Ο ψυχαναλυτής Ντάριαν Λίντερ θα μιλήσει στην Αθήνα για το βιβλίο του «Απόλαυση – Σεξουαλικότητα, Οδύνη και Ευχαρίστηση»

Ο Ντάριαν Λίντερ με τα ίδια του τα λόγια

Το Σάββατο 10 Ιουνίου και ώρα 10:00 π.μ., ο συγγραφέας και ψυχαναλυτής Ντάριαν Λίντερ θα μιλήσει για πρώτη φορά σε ελληνικό κοινό με αφορμή την έκδοση του ψυχαναλυτικού του δοκιμίου «Απόλαυση – Σεξουαλικότητα, Οδύνη και Ευχαρίστηση» (μτφρ. Χρήστος Τσαμπρούνης, εκδ. Επέκεινα), στο Πνευματικό Κέντρο Δήμου Αθηναίων (Αμφιθέατρο «Αντώνης Τρίτσης»). Την παρουσίαση συνδιοργανώνουν τα «Ψυχαναλυτικά Σεμινάρια» και ο ψυχαναλυτής/μεταφραστής του βιβλίου, Χρήστος Τσαμπρούνης.

E-mail: psychanalytika.seminaria@gmail.com

Κόστος συμμετοχής: 20 ευρώ (φοιτητές/άνεργοι: 10 ευρώ)

Ο πολυπράγμων Ντάριαν Λίντερ

Συμπτωματικά την τελευταία τριετία μεταφράστηκαν στη γλώσσα μας άλλα δύο σημαντικά βιβλία του: η μελέτη-ορόσημο, Τι είναι η τρέλα; (μετάφραση Χρήστος Πάλλας, εκδ. Κέδρος, Αθήνα 2020) και το σύντομο αλλά οξυδερκές δοκίμιο, Strictly Bipolar – Δοκίμιο πάνω στη διπολική διαταραχή (μετάφραση Μιχάλης Μεντίνης, εκδ. oposito, Αθήνα 2022).

Όπως διαβάζει ο αναγνώστης σε όλη την έκταση του δοκιμίου υπάρχει μια διαρκής αντιπαράθεση ανάμεσα στην πρωτογενή φροϋδική υπόθεση της αρχής της ευχαρίστησης και στα αδιέξοδά της [...]

Το θέμα του βιβλίου του Απόλαυση αφορά μια ιδιαίτερα δύσκολη έννοια της ψυχανάλυσης, που όμως το συγγραφικό στυλ του Leader, η πολυπραγμοσύνη και η εις βάθος γνώση εκείνου για το οποίο μιλά, το καθιστούν φαινομενικά απλό. Υπακούει με άλλα λόγια σε κάτι ζωτικό, τουλάχιστον για την κλινική περιγραφή, πόσο μάλλον για την ψυχαναλυτική συγγραφή υπό την ευρεία έννοια, πολύ απλά, σε αυτό που αποκαλούμε δημιουργική γραφή. Όμως υπάρχει και κάτι ακόμη. Όπως διαβάζει ο αναγνώστης σε όλη την έκταση του δοκιμίου υπάρχει μια διαρκής αντιπαράθεση ανάμεσα στην πρωτογενή φροϋδική υπόθεση της αρχής της ευχαρίστησης και στα αδιέξοδά της, δηλαδή ανάμεσα στην πρώτη και στην δεύτερη τοπική, στην τελεολογία των ενορμήσεων και στην πλήρη έλλειψη ή/και αποτυχία τους, αντιπαράθεση από την οποία θα μπορούσε να πει κανείς ότι ξεπηδά η περιπέτεια της λακανικής θεωρίας και ειδικότερα η υπόθεση της jouissance/απόλαυσης.

Προκειμένου να πλαισιώσουμε καλύτερα την αναλυτική και συγγραφική του εργασία παραθέτουμε κάποιους άξονες σκέψης, τους οποίους ανέπτυξε σε μια πρόσφατη προφορική συνομιλία μας και οι οποίοι αφορούν κρίσιμα ερωτήματα τόσο ειδικού όσο και ευρύτερου αναλυτικού ενδιαφέροντος.

Τέχνη, συγγραφή και ψυχανάλυση

Ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό για την ορθή πρόσληψη της σκέψης και των εργασιών του να είναι ο ρόλος που διαδραματίζουν σε αυτές η τέχνη. «Μόλις επιστρέφω από την Γαλλία στην Αγγλία, στα μέσα της δεκαετίας του 1980» μας λέει «διαπιστώνω πως η τρέχουσα τότε ψυχαναλυτική πρακτική, όπως και οι υπόλοιπες «ομιλούσες θεραπείες» (talking cures) της εποχής, στηρίζονταν κατά κανόνα στην ισχυρή φιλοσοφική παράδοση του εμπειρισμού.» Στην τέχνη, λοιπόν, βρίσκει μια προνομιακή οδό μετάδοσης της ψυχανάλυσης. Ο λόγος, όπως λέει ο ίδιος, είναι απλός: «το ίδιο το αντικείμενο της τέχνης είναι κάτι το οποίο ο καλλιτέχνης/δημιουργός παίρνει και μετασχηματίζει», κάτι το οποίο «δεν είναι εν τέλει αυτό που φαίνεται» και το οποίο παρόλα αυτά βρίσκει απήχηση. Στο λακανικό discourse, συνεχίζει ο Leader, έχουμε να κάνουμε με ακριβώς αυτό, με τη διαφορά ότι στην ψυχανάλυση «ο μετασχηματισμός για τον οποίο πρόκειται σε αυτό το discourse αφορά εν γένει τον τρόπο διά του οποίου προσλαμβάνεται και διαμορφώνεται η ίδια η αντικειμενική πραγματικότητα.»

Τα ίδια τα ψυχαναλυτικά του κείμενα χαρακτηρίζονται από αυτό το ιδιαίτερο στυλ, στο οποίο και το ελληνικό κοινό των ειδικών αντιστέκεται.

Έτσι δικαιολογείται πώς σε όλο το έργο του, υπάρχει ένας διαρκής διάλογος με την τέχνη. Τα ίδια τα ψυχαναλυτικά του κείμενα χαρακτηρίζονται από αυτό το ιδιαίτερο στυλ, στο οποίο και το ελληνικό κοινό των ειδικών αντιστέκεται: είτε πρόκειται για την αντίσταση του αντικειμενισμού, δηλαδή όσων εν τέλει ανάγουν ή περιστέλλουν την ψυχανάλυση στη σχέση με τη μαμάκα ή τον μπαμπάκα, είτε πρόκειται για μια δυσκολία, ανεξαρτήτως πρόσημου, να παραδεχτεί κανείς την απουσία κάποιου αναγκαίου ακαδημαϊσμού ή επιστημονισμού στη συγκρότηση του ίδιου του λόγου του. Σε κάθε περίπτωση, εκεί στηρίζεται, όπως λέει o ίδιος, η συστηματική και σε ετήσια βάση συνεργασία του με διάφορα καλλιτεχνικά projects.

Προσφυγικό και ψυχανάλυση

Το έργο του δεν στερείται πολιτικής εγρήγορσης, θα τολμούσε να πει κανείς με έμφαση. Είναι χαρακτηριστικές οι πολιτικές αιχμές που υπάρχουν στο ίδιο το βιβλίο της Απόλαυσης (εκδ. Επέκεινα 2022), κείμενο το οποίο πραγματεύεται ένα αμιγώς (και δύσκολο) ψυχαναλυτικό ζήτημα. Στα ανοιχτά σεμινάρια του CFAR (Center for Freudian Analysis and Research), του οποίου είναι συνιδρυτής και μέλος, μια σημαντικότατη θεματική που συνεχίζει να απασχολεί αυτόν και άλλους συναδέλφους του είναι το μεταναστευτικό/προσφυγικό. «Οι έννοιες του ορίου και του συνόρου είναι από τις σημαντικότερες της ψυχανάλυσης, αναφέρομαι στις τοπικές του Φρόυντ και φυσικά στην τοπολογία του Λακάν», λέει με έμφαση. Βεβαίως, συμπληρώνει, «μας απασχολούν οι διαδικασίες αυτές» – οι μεταναστευτικές και προσφυγικές ροές, με ό,τι τις προκαλούν και ό,τι αυτές συνεπάγονται – «κυρίως στο βαθμό που συντελούν σε ό,τι στην ψυχολογία ονομάζουμε από-ανθρωποποίηση» και σίγουρα το ίδιο το πρόβλημα του «πώς μπορεί κανείς να εργαστεί κλινικά με ανθρώπους που τις έχουν υποστεί (εν. τις εν λόγω διαδικασίες, ψυχικές όσο και κοινωνικές).»

Σύμφωνα με τον Leader, ο πολιτικός αντίκτυπος, η αντήχηση αυτών των κοινωνικών/πολιτικών φαινομένων στην δημόσια σφαίρα είναι από μόνο του κάτι το ιδιαιτέρως πολύπλοκο, το οποίο διαπερνά την αισθητική, τα ζητήματα πίστεως και φυσικά άπτεται του πυρήνα της ψυχανάλυσης μέσω της φροϋδικής επινόησης του ψυχικού οργάνου. «Παραδείγματος χάριν» μας λέει, «στην Αγγλία υπήρξε μια μετατόπιση όσον αφορά την ευαισθησία των ανθρώπων στο επίμαχο θέμα, χαρακτηριστικά αφότου κυκλοφόρησε η φωτογραφία ενός πατέρα που κουβαλούσε στα χέρια του το νεκρό παιδί του, κάτι που έχει σαφείς αναφορές στην χριστιανική παράδοση της Πιετά.»

Έρευνα για τις σεξουαλικότητες

Τέλος, τηλεγραφικά σχεδόν, αξίζει να γράψουμε κάτι για το τρέχον ερευνητικό του ενδιαφέρον, για το οποίο, εάν το επιτρέψουν οι περιστάσεις ίσως κάνει μια σύντομη διάλεξη, στη βιβλιοπαρουσίαση του Ιουνίου. Στο έργο του Απόλαυση – Σεξουαλικότητα, Οδύνη και Ευχαρίστηση (2022), γίνεται λόγος για τις εμπειρικές μελέτες των δεκαετιών του 1950 και 1960 – συγκεκριμένα αυτές του Kinsey και των Masters & Johnson. Για τον Leader, οι εργασίες αυτές αποδεικνύονται ιδιαιτέρως γόνιμες, κάτι που δικαιολογείται ως εξής. Όπως λέει, έχει να κάνει με την «φαινόμενη υποχώρηση του ερευνητικού ενδιαφέροντος της ψυχανάλυσης από το ζήτημα της σεξουαλικότητας όπως την έθεσε ο ίδιος ο Φρόυντ.» Ενώ δηλαδή, λέει ο Leader, ο πρώτος τη τάξει ψυχαναλυτής είχε ένα αυθεντικό, επαναστατικό, σθένος που συμπυκνώθηκε στις Τρεις Μελέτες για την Σεξουαλική Θεωρία (1905), το ενδιαφέρον αυτό μοιάζει να υποχωρεί σήμερα. «Ενώ ακούμε στην κλινική πράξη, διαρκώς, παράπονα των ασθενών μας που στρέφονται γύρω από αυτό το ζήτημα, οι ίδιοι οι ψυχαναλυτές, από διακριτικότητα, σωστά ίσως, δεν ερωτούν να μάθουν περισσότερα από τους ασθενείς τους». Οι μελέτες εκείνων των δεκαετιών, καταπιάνονται επισταμένως με αυτό το ζήτημα και φαίνεται να προσφέρουν υλικό πολύτιμο, ικανό μάλιστα, κατά τον ίδιο, να φωτίσει αλλά και να διευρύνει ένα πεδίο όπου η ψυχανάλυση κατά τεκμήριο πρωτοπόρησε, αλλά στο οποίο, επίσης, από την εποχή του ιδρυτή της απουσιάζει κάποια συμβολή εφάμιλλης τόλμης κι ευφυΐας.

* Ο ΧΡΗΣΤΟΣ ΤΣΑΜΠΡΟΥΝΗΣ είναι ψυχαναλυτής, κοινωνιολόγος και μεταφραστής του βιβλίου του Darian Leader (2022), Απόλαυση – Σεξουαλικότητα, Οδύνη και Ευχαρίστηση, Τρίκαλα: εκδ. Επέκεινα.