Γιατί μεγάλα ονόματα του συγγραφικού κόσμου της Γαλλίας έχουν εξοργιστεί με την απόφαση του εκδοτικού ομίλου Hachette να απολύσει τον επί δυόμιση δεκαετίες επικεφαλής των εκδόσεων Grasset. 115 συγγραφείς υπογράφουν κείμενο διαμαρτυρίας κατά του ακροδεξιού μεγιστάνα Μπολορέ. Πώς εμπλέκεται ο Αλγερινός συγγραφέας Μπουαλέμ Σανσάλ. Ανάμεσά τους οι Βιρζινί Ντεπάντ, Μπερνάρ Ανρί-Λεβί, Φρεντερίκ Μπεγκμπεντέρ και ο Πασκάλ Μπρικνέρ.
Γράφει η Ελένη Κορόβηλα
Σάλο έχει προκαλέσει στον χώρο του βιβλίου -και όχι μόνο- η απόλυση του εκδότη Ολιβιέ Νορά από το τιμόνι του ιστορικού γαλλικού εκδοτικού οίκου Γκρασέ (Grasset) κάνοντας πολλούς να μιλούν πλέον ανοιχτά για τον ιδεολογικό πόλεμο που μαίνεται στη Γαλλία. Η ξαφνική απομάκρυνσή του με απόφαση των ιδιοκτητών του εκδοτικού ομίλου Hachette στον οποίο ανήκουν οι εκδόσεις Grasset έχει ξεσηκώσει κύμα οργής μεταξύ Γάλλων συγγραφέων που δηλώνουν ότι θα τον ακολουθήσουν σε όποιον εκδοτικό οίκο κι αν πάει ενώ βάλλουν κατά του μεγαλοεπιχειρηματία Βενσάν Μπολορέ, ιδιοκτήτη του ομίλου Hachette, καταγγέλλοντας «απαράδεκτη επίθεση στην ανεξαρτησία του εκδοτικού οίκου και την ελευθερία των δημιουργών».
Ανάμεσα στους 115 συγγραφείς που υπέγραψαν επιστολή διαμαρτυρίας είναι η Βιρζινί Ντεπάντ, ο Μπερνάρ Ανρί-Λεβί, ο Φρεντερίκ Μπεγκμπεντέρ, Αν Σινκλέρ, Ζαν-Πολ Εντοβέν και πολλοί άλλοι. Οι συγγραφείς δηλώνουν απορημένοι, απογοητευμένοι, θλιμμένοι και κυρίως οργισμένοι.
«Είμαστε συγγραφείς του Grasset, έχουμε εκδώσει τα βιβλία μας στον Grasset ή έχουμε κάποιο βιβλίο μας που αναμένεται να εκδοθεί προσεχώς από τις εκδόσεις Grasset, αλλά δεν πρόκειται να υπογράψουμε για επόμενο βιβλίο μας στον Grasset. Και είμαστε 115» αναφέρουν χαρακτηριστικά στην επιστολή που απέστειλαν στο Γαλλικό Πρακτορείο Ειδήσεων (AFP).
Και παρακάτω, οι υπογράφοντες και υπογράφουσες εξηγούν: «Σήμερα, έχουμε ένα κοινό: αρνούμαστε να γίνουμε όμηροι σε έναν ιδεολογικό πόλεμο που στοχεύει στην επιβολή αυταρχισμού παντού στον πολιτισμό και τα μέσα ενημέρωσης. Δεν θέλουμε οι ιδέες μας, το έργο μας, να είναι ιδιοκτησία του κ. Μπολορέ», έγραψαν επίσης.
«Ο Μπολορέ σκοτώνει τον Γκρασέ»
Οι συγγραφείς που συνυπογράφουν την επιστολή διαμαρτυρίας είναι πολύ διαφορετικοί μεταξύ τους και έχει ενδιαφέρον ότι αυτό που επιχειρούν να αναδείξουν είναι ότι ο Νορά ήταν για αυτούς ο αρμός που τους συνένωνε κάτω από την ίδια εκδοτική στέγη όσο έντονα διαφορετικές και αν ήταν οι απόψεις τους.
«Ο Μπολορέ σκοτώνει τον Γκρασέ» ήταν άλλωστε και η οξεία δήλωση του φιλοσόφου, συγγραφέα και μέλους της Ακαδημίας Γκονκούρ Πασκάλ Μπρικνέρ μετά την ανακοίνωση της απόλυσης του Νορά.
Ο Ολιβιέ Νορά είχε αναλάβει επικεφαλής των εκδόσεων Γκρασέ πριν από 26 χρόνια. Ο Μπρικνέρ, μη μπορώντας να κρύψει τον θυμό του, είπε ότι «ένας από τους παλιότερους εκδοτικούς οίκους της Γαλλίας δέχθηκε πυροβολισμό» και συμπλήρωσε ότι «σπάνια βλέπουμε έναν ιδιοκτήτη να ποδοπατάει μια δική του επιχείρηση».
Η οξύτατη αντίδραση των συγγραφέων δείχνει ότι αυτό που εκδηλώνεται δεν είναι απλώς ένα κύμα συμπάθειας για τον αξιοσέβαστο και αξιαγάπητο, όπως δηλώνουν πολλοί από αυτούς, εκδότη τους, που με φροντίδα εξέδιδε τα βιβλία τους ενώ λειτουργούσε για αυτούς ως ηθική πυξίδα. Ο 66χρονος Ολιβιέ Νορά μετατρέπεται σε σύμβολο μιας διαμαρτυρίας κατά του ανθρώπου που έχει δημιουργήσει αυτό που οι σφοδροί επικριτές του αποκαλούν «Μπολόσφαιρα», συντηριτικοποιώντας τον δημόσιο λόγο και τελικά μολύνοντάς τον με ακροδεξιές αντιλήψεις, σερβίροντάς τες ώστε να μοιάζουν κοινότοπες και αυτονόητες.
Χαρακτηριστικό επίσης της έκτασης του περιστατικού είναι ότι η εφημερίδα Libération αφιέρωσε το πρωτοσέλιδό της στην απόλυση Νορά σημειώνοντας ότι «ο Μπολορέ έχει ξεκινήσει βεντέτα ενάντια στον κόσμο του πολιτισμού».
Γιατί απολύθηκε ο Νορά, τι σχέση έχει ο Σανσάλ, πώς ο Μπολορέ μετασχηματίζει το μιντιακό και εκδοτικό τοπίο στη Γαλλία
Γιατί όμως απολύθηκε ο Νορά; Σύμφωνα με όσα μεταδίδουν τα γαλλικά ΜΜΕ, η διαφωνία μεταξύ ιδιοκτησίας και του επικεφαλής του εκδοτικού οίκου προέκυψε γύρω από τον χρόνο έκδοσης του νέου βιβλίου του Αλγερινού συγγραφέα Μπουαλέμ Σανσάλ, η δίωξη του οποίου στην πατρίδα του, την Αλγερία, πριν από ένα χρόνο είχε προκαλέσει αντιδράσεις και μεγάλη κινητοποίηση στη Γαλλία. Τα βιβλία του Σανσάλ εκδίδονταν από τις εκδόσεις Gallimard, ωστόσο πριν από ένα μήνα ανακοινώθηκε ότι αλλάζει εκδοτική στέγη και μετακινείται στις εκδόσεις Grasset, οι οποίες ανακοίνωσαν ότι θα εξέδιδαν το νέο βιβλίο του στο οποίο εξιστορεί τη δίωξη και κράτησή του από τις αρχές της Αλγερίας. Η ιδιοκτησία του ομίλου (βλ. Μπολορέ) πίεζε ώστε το βιβλίο να εκδοθεί άμεσα, έως τον Ιούνιο, ενώ ο εκδότης (Νορά) είχε δώσει ημερομηνία για το φθινόπωρο, μετά τη λεγόμενη εκδοτική rentrée στη Γαλλία που συνδέεται με τις ημερομηνίες για να συμπεριληφθούν τα νέα βιβλία στις μακρές λίστες των βραβείων. Ο ίδιος ο Αλγερινός συγγραφέας πάντως διέψευσε ότι είναι η πέτρα του σκανδάλου και επικαλέστηκε επιστολή που του έστειλε ο απολυθείς εκδότης Νορά, όπου μεταξύ άλλων του γράφει «δεν έχεις καμία σχέση με όλο αυτό».
Οι εκδόσεις Grasset είναι ένας εκδοτικός οίκος με μακρά ιστορία, που ιδρύθηκε το 1907 και έχει περάσει στην ιστορία της γαλλικής λογοτεχνίας ως ο εκδοτικός οίκος του Προυστ. Το 1913 οι εκδόσεις Grasset κυκλοφόρησαν τον πρώτο τόμο του «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο», το «Από τη μεριά του Σουάν», που προηγουμένως είχε απορριφθεί αλλού, ενώ στη συνέχεια ακολούθησαν και τα υπόλοιπα. Είναι επίσης, ο εκδοτικός οίκος μεγάλων ονομάτων όπως οι Μοριάκ, Ζιροντού, Μαλρό, Ζιονό, Σουπό, Σεντάρς ενώ τα πιο πρόσφατα χρόνια αποτελεί την εκδοτική στέγη φιλοσόφων και νέων φωνών της γαλλικής λογοτεχνίας (Ντεπάντ, Μπινέ, Κολομπανί, Φάιγ κ.ά) ενώ από τη δεκαετία του '60 εκδίδει σημαντικούς ξένους συγγραφείς.
Από το 2023 ο όμιλος Hachette ελέγχεται πλήρως από τον πανίσχυρο, συντηρητικό Γάλλο δισεκατομμυριούχο Βενσάν Μπολορέ ο οποίος συγκεντρώνει πυρά από πολλές κατευθύνσεις καθώς ελέγχει σημαντικά ΜΜΕ στη Γαλλία έχοντας δημιουργήσει ένα πλέγμα μέσων ενημέρωσης (τη «Μπολόσφαιρα») που διαχέει ακροδεξιές απόψεις κανονικοποιώντας τες...
Οι εκδόσεις Grasset ανήκουν από το 1954 στον όμιλο Hachette, πλέον τον τρίτο μεγαλύτερο στον κόσμο, διατηρώντας πάντοτε την εκδοτική τους ελεύθερία, όπως υπογραμμίζουν. Από το 2023 ο όμιλος Hachette ελέγχεται πλήρως από τον πανίσχυρο, συντηρητικό Γάλλο δισεκατομμυριούχο Βενσάν Μπολορέ ο οποίος συγκεντρώνει πυρά από πολλές κατευθύνσεις καθώς ελέγχει σημαντικά ΜΜΕ στη Γαλλία έχοντας δημιουργήσει ένα πλέγμα μέσων ενημέρωσης (τη «Μπολόσφαιρα») που διαχέει ακροδεξιές απόψεις κανονικοποιώντας τες και μολύνοντας, έτσι, τον δημόσιο λόγο, χωρίς να τηρεί κανόνες δεοντολογίας (ακόμα και απασχολώντας στα ΜΜΕ του αντί για δημοσιογράφους πρόσωπα που μετατρέπονται σε κήρυκες ακραία συντηρητικών αντιλήψεων).
Μένοντας στα εκδοτικά, η απόλυση του Ολιβιέ Νορά δεν είναι η πρώτη ηχηρή αποχώρηση, καθώς λίγο μετά την εξαγορά του Hachette από τον Μπολορέ είχε αποχωρήσει και η εκδότρια του οίκου Fayard, Σοφί ντε Κλοσέ, λόγω διαφωνιών με τη νέα κατεύθυνση του ομίλου. Στη θέση του Ολιβιέ Νορά ανακοινώθηκε, πάντως, ότι τοποθετείτε ο Ζαν-Κριστόφ Τιερί, Διευθύνων Σύμβουλος του Ομίλου Louis Hachette και έμπιστος άνθρωπος του Βενσάν Μπολορέ.
Όλα αυτά συμβαίνουν λίγο πριν από το μεγάλο Φεστιβάλ Βιβλίου στο Παρίσι (Festival du Livre De Paris) που ξεκινά απόψε στο Γκραν Παλέ όπου το σκάνδαλο Grasset αναμένεται να μονοπωλήσει το ενδιαφέρον των παροικούντων τον γαλλικό εκδοτικό χώρο.
