Ο Στίβεν Κινγκ, που τα μυθιστορήματά του καλύπτουν μια ευρεία γκάμα –από τη λογοτεχνία τρόμου μέχρι την επιστημονική φαντασία και από το θρίλερ μέχρι τα αστυνομικά μυθιστορήματα–, χαρτογραφεί το σκοτεινό πρόσωπο της αμερικανικής επαρχίας, όπου η αθωότητα συνυπάρχει με τον φθόνο και η μισαλλοδοξία με τον πουριτανισμό. Είκοσι συγγραφικές συμβουλές από τον μετρ.
Επιμέλεια: Book Press
Ακολουθούν οι είκοσι συγγραφικοί κανόνες του Στίβεν Κινγκ, αποσπάσματα από το αυτοβιογραφικό βιβλίο του με τίτλο Περί συγγραφής – Το χρονικό μιας τέχνης. Το βιβλίο κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Bell, σε μετάφραση Μιχάλη Μακρόπουλου.
1. Να γράφετε πρώτα για τον εαυτό σας και μετά για τους αναγνώστες σας.
Όταν γράφεις μια ιστορία, την αφηγείσαι πρώτα στον εαυτό σου. Όταν την ξαναγράφεις, η κύρια δουλειά σου είναι να αφαιρέσεις όλα όσα δεν ανήκουν στην ιστορία. Όσα γράφετε αρχικά προορίζονται για εσάς, έπειτα για τους αναγνώστες.
2. Μην χρησιμοποιείτε την παθητική φωνή.
Οι άτολμοι συγγραφείς προτιμούν την παθητική φωνή για τον ίδιο λόγο που οι άτολμοι εραστές προτιμούν τους παθητικούς συντρόφους. Η παθητική φωνή προσφέρει μια ασφάλεια. Ο άτολμος συγγραφέας γράφει: «Η συνάντηση θα γίνει στις επτά η ώρα», καθώς μέσα του λέει: «Πες το έτσι, ώστε ο κόσμος να πιστέψει πως πραγματικά το κατέχεις». Σταματήστε να σκέφτεστε έτσι! Μην είστε σαν τους μαγκλ από τον Χάρι Πότερ! Να είστε αποφασιστικοί, σηκώστε το κεφάλι σας ψηλά και δώστε λίγη δύναμη στη συνάντηση για την οποία γράφετε. Γράψτε: «Η συνάντηση είναι στις επτά». Έτσι ακριβώς! Δεν αισθάνεστε καλύτερα;
3. Να αποφεύγετε τα επιρρήματα.
Το επίρρημα δεν είναι φίλος σου. Σκεφτείτε την πρόταση «Έκλεισε την πόρτα αποφασιστικά». Δεν είναι σε καμία περίπτωση μια τρομερή πρόταση, αλλά αναρωτηθείτε αν χρειάζεται στα αλήθεια να υπάρχει η λέξη «αποφασιστικά». Μήπως δεν χρειάζεται να υπάρχει, επειδή υπονοείται από το πλαίσιο της ιστορίας; Μήπως επειδή η διαφωτιστική (και ενδεχομένως συγκινητική) πρόζα σας πριν από τη φράση «Έκλεισε την πόρτα αποφασιστικά» μας πληροφορεί ήδη για το πώς έκλεισε ο ήρωας την πόρτα; Κι αν πράγματι η πρόζα τα μαρτυράει όλα αυτά, τότε το «αποφασιστικά» δεν είναι μια αχρείαστη λέξη; Δεν είναι περιττή;
4. Χρησιμοποιείστε απλά ρήματα, όπως το ρήμα «λέω».
Το να γράφεις επιρρήματα είναι ανθρώπινο, αλλά το να γράφεις απλώς τη φράση «είπε ο τάδε» ή «είπε η τάδε» είναι θεϊκό.
5. Μην έχετε εμμονή με τους κανόνες της γραμματικής.
Η γλώσσα δεν χρειάζεται πάντα να φοράει γραβάτα και καλά παπούτσια. Το ζητούμενο της μυθοπλασίας δεν είναι η ορθή γραμματική, αλλά το να κάνει τον αναγνώστη να αισθανθεί άνετα και μετά να του πει μια ιστορία… να τον/την κάνει, αν είναι δυνατόν, να απορροφηθεί τόσο, ώστε να ξεχάσει πως διαβάζει απλώς μια ιστορία.
6. Η μαγεία είναι μέσα σου.
Είμαι πεπεισμένος ότι ο φόβος είναι η αιτία της κακής λογοτεχνίας. Ο Ντάμπο κατάφερε να πετάξει χάρη σε ένα μαγικό φτερό· μπορεί να νιώσετε την επιθυμία να χρησιμοποιήσετε ένα παθητικό ρήμα ή ένα από αυτά τα αντιπαθητικά επιρρήματα για τον ίδιο ακριβώς λόγο. Απλά, πριν το κάνετε, θυμηθείτε πως ο Ντάμπο δεν χρειαζόταν κανένα φτερό· η μαγεία ήταν ήδη μέσα του.
Πρέπει να διαβάζετε πολύ και ταυτόχρονα να βελτιώνετε (και να αλλάζετε) συνεχώς τα δικά σας γραπτά. Εάν δεν έχετε τον χρόνο να διαβάσετε, δεν θα έχετε και τον χρόνο (ή τα εργαλεία) να γράψετε.
7. Διαβάστε, διαβάστε, διαβάστε.
Πρέπει να διαβάζετε πολύ και ταυτόχρονα να βελτιώνετε (και να αλλάζετε) συνεχώς τα δικά σας γραπτά. Εάν δεν έχετε τον χρόνο να διαβάσετε, δεν θα έχετε και τον χρόνο (ή τα εργαλεία) να γράψετε.
8. Δεν χρειάζεται να είναι όλοι ευχαριστημένοι με αυτά που κάνετε.
Το να διαβάζει κανείς την ώρα του φαγητού θεωρείται αγένεια στην καλή κοινωνία, αλλά εάν θέλεις να πετύχεις ως συγγραφέας, η αγένεια θα πρέπει να είναι το πράγμα που σε απασχολεί λιγότερο. Μην ασχολείστε με την καλή κοινωνία και τα θέλω της. Ούτως ή άλλως, αν σκοπεύετε να γράψετε με ειλικρίνεια, οι μέρες σας ως μέλος της καλής κοινωνίας είναι μετρημένες.
9. Κλείστε την τηλεόραση.
Τα περισσότερα γυμναστήρια είναι πλέον εξοπλισμένα με τηλεοράσεις, αλλά η τηλεόραση –κατά τη διάρκεια της γυμναστικής ή οποτεδήποτε άλλοτε– είναι στην πραγματικότητα το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται ένας επίδοξος συγγραφέας. Αν πιστεύετε ότι πρέπει να ακούτε τον ανταποκριτή του CNN ενώ γυμνάζεστε, ή τους αναλυτές του χρηματιστηρίου του MSNBC ή τους αθλητικούς δημοσιογράφους του ESPN, ήρθε η ώρα να αναρωτηθείτε εάν πραγματικά θέλετε να γίνετε συγγραφείς. Πρέπει να είστε έτοιμοι να κάνετε μια σοβαρή στροφή προς τα μέσα, προς την πηγή της φαντασίας, και αυτό πολύ φοβάμαι ότι σημαίνει πως ο Geraldo, ο Keigh Obermann και ο Jay Leno θα πρέπει να φύγουν. Το διάβασμα απαιτεί χρόνο και η γυάλινη θηλή σάς κλέβει πολύ από τον χρόνο σας.
10. Έχετε τρεις μήνες.
Θα πρέπει να γράψετε το πρώτο προσχέδιο κάθε βιβλίου σας –ακόμα και μεγάλου– μέσα σε τρεις μήνες περίπου, όσο διαρκεί μια εποχή.
11. Υπάρχουν δύο μυστικά για την επιτυχία.
Όταν με ρωτούν για «το μυστικό της επιτυχίας μου» (μια παράλογη ερώτηση που μου κάνουν συνέχεια), μερικές φορές απαντάω ότι υπάρχουν δύο: παρέμεινα σωματικά υγιής και παρέμεινα παντρεμένος. Είναι μια καλή απάντηση γιατί έτσι ξεμπερδεύω με την ερώτηση, αλλά και επειδή κρύβει μια κάποια αλήθεια. Ο συνδυασμός ενός υγιούς σώματος και μιας σταθερής σχέσης με μια γυναίκα που στηρίζεται στον εαυτό της και δεν δέχεται ανοησίες από εμένα ή οποιονδήποτε άλλο, έχει ως αποτέλεσμα μια σταθερή επαγγελματική ζωή. Και πιστεύω ότι ισχύει και το αντίστροφο: το γράψιμό μου και η ευχαρίστηση που παίρνω από αυτό συνέβαλαν στη σταθερότητα της υγείας μου και της οικογενειακής ζωής μου.
12. Γράψε μια λέξη τη φορά.
Ένας παρουσιαστής μιας ραδιοφωνικής εκπομπής με ρώτησε κάποτε πώς έγραφα. Η απάντησή μου –«Μια λέξη τη φορά»– τον άφησε άναυδο. Νομίζω ότι προσπαθούσε να αποφασίσει αν αστειεύομαι. Δεν αστειευόμουν. Τελικά, είναι πάντα τόσο απλό. Είτε πρόκειται για την ιστορία μιας σελίδας είτε για μια επική τριλογία όπως ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών, το έργο ολοκληρώνεται πάντα μια λέξη τη φορά.
13. Να παραμείνετε συγκεντρωμένοι, πάση θυσία.
Δεν πρέπει να υπάρχει τηλέφωνο στην αίθουσα που γράφετε, ούτε τηλεόραση ή βιντεοπαιχνίδια. Εάν υπάρχει παράθυρο, κλείστε τις κουρτίνες ή κατεβάστε τα ρολά, εκτός κι αν η απέναντι από το παράθυρο βρίσκεται μόνο ένας άδειος τοίχος.
14. Πρέπει να αποκτήσετε το δικό σας ύφος.
Δεν πρέπει να μιμείστε το ύφος κάποιου συγγραφέα σε ένα συγκεκριμένο είδος, όσο απλά κι αν φαίνονται αυτά που γράφει ο συγγραφέας. Δεν γράφουμε τα βιβλία όπως στοχεύουμε με ακρίβεια τους πυραύλους από απόσταση. Οι άνθρωποι που αποφασίζουν να βγάλουν εύκολα χρήματα γράφοντας όπως ο Τζον Γκρίσαμ ή ο Τομ Κλάνσι, δεν παράγουν τίποτε άλλο πέρα από κακές απομιμήσεις, σε γενικές γραμμές, επειδή το λεξιλόγιο δεν έχει να κάνει τόσο με τα συναισθήματα και η πλοκή απέχει έτη φωτός από την αλήθεια, όπως την αντιλαμβανόμαστε με το μυαλό και την καρδιά μας.
Εσείς μπορεί να ξετρελαθείτε με όσα θα μάθετε για τα βακτήρια που τρώνε σάρκα, το αποχετευτικό σύστημα της Νέας Υόρκης ή το υψηλό IQ των κουταβιών κόλεϊ, αλλά οι αναγνώστες σας πιθανότατα θα ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για τους χαρακτήρες και την ιστορία σας.
15. Οι ιστορίες είναι λείψανα: σκάψτε για να τις βρείτε!
Όταν, κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης για το «The New Yorker», είπα στον δημοσιογράφο (Μαρκ Σίνγκερ) ότι πίστευα πως οι ιστορίες είναι πράγματα που απλώς τα βρίσκεις κάπου, όπως συμβαίνει και με τα απολιθώματα στο έδαφος, μου είπε ότι δεν με πίστευε. Του απάντησα πως δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα, αρκεί να πίστευε ότι το πιστεύω. Και το πιστεύω πραγματικά. Οι ιστορίες δεν είναι αναμνηστικά μπλουζάκια ή Game Boys. Οι ιστορίες είναι λείψανα, μέρος ενός ανεξερεύνητου προϋπάρχοντος κόσμου. Η δουλειά του συγγραφέα είναι να χρησιμοποιεί τα εργαλεία στην εργαλειοθήκη του ώστε να πάρει όσο το δυνατόν περισσότερα λείψανα ανέπαφα. Μερικές φορές το λείψανο που ανακαλύπτεις είναι μικρό, ένα κοχύλι. Μερικές φορές είναι τεράστιο, είναι ένας Τυραννόσαυρος Ρεξ με γιγαντιαίο σώμα και δόντια που σου χαμογελούν. Είτε έτσι είτε αλλιώς, είτε πρόκειται για διήγημα είτε για μυθιστόρημα χιλιάδων σελίδων, οι τεχνικές της ανασκαφής είναι οι ίδιες.
16. Κάντε ένα διάλειμμα.
Αν δεν το έχετε ξανακάνει, θα διαπιστώσετε ότι η ανάγνωση του βιβλίου σας μετά από ένα διάλειμμα έξι εβδομάδων είναι μια περίεργη, συχνά συναρπαστική εμπειρία. Είναι δικό σου, θα το αναγνωρίσεις ως δικό σου, θα μπορείς να ανακαλέσεις ακόμα και τη μελωδία που έπαιζε στο στερεοφωνικό όταν έγραφες κάποιες προτάσεις, και όμως θα είναι επίσης σαν να διαβάζεις το έργο κάποιου άλλου, ίσως μιας αδελφής ψυχής. Έτσι πρέπει να είναι, για αυτόν τον λόγο έκανες το διάλειμμα. Είναι πάντα ευκολότερο να αφαιρέσεις τους αγαπημένους χαρακτήρες κάποιου άλλου παρά να αφαιρέσεις τους δικούς σου αγαπημένους χαρακτήρες.
17. Πρέπει να μάθετε να σβήνετε.
Κυρίως όταν προβληματίζομαι για τη ροή της ιστορίας μου, μου έρχεται στον νου ο Elmore Leonard, ο οποίος τα εξήγησε όλα τέλεια, λέγοντας ότι απλώς αφαίρεσε τα βαρετά σημεία της ιστορίας του. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να κόψεις κάποια σημεία ώστε να επιταχύνεις τους ρυθμούς μιας ιστορίας, κι αυτό είναι κάτι που οι περισσότεροι από εμάς πρέπει να κάνουμε (σκοτώστε τα αγαπημένα σας κομμάτια, σκοτώστε τα αγαπημένα σας, ακόμα κι αν ραγίζει η καρδιά του εκκεντρικού συγγραφίσκου που κρύβετε μέσα σας, σκοτώστε τα αγαπημένα σας).
18. Η έρευνα δεν πρέπει να επισκιάζει την ιστορία.
Αν χρειαστεί να κάνετε έρευνα επειδή ορισμένα κομμάτια της ιστορίας σας αφορούν πράγματα για τα οποία είτε γνωρίζετε ελάχιστα είτε δεν γνωρίζετε τίποτα, να θυμάστε τη λέξη «πίσω». Με αυτό έχει να κάνει η έρευνα: με το υπόβαθρο, με το πίσω μέρος της ιστορίας σας. Εσείς μπορεί να ξετρελαθείτε με όσα θα μάθετε για τα βακτήρια που τρώνε σάρκα, το αποχετευτικό σύστημα της Νέας Υόρκης ή το υψηλό IQ των κουταβιών κόλεϊ, αλλά οι αναγνώστες σας πιθανότατα θα ενδιαφέρονται πολύ περισσότερο για τους χαρακτήρες και την ιστορία σας.
19. Το μόνο που χρειάζεστε είναι η γραφή και η ανάγνωση.
Δεν χρειάζεσαι μαθήματα ή σεμινάρια συγγραφής περισσότερο από όσο χρειάζεσαι αυτό ή οποιοδήποτε άλλο βιβλίο για τη λογοτεχνία. Ο Φώκνερ έμαθε την τέχνη της γραφής ενώ εργαζόταν στο ταχυδρομείο της Οξφόρδης του Μισισιπή. Άλλοι συγγραφείς έμαθαν τα απαραίτητα ενώ υπηρετούσαν στο Ναυτικό, εργάζονταν σε χαλυβουργεία ή έμεναν στα πιο ωραία ξενοδοχεία της Αμερικής. Έμαθα το πιο πολύτιμο (και εμπορικό) μέρος της δουλειάς μου, ενώ έπλενα σεντόνια από μοτέλ και τραπεζομάντιλα εστιατορίων στα Πλυντήρια New Franklin στο Μπάνγκορ. Μαθαίνεις διαβάζοντας πολύ και γράφοντας πολύ, και τα πιο πολύτιμα μαθήματα είναι αυτά που διδάσκεις εσύ ο ίδιος στον εαυτό σου.
20. Η συγγραφή έχει να κάνει με την ευτυχία.
Η συγγραφή δεν έχει να κάνει με το να βγάλεις χρήματα, να γίνεις διάσημος, να βγεις ραντεβού, να κάνεις σεξ ή να κάνεις φίλους. Εντέλει, πρόκειται για τον εμπλουτισμό της ζωής όσων διαβάσουν το έργο σου, αλλά και για τον εμπλουτισμό της δικής σου ζωής. Έχει να κάνει με το να στέκεσαι στα πόδια σου, να νιώθεις καλά, να ξεπερνάς τις δυσκολίες. Έχει να κάνει με την ευτυχία, εντάξει; Η συγγραφή είναι μαγεία, όπως το νερό που δημιουργεί τη ζωή. Το νερό είναι δωρεάν. Πιες λοιπόν.
Τα βιβλία του Στίβεν Κινγκ κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Κλειδάριθμος. Βρείτε τα εδώ.
