Από το βιβλίο στην οθόνη: Βραδιές κινηματογράφου και λογοτεχνίας στο Σπίτι του Βιβλίου

Το Ελληνικό Ίδρυμα Βιβλίου και Πολιτισμού (ΕΛΙΒΙΠ) και το Athens Open Air Film Festival powered by ΔΕΗ, στη δεύτερη συνεργασία τους, παρουσιάζουν στον νέο κήπο του ΕΛΙΒΙΠ, στο Σπίτι του Βιβλίου (Ερμού 134-136, Θησείο), δύο ταινίες που βασίζονται σε βιβλία. 

Πρόκειται για τις ταινίες Χάππυ Νταίη του Παντελή Βούλγαρη, βασισμένη στο μυθιστόρημα Λοιμός (1972) του Αντρέα Φραγκιά και Το ποτάμι (The River) του Ζαν Ρενουάρ, βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα (1946) της Ράμμερ Γκόντεν.

Τις ταινίες προλογίζουν o Δημήτρης Α. Χριστόπουλος, Δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας και συγγραφέας, και ο Νίκος Μπακουνάκης, Πρόεδρος του ΕΛΙΒΙΠ.

Οι προβολές εγκαινιάζουν τις δράσεις εξωστρέφειας και συνεργειών στον νέο χώρο του ΕΛΙΒΙΠ.

Τετάρτη 8 Ιουλίου

ΧΑΠΠΥ ΝΤΑΙΗ (HAPPY DAY, 1976, 105')
20:30 Προσέλευση (είσοδος ελεύθερη, με σειρά προτεραιότητας)

21:00 Πρόλογος - Συζήτηση για το βιβλίο και την ταινία: Δημήτρης Α. Χριστόπουλος,

Δρ Νεοελληνικής Φιλολογίας - συγγραφέας

21:30 Προβολή της ταινίας

Βασισμένη στο μυθιστόρημα Λοιμός (1972) του Αντρέα Φραγκιά

Σενάριο και Σκηνοθεσία: Παντελής Βούλγαρης

Πρωταγωνιστούν: Σταύρος Καλάρογλου, Στάθης Γιαλελής, Γιώργος Μοσχίδης, Κωνσταντίνος Τζούμας, Ζωρζ Σαρρή, Νίκος Μπουσδούκος

Με αγγλικούς υπότιτλους

Επετειακή προβολή για τα 50 χρόνια από την πρεμιέρα της εμβληματικής ταινίας, με ψηφιακά αποκατεστημένη κόπια 4Κ από την Ταινιοθήκη της Ελλάδας. Η προβολή είναι αφιερωμένη στον Γιώργο Πανουσόπουλο (διευθυντή φωτογραφίας της ταινίας) και στον Διονύση Σαββόπουλο (που έγραψε τη μουσική).

Δημιουργία του νέου ελληνικού κινηματογράφου, το Xάππυ Nταίη του Παντελή Βούλγαρη σχολιάζει καυστικά την πολιτική εξαχρείωση και την ηθική αλλοίωση των ολοκληρωτισμών, τη μετεμφυλιακή ελληνική πραγματικότητα των διακρίσεων και της βίαιης εξόντωσης των ιδεολογικών αντιπάλων. Το σενάριο βασίζεται στο μυθιστόρημα Λοιμός του συγγραφέα, μεταφραστή και δημοσιογράφου Αντρέα Φραγκιά (1921-2002). Ο Λοιμός κυκλοφόρησε το 1972 από τις εκδόσεις Kέδρος, επανεκδόθηκε 9 φορές (τελευταία το 1998), και επανακυκλοφόρησε το 2025 από τις εκδόσεις Ποταμός, με επίμετρο Δημήτρη A. Χριστόπουλου.

Περιγράφει μια δυστοπία πάνω σε ένα νησί, μια καφκική «αποικία τιμωρημένων» όπου το άτομο ζει ως εργαλείο. Δεν γνωρίζει τον σκοπό των πράξεών του, ούτε τον τόπο και τον χρόνο εντός των οποίων κινείται. Δεν αρθρώνει λόγο, δεν έχει πρόσωπο· υπάρχει μόνο για να καταπιέζεται (καθένας οφείλει να συλλέγει είκοσι μύγες τη μέρα) και για να αστυνομεύεται. Ο Λοιμός δεν είναι χρονογράφημα αλλά μια καθολικού χαρακτήρα απεικόνιση των παρανοϊκών και ισοπεδωτικών πρακτικών του φασισμού.

Παρόμοια, το Χάππυ Νταίη εκτυλίσσεται σε ένα νησιωτικό στρατόπεδο όπου μεταφέρονται όσοι αρνούνται να υπογράψουν δήλωση μετανοίας. Καθώς ένα υψηλά ιστάμενο πρόσωπο, η «μεγάλη μητέρα», πρόκειται να επισκεφτεί το στρατόπεδο, οι κρατούμενοι υποχρεώνονται να ετοιμάσουν μια γιορτή προς τιμήν της. Ο μοναδικός κρατούμενος που αρνιέται να υποκύψει στη χειραγώγηση εξαφανίζεται και οι Αρχές δηλώνουν πως αυτοκτόνησε. Όμως στη διάρκεια της γιορτής ο «νεκρός» εμφανίζεται. Όπως σχολιάζει ο Λουκάς Κατσίκας: Από τον απατηλά ξέγνοιαστο τίτλο, τον λαμπερό ελληνικό ήλιο και την καταγάλανη θάλασσα ,που εδώ στέκουν βασανιστικά μάρτυρες των όσων αποτρόπαιων συντελούνται, μέχρι τον εκβιαστικά αναστάσιμο αέρα μιας γιορτής που χτίστηκε πάνω στον ιδρώτα και την αγωνία, το Χάππυ Νταίη πορεύεται μέσα από τραγικές ειρωνείες.

Κι ο Βούλγαρης, δίχως να κατονομάζει ή να επεξηγεί, αφήνοντας τους συνειρμούς και τις μνήμες της Ιστορίας να αντηχήσουν μόνα τους στην ταινία, σκηνοθετεί μια τελετουργία παραλογισμού και εξουθένωσης, μια σισύφεια προσπάθεια επιβίωσης και, πάνω απ' όλα, ένα συλλογικό δράμα του οποίου η κάθαρση θα έρθει με τη μορφή ενός συγκλονιστικού φιλιού, μιας μετάληψης ελευθερίας και αντίστασης, σε μια από τις ωραιότερες σκηνές του ελληνικού σινεμά.

Η ταινία κέρδισε τα βραβεία καλύτερης ταινίας, σκηνοθεσίας και μουσικής στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης 1976.

Ο Δημήτρης Α. Χριστόπουλος είναι διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας. Έχει συγγράψει τρεις συλλογές διηγημάτων (Δημόσιες ιστορίες, Πηγή, 2013, Σπουδή στο κίτρινο, Τὸ Ροδακιό, 2018, και Δωδεκάτη Φεβρουαρίου, Ποταμός, 2024) και δύο μυθιστορήματα (Τζίντιλι, Τὸ Ροδακιό, 2020 και Έλα να παίξουμε!, Τὸ Ροδακιό, 2023). Το Τζίντιλι απέσπασε εξ ημισείας το Ειδικό Κρατικό Βραβείο Λογοτεχνίας 2021. Διηγήματά του περιλαμβάνονται σε συλλογικούς τόμους που έχουν μεταφραστεί στα ισπανικά και στα ιταλικά. Συμμετείχε ως ανθολόγος στη συλλογή διηγημάτων του Σωτήρη Πατατζή Ο Ανέστος γυρεύει την ευτυχία (Εστία, 2023), ενώ μελέτες του περιλαμβάνονται στον τόμο Χριστόφορος Μηλιώνης. Νέες ερμηνευτικές προσεγγίσεις στην πεζογραφία του (Αιγόκερως, 2023) και Η επιούσια μνήμη (Έναστρον, 2026). Επιμελήθηκε το επίμετρο στην επανέκδοση του μυθιστορήματος του Χριστόφορου Μηλιώνη Ακροκεραύνια (Κίχλη, 2024) και του Αντρέα Φραγκιά Λοιμός (Ποταμός, 2025).

Πέμπτη 9 Ιουλίου

Το ποτάμι (The River 1951, 99')

20:30 Προσέλευση (είσοδος ελεύθερη, με σειρά προτεραιότητας)

21:00 Πρόλογος - Συζήτηση για το βιβλίο και την ταινία: Νίκος Μπακουνάκης, Πρόεδρος ΕΛΙΒΙΠ

21:30 Προβολή της ταινίας

Βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα (1946) της Ράμμερ Γκόντεν

Σενάριο και Σκηνοθεσία: Ζαν Ρενουάρ

Πρωταγωνιστούν: Νόρα Σουίνμπερν, Έσμοντ Νάιτ, Άρθουρ Σιλντς, Σουπρόβα Μουκέρτζι, Πατρίσια Γουόλτερς

Με ελληνικούς υπότιτλους

Tο Ποτάμι ανήκει στις αγγλόφωνες έγχρωμες ταινίες που γύρισε ο Ζαν Ρενουάρ. Τα γυρίσματα έγιναν στην Ινδία, λίγο έξω από την Καλκούτα, και οι περισσότεροι ηθοποιοί ήταν ερασιτέχνες.

Η ταινία αγαπήθηκε αμέσως από τους κινηματογραφόφιλους, ενώ για τον Μάρτιν Σκοτσέζε είναι «από τις ομορφότερες ταινίες με χρώμα που έχουν γυριστεί». Στη Μόστρα της Βενετίας 1951 βραβεύτηκε ως καλύτερη ανεξάρτητη παραγωγή. Για πρώτη φορά στην καριέρα του, σχολιάζει ο Λουκάς Κατσίκας, ο δημιουργός της Μεγάλης Χίμαιρας και του Κανόνα του Παιχνιδιού παίρνει τις αρχετυπικές αντιθέσεις που αποτελούσαν κινητήριο άξονα των περισσότερων δημιουργιών του και τις θέτει σε τροχιά γύρω από τον ίδιο κύκλο δημιουργίας, ενηλικίωσης, έρωτα και απώλειας, τον κύκλο της ζωής. Μπρος στην έκθαμβη κάμερά του, η Ινδία αποκτά τις διαστάσεις ενός τοπίου μυθικού και αμόλυντου ακόμη από τον άνθρωπο, μιας επίγειας Εδέμ της χαμένης αθωότητας, αλλά και ένα συμβολικό πέρασμα στη συνειδητοποίηση και παραδοχή της ύπαρξης ως μιας αέναης τελετουργίας η οποία υπερβαίνει τα πάντα και αποκτά κοσμικό χαρακτήρα. Κάποιος θα γεννηθεί, κάποιος θα πεθάνει, κάποιος θα αγαπήσει, κάποιος θα πληγωθεί, η νύχτα θα γίνει μέρα και ξανά νύχτα, οι εποχές θα συνεχίσουν να εναλλάσσονται στην ίδια τροχιά, τα νερά του ποταμού θα κυλήσουν αδιάκοπα και χωρίς γυρισμό.

Το σενάριο του Ποταμιού βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα της πολυγραφότατης Βρετανίδας Ράμμερ Γκόντεν – ο Ρενουάρ συνεργάστηκε στενά μαζί της, παρόλο που το κείμενο της ταινίας διαφέρει αρκετά από το βιβλίο. Αντλώντας εν μέρει από τις προσωπικές της εμπειρίες η Γκόντεν έγραψε το Ποτάμι το 1946. Πρόκειται για ένα γλυκόπικρο μυθιστόρημα ενηλικίωσης:

Η εντεκάχρονη Χάριετ, κόρη του Βρετανού ιδιοκτήτη μιας επιτυχημένης επιχείρησης γιούτας, απολαμβάνει τη ζωή στη Βεγγάλη και στις όχθες του Γάγγη όπου έχει μετοικήσει μαζί με την οικογένειά της. Τη μαγεύουν τα χρώματα, οι μουσικές και η καθημερινότητα της Ινδίας. Είναι πια πολύ μεγάλη για παιδικά παιγνίδια με τον μικρό της αδερφό, αλλά και πολύ μικρή για να την αγγίζουν ενήλικες αγωνίες, όπως ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος που μαίνεται στην Ευρώπη. Η εμφάνιση ενός όμορφου γείτονα, ενός λοχαγού που επιστρέφει τραυματισμένος από το πεδίο της μάχης, γεμίζει το νέο κορίτσι με πρωτόγνωρα και αντικρουόμενα συναισθήματα: λαχτάρα, ζήλια, πάθος· εντέλει, η Χάριετ βιώνει μια σπαρακτική απώλεια.

Το μυθιστόρημα δεν έχει μεταφραστεί στα ελληνικά. Από τα περίπου εξήντα λογοτεχνικά έργα της Γκόντεν μόνο ένα παραμύθι της κυκλοφορεί σε ελληνική μετάφραση. 

Τετάρτη 8 & Πέμπτη 9 Ιουλίου

Ώρα προσέλευσης 20:30
Πρόλογοι ταινιών 21:00
Προβολές 21:30

Επιμέλεια υποτιτλισμού: Γιάννης Παπαδάκης - projecT:TLING

Είσοδος ελεύθερη, με σειρά προτεραιότητας