θα είναι πάλι βασιλιάς στη χώρα αυτή».

Ο λόγος της εξουσίας παραμένει, στο κείμενο του Αισχύλου, αμετανόητος. Στην προσέγγιση του Καραντζά, προστίθεται μια ισχυρή δόση αυτοσαρκασμού, ιδιαίτερα στο σημείο όπου η Άτοσσα περιγράφει το προφητικό της όνειρο με τα πουλιά που κατασπαράζονται. Δεν πρόκειται, λοιπόν, για μιαν Άτοσσα που διακρίνεται για την ευσέβειά της, ούτε για μιαν Άτοσσα που είναι δημοφιλής. Κύριο μέλημά της είναι η με κάθε τρόπο συντήρηση της εξουσίας της οικογένειάς της, γι’ αυτό στη νεκρική επίκληση του Δαρείου συνομολογεί με την οπτασία του νεκρού γενάρχη πως η νεότητα είναι που υπαγόρευσε στον Ξέρξη τη λάθος κίνηση να τα βάλει με τους Δαναούς.

Perses 02
«Ο Γιώργος Γάλλος έδωσε την εξαιρετική αίσθηση ότι ο Δαρείος βρίσκεται κάπου εδώ κοντά, σ’ έναν Άδη που αφορά τον καθένα από εμάς».

Η ανάκληση του Δαρείου από τον Κάτω Κόσμο είναι το πιο άρτιο σημείο της κινησιολογίας που έκανε για την παράσταση ο Τάσος Καραχάλιος, καθώς έβαλε τους ηθοποιούς να ξαπλώνουν πρυμνηδόν σε μιαν επικλινή σκηνή, «ελαφρά ανασηκωμένη» θα έλεγε κανείς ώστε να υποβάλλει την αίσθηση διάνοιξης μιας διόδου προς τον Άδη. Η έκπληξη ήταν όταν ο Δαρείος εμφανίστηκε στο βάθος της σκηνής, πίσω από το θεολογείο, σαν μια θλιμμένη παρουσία συνομιλητή της Άτοσσας, με στραμμένα τα νώτα προς το κοινό. Ο Γιώργος Γάλλος έδωσε την εξαιρετική αίσθηση ότι ο Δαρείος βρίσκεται κάπου εδώ κοντά, σ’ έναν Άδη που αφορά τον καθένα από εμάς. Οι φωτισμοί του Δημήτρη Κασιμάτη υπήρξαν ιδιαίτερα υποβοηθητικοί στο σημείο αυτό.

Και, άμα τη εμφανίσει του Ξέρξη στο κοίλον, ο θεατής δεν αντικρίζει έναν συντετριμμένο, κουρελιασμένο Ξέρξη, αλλά έναν ηγέτη που φέρει την αλαζονεία του αμείωτη, παρά τη συντριπτική του ήττα και παρά τον ατελείωτο κατάλογο των νεκρών που ο κόσμος τού ζητά να μνημονεύσει, και που, εκτός από νεκρολογία και θρήνος, είναι και μαρτυρία της υπονόμευσης της έννοιας της φυλής. Ό,τι χειρότερο, δηλαδή: ο λαός αυτό δεν το συγχωρεί, γιατί βαθύτατα μέσα του είναι προσκολλημένος στην καταγωγή του και στον τόπο του. Βέβαια, η έπαρση του Ξέρξη συνιστά κριτική του Αισχύλου για τη Δημοκρατία, όταν αυτή υπονομεύεται από τις ιμπεριαλιστικές βλέψεις.

Το Τρίτο Στάσιμο των «Περσών» αντικαθίσταται από στίχους του Καβάφη, του Σεφέρη, του Ρίτσου, του Έλιοτ, του Βαβούρη, της Καρέλλη, του Σέλεϊ. Ακούγονται στίχοι της Καρίν Καρακασλί: «Οι εξαντλημένοι του καιρού μας χρειάζονται μια στιγμή να ανασάνουν, μια στιγμή να κοιμηθούν». Η παρέμβαση του Καραντζά αποσκοπεί στο να θέσει το ερώτημα πώς ένας λαός θα είναι πειθήνιος σε έναν ηγέτη του οποίου η αλαζονεία και η κακή κρίση τον έχουν φέρει στο χείλος της καταστροφής.

Η τελική, εξόδια σκηνή είναι μια από τις ωραιότερες, δραματουργικά αρτιότερες και πιο συγκινητικές σκηνές που έχω δει ποτέ σε ανέβασμα Τραγωδίας [... και  η οποία] καθιερώνει την τολμηρή προσέγγιση του Δημήτρη Καραντζά και βάζει μπροστά μας με σαφήνεια το κάτοπτρο της αυτοκριτικής.

Ο μηδικός λαός στην εκδοχή του Καραντζά νιώθει προδομένος, όμως δεν έχει την ωριμότητα για να διαχειριστεί ορθολογικά τον όλεθρό του. Η γκάμα των αντιδράσεών του διέρχεται την πίστη στον ηγέτη, την ψευδαίσθηση του μεγαλείου (συνώνυμο του σύγχρονου εθνικισμού), κατόπιν την απογοήτευση, το τεράστιο πένθος, την απότομη προσγείωση, την απελπισία, τον θρήνο, τον πλήρη αποπροσανατολισμό και την απώλεια στόχου, την οργή και, τέλος, την ατραπό του πραγματικού κανιβαλισμού.

Η τελική, εξόδια σκηνή είναι μια από τις ωραιότερες, δραματουργικά αρτιότερες και πιο συγκινητικές σκηνές που έχω δει ποτέ σε ανέβασμα Τραγωδίας: είτε γιατί το κείμενο διακρινόταν για τη νηφαλιότητά του και εδώ επιτεύχθηκε η μεγάλη αντίστιξη, είτε γιατί η συμμετοχή του κοίλου στα δρώμενα ήταν μια απόλυτα επιτυχημένη επιλογή, είτε γιατί η σαρκοβόρος συμπεριφορά του πλήθους δόθηκε πολύ ωραία στο «σούρσιμο» έξω από τη σκηνή με κατεύθυνση προς το δάσος, για οιονδήποτε λόγο και αν συνέβη, κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι από μόνη της αυτή η σκηνή καθιερώνει την τολμηρή προσέγγιση του Δημήτρη Καραντζά και βάζει μπροστά μας με σαφήνεια το κάτοπτρο της αυτοκριτικής.


Ο ΝΙΚΟΣ ΞΕΝΙΟΣ είναι εκπαιδευτικός και συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του, το μυθιστόρημα «Τα σπλάχνα» (εκδ. Κριτική).

Μετάφραση Παναγιώτης Μουλλάς
Σκηνοθεσία Δημήτρης Καραντζάς
Διασκευή Δημήτρης Καραντζάς - Γκέλυ Καλαμπάκα
Συνεργασία στη δραματουργία Γκέλυ Καλαμπάκα
Σκηνικό Κλειώ Μπομπότη
Φωτισμοί Δημήτρης Κασιμάτης
Κοστούμια Ιωάννα Τσάμη
Κίνηση Τάσος Καραχάλιος
Μουσική σύνθεση - ζωντανή εκτέλεση Γιώργος Πούλιος
Ηχολήπτης Θεμιστοκλής Παντελόπουλος
Φωνητική προετοιμασία - σύνθεση Ανρί Κεργκομάρ
Βοηθός σκηνοθέτη Μαρίσσα Φαρμάκη
Βοηθός σκηνογράφου Φιλάνθη Μπουγάτσου
Βοηθός ενδυματολόγου Ιφιγένεια Νταουντάκη
Παίζουν Ρένη Πιττακή, Χρήστος Λούλης, Γιώργος Γάλλος, Μιχάλης Οικονόμου, Γιάννης Κλίνης, Αλεξία Καλτσίκη, Γιώργος Πούλιος, Θεοδώρα Τζήμου, Αινείας Τσαμάτης, Ηλίας Μουλάς, Μάνος Πετράκης, Τάσος Καραχάλιος, Βασίλης Παναγιωτόπουλος
Στην παράσταση συμμετέχουν 40 πολίτες σε συνεργασία με τους τοπικούς φορείς.
Συμπαραγωγή Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου – Εταιρεία «Το Θέατρο» – 2023 EΛEVΣIS Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης 

Ακολουθήστε την bookpress.gr στο Google News και διαβάστε πρώτοι τα θέματα που σας ενδιαφέρουν.


ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

«Η καρδιά του σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σε διασκευή/σκηνοθεσία Άρη Σερβεταλη και Έφης Μπίρμπα, στο θέατρο Κιβωτός

Για τη θεατρική μεταφορά της «Καρδιάς σκύλου» του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ σε διασκευή Άρη Σερβετάλη και Έφης Μπίρμπα και σκηνοθεσία Έφης Μπίρμπα που ανεβαίνει στο θέατρο Κιβωτός. Κεντρική εικόνα: Ο Αντώνης Μυριαγκός στον ρόλο του γιατρού Πρεομπραζένσκι.

Γράφει ο Νίκο...

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Η «Σκέψη» του Αντρέγιεφ και το mal du siècle, στο θέατρο «Σφενδόνη»

Για τη μεταφορά της νουβέλας «Η Σκέψη» (1902) του Λεονίντ Αντρέγιεφ, στο θέατρο Σφενδόνη και σκηνοθεσία Χάρη Φραγκούλη, με τον Κωνσταντίνο Αβαρικιώτη στον πρωταγωνιστικό ρόλο. 

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στις 11 Φεβρουαρίου του 1900, ο γιατρό...

«Όλοι εμείς πουλιά» του Ουαζντί Μουαουάντ, σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική)

«Όλοι εμείς πουλιά» του Ουαζντί Μουαουάντ, σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου, στο Εθνικό Θέατρο (κριτική)

Για την παράσταση «Όλοι εμείς πουλιά» (Tous des oiseaux) του Ουαζντί Μουαουάντ, που ανεβαίνει στη νέα σκηνή του Εθνικού Θεάτρου σε σκηνοθεσία Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου.

Γράφει ο Νίκος Ξένιος

Στη νέα σκηνή του ...

ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΑΡΘΡΑ

«Βίος και Πολιτεία»: Ο Θωμάς Κοροβίνης κατεβαίνει στο «υπόγειο»

«Βίος και Πολιτεία»: Ο Θωμάς Κοροβίνης κατεβαίνει στο «υπόγειο»

Στο 28ο επεισόδιο της σειράς συζητήσεων με ανθρώπους από το χώρο του βιβλίου στο Βιβλιοπωλείο της Πολιτείας, o Κώστας Κατσουλάρης θα συνομιλήσει με τον πεζογράφο, ποιητή, στιχουργό και μουσικό Θωμά Κοροβίνη, με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο «Ποιήματα και τραγούδια» (εκδ. Άγρα). Η συζήτηση θα μεταδοθεί την Πέμπτη, 2...

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

«Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες« του Τζον Τσίβερ (κριτική) – Σε μια ευημερούσα, απενοχοποιημένη Αμερική

Για τη συλλογή διηγημάτων του Τζον Τσίβερ [John Cheever] «Ο Κολυμβητής και άλλες ιστορίες» (μτφρ. Κωστής Καλογρούλης, εκδ. Καστανιώτη). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Ο κολυμβητής» του Φρανκ Πέρι (διασκευή από το διήγημα του Τζον Τσίβερ) με τον Μπαρτ Λάνκαστερ. 

Γράφει ο ...

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

«Τριαντάφυλλα επί πιστώσει» της Έλσα Τριολέ (κριτική) – Με τον μανδύα μιας ερωτικής ιστορίας

Για το μυθιστόρημα της Έλσα Τριολέτ [Elsa Triolet] «Τριαντάφυλλλα επί πιστώσει» (μτφρ. Κατερίνα Γούλα, εκδ. Gutenberg). Kεντρική εικόνα: από την ταινία «Λυσσασμένη γάτα» του Ρίτσαρντ Μπρουκς με την Ελίζαμπεθ Τέιλορ και τον Πολ Νιούμαν. 

Γράφει η Διώνη Δημητριάδου ...

ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

«Depeche mode» του Σέρχι Ζαντάν (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα του Σέρχι Ζαντάν [Serhiy Zhadan] «Depeche mode» (μτφρ. Δημήτρης Τριανταφυλλίδης), το οποίο κυκλοφορεί στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Καθισμένος εδώ,...

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

«Ο λευκός ελέφαντας» της Αγνής Ιωάννου (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Αγνής Ιωάννου «Ο λευκός ελέφαντας», το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 21 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Διόπτρα.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Ανήμερα των γενεθλίων μου, στο διάλειμμα της δεύτερης ώρας, ήμουν σ...

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

«Το αύριο θα είναι καλύτερο» της Μπέτι Σμιθ (προδημοσίευση)

Προδημοσίευση αποσπάσματος από το μυθιστόρημα της Μπέτι Σμιθ [Betty Smith] «Το αύριο θα είναι καλύτερο» (μτφρ. Μαρία Φακίνου), το οποίο θα κυκλοφορήσει στις 27 Φεβρουαρίου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο.

Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός

Πιο παγωμένο, πιο μοναχι...

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

Δύο χρόνια από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: Είναι η Ευρώπη σε πόλεμο; – Τα βιβλία που δίνουν τις απαντήσεις

«Είμαστε εξαιρετικά τυχεροί που ζούμε στην Ευρώπη» μας έλεγε σε πρόσφατη συνέντευξή του για την Book Press, o ευρωπαϊστής ιστορικός Τίμοθι Γκάρτον Ας. Δύο χρόνια μετά από την έναρξη του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία ανατρέχουμε στα άρθρα που γράψαμε για βιβλία που διαβάσαμε και προτείναμε όλο αυτό το διάστημα. Το...

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Φεβρουάριος: «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» – 15 καλά μυθιστορήματα «μαύρης λογοτεχνίας» που κυκλοφόρησαν τον τελευταίο χρόνο

Με αφορμή το γεγονός ότι ο Φεβρουάριος έχει ανακυρηχθεί «Μήνας Μαύρης Ιστορίας» [Black History Month] γεγονός που έχει τις ρίζες του πίσω στο 1915, επιλέγουμε 15 καλά μυθιστορήματα που μιλούν ανοιχτά για τον ρατσισμό, τις φυλετικές διακρίσεις, τις αγωνίες και τα όνειρα των μαύρων.

...
Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Σώμα και τραύμα: μεταθέσεις, υποκαταστάσεις, θεραπεία – 3 βιβλία που ανοίγουν ορίζοντες

Πώς το ψυχικό τραύμα επηρεάζει το σώμα; Τι κρύβεται πίσω από σοβαρές ασθένειες, όπως ο καρκίνος ή οι διαταραχές διατροφής; Ποιο είναι το «αμετάφραστο μήνυμα» που μας καλούν να αποκωδικοποιήσουμε και πώς μπορούμε να περάσουμε από τη νόσο στη θεραπεία; Τρία βιβλία, τα δύο από αυτά διακεκριμένων Ελλήνων ψυχαναλυτών, μα...

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

ΠΡΟΘΗΚΕΣ

Newsletter

Θέλω να λαμβάνω το newsletter σας
ΕΓΓΡΑΦΗ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ

ΤΑ ΠΙΟ ΔΗΜΟΦΙΛΗ ΤΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

02 Απριλίου 2023 ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ

Τα μεγαλύτερα μυθιστορήματα όλων των εποχών: 20 έργα-ποταμοί από την παγκόσμια λογοτεχνία

Πολύτομα λογοτεχνικά έργα, μυθιστορήματα-ποταμοί, βιβλία που η ανάγνωσή τους μοιάζει με άθλο. Έργα-ορόσημα της παγκόσμιας πεζογραφίας, επικές αφηγήσεις από την Άπω Ανατ

ΦΑΚΕΛΟΙ