Για την ταινία «Δύο εισαγγελείς» του Ουκρανού σκηνοθέτη Σεργκέι Λόζνιτσα.
Γράφει ο Θόδωρος Σούμας
Η ταινία «Δύο εισαγγελείς», που προβάλλεται στο Άστυ, του καλού Ουκρανού σκηνοθέτη Σεργκέι Λόζνιτσα, σημαντικού ντοκιμαντερίστα με πολλά αποκαλυπτικά ντοκιμαντέρ, είναι μια πολύ καλή αντισταλινική και εμμέσως αντι-νεοσταλινική, δηλαδή κατά προέκταση αντιπουτινική πολιτική μυθοπλασία.
Είναι βασισμένη στο βιβλίο ενός αναξιοπαθούντος Ρώσου θύματος/συγγραφέα, του αντικαθεστωτικού Γκιόργκι Ντεμίντοφ, θύματος των σταλινικών εκκαθαρίσεων που πέρασε 14 χρόνια στα γκουλάγκ, άρχισε να γράφει στα 60 του «λογοτεχνία των γκουλάγκ», όπως ο Σολζενίτσιν, αφού εξέτισε την ποινή του εκεί, μα δυστυχώς δεν πρόφθασε να δει κανένα έργο του δημοσιευμένο, γιατί άρχισαν να εκδίδονται μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ.
Ο Σεργκέι Λόζνιτσα έχει γυρίσει κι άλλες δυνατές, πετυχημένες και ποιοτικές ταινίες μυθοπλασίας, π.χ. «Donbass» (2018, ελλην.τίτλος «Η δύναμη της αλήθειας»), «Krotkaya» (2017), «Το πρόσωπο της ομίχλης» (2013), το «My Joy» (πρωτότυπος τίτλος “Schaste moe”, 2010), και τα καλά ντοκιμαντέρ –ορισμένα εκ των οποίων ρώσικες παραγωγές–, «Η φυσική ιστορία της καταστροφής» (2022), «Babi Yar.Context» (2021), «Αούστερλιτς» (2016), «Επισκόπηση» (πρωτότυπος τίτλος «Predstavlenie», 2008), «Το φως του Βορρά» (2008), «Αποκλεισμός» (πρωτότυπος τίτλος «Blokada», διεθνής τίτλος «Blockade», 2006), «Τοπίο» (πρωτοτ.τίτλος “Peyzazh”, 2003), «Ο οικισμός» (πρωτοτ.τίτλος «Poselenie», 2002), κ.α. φιλμ.
Ένα αυταρχικό, γραφειοκρατικό καθεστώς που τιμωρεί
Στο φιλμ «Δύο εισαγγελείς», ένα παλιό πολιτικό στέλεχος της μπολσεβίκικης επανάστασης στη Ρωσία, άδικα φυλακισμένο και βασανισμένο εξαιτίας των σταλινικών διώξεων στην ΕΣΣΔ, γράφει με το αίμα του σε ένα χαρτί πως όποιος το βρει να απευθυνθεί στον Γενικό Εισαγγελέα της χώρας ώστε αυτός να διερευνήσει την υπόθεσή του, με σκοπό την τελική αθώωσή του. Τα χαρτί φθάνει μέχρι τον νεαρό, τίμιο και υπεύθυνο, αγνό κομμουνιστή εισαγγελέα Κορνιέφ, που αποφασίζει να δώσει τη μάχη υπέρ της αθώωσης του παλαίμαχου μπολσεβίκου. Μπλέκει, έτσι, στον λαβύρινθο ενός τερατώδους, αυταρχικού γραφειοκρατικού καθεστώτος και αντί να κατορθώσει να απελευθερώσει τον αθώο και δαρμένο, βετεράνο κομμουνιστή, συλλαμβάνεται ως υποκινητής και ύποπτος για αμφισβήτηση του καθεστώτος, ο ίδιος…
. Ο Λόζνιτσα ενστερνίζεται μια μέθοδο αποστασιοποιητική, δηλαδή παρατηρεί από κάποια απόσταση τα δρώμενα, όπως ο κεντρικός ήρωάς του, ο προσεκτικός, ιδεαλιστής κι επιφυλακτικός, νεοδιορισθείς εισαγγελέας Κορνιέφ.
Ο Λόζνιτσα υιοθετεί το δωρικό στυλ, λιτό και αυστηρό κινηματογραφικό ύφος, που ταιριάζουν με το περιεχόμενο και την αφήγηση του φιλμ. Η μυθοπλασία και η φιλμική διήγηση, σε μια καφκική ιστορία εν πολλοίς κεκλεισμένων των θυρών (δηλαδή σε κλειστούς, περιορισμένους χώρους που δημιουργούν κλειστοφοβία), σε μια εφιαλτική πολιτική περιπέτεια ακραίου ρίσκου και κινδύνου, σε πιάνουν απ’ τον λαιμό και σου δημιουργούν ασφυξία από την ένταση, την αγανάκτηση και την ηθική αηδία… Ο σκηνοθέτης χρησιμοποιεί σκοτεινές αίθουσες, μουντά γκρίζα δωμάτια, ορθωμένους τοίχους, πόρτες και κάγκελα που ανοιγοκλείνουν μετά δυσκολίας, εμπόδια και φραγμούς που τοποθετεί η αλύγιστη σοβιετική εξουσία. Ο Λόζνιτσα ενστερνίζεται μια μέθοδο αποστασιοποιητική, δηλαδή παρατηρεί από κάποια απόσταση τα δρώμενα, όπως ο κεντρικός ήρωάς του, ο προσεκτικός, ιδεαλιστής κι επιφυλακτικός, νεοδιορισθείς εισαγγελέας Κορνιέφ. Τη μέθοδό του της παρατήρησης, θέασης και αναπαράστασης, ο Λόζνιτσα την ονομάζει «ανοικείωση» γιατί βοηθά τον ίδιο και τον θεατή του, να βλέπουν ψύχραιμα τα πράγματα, χωρίς εύκολους συναισθηματισμούς…
Η αφήγηση και η φιλμική δραματουργία μάς παρουσιάζουν τους εναγώνιους αγώνες των γνήσιων, αγνών μαρξιστών-θυμάτων του σταλινισμού στην ΕΣΣΔ, που εξακολουθούν με αθωότητα να πιστεύουν σ' αυτή, παρόλο που το καθεστώς τους παίρνει τα κεφάλια χωρίς έλεος, ντροπή και ανθρωπιά, εξακολουθούν να μάχονται, χωρίς πληροφόρηση και σφαιρική εικόνα της πραγματικότητας, εναντίον της απολυταρχικής γραφειοκρατίας και του τελειωτικά ολοκληρωτικού καθεστώτος από την εποχή του αδίστακτου, απάνθρωπου, Στάλιν και του επονείδιστου κι αμείλικτου, κατασταλτικού κρατικού μηχανισμού του...
* Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, «Ο έρωτας στο σινεμά» (εκδ. Αιγόκερως).
