Είδαμε το «Μετά το κυνήγι» του Λούκα Γκουαντανίνο (κριτική) – Προσεγγίζοντας το επίκαιρο θέμα της κακοποίησης με μη «έτοιμες» απαντήσεις

Το «Μετά το κυνήγι» του Λούκα Γκουαντανίνο περιγράφει τον περίγυρο των καθηγητών φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Γέιλ των ΗΠΑ και των μεταπτυχιακών φοιτητών τους. Οι πρώτοι διδάσκουν φιλοσοφία και ηθική, συναντιούνται και κουβεντιάζουν τα θέματα και τους προβληματισμούς τους, φλερτάρουν και όσοι δεν είναι μόνιμοι προσπαθούν να μονιμοποιηθούν, και οι δεύτεροι παρακολουθούν τις παραδόσεις των πρώτων και προσπαθούν να κάνουν τις καλύτερες δυνατές εργασίες.

Από δίπλα και δύο ψυχοθεραπευτές, ο σύζυγος της καθηγήτριας φιλοσοφίας (Τζούλια Ρόμπερτς) και η ψυχίατρος της σχολής (Κλοέ Σεβινί). Οι ψυχοθεραπευτές προσπαθούν να φωτίσουν και να διευκολύνουν τις ανθρώπινες σχέσεις, μα δεν καταφέρνουν κάτι θετικό – το ίδιο επιχειρούν όλοι οι διανοούμενοι του τμήματος: Οι άνθρωποι εκεί προσπαθούν να αναλύσουν ο ένας τον άλλον και να έχουν παράλληλα αυτογνωσία κι ενσυναίσθηση, όμως τα αλληλοσυγκρουόμενα προσωπικά συμφέροντα και οι μεταμφιέσεις τους τούς δυσκολεύουν να παραμείνουν αγνοί και επιεικείς: αντίθετα, αρπάζονται και συγκρούονται εύκολα. Δύσκολα ξεχωρίζεις αυτόν που έχει καθαρά κίνητρα από τον άλλον.

Οι σχέσεις είναι φιλικές, διδακτικές, κρυπτοερωτικές, συντροφικές ή ανταγωνιστικές. Ένας μικρόκοσμος με τους κανόνες του, που, παρόλο που κινείται σε ανώτερα μορφωτικά επίπεδα, από συναισθηματική και ψυχική άποψη δεν διαφέρει από τον κόσμο των «κατώτερων», ταπεινών κι ιδιοτελών συναισθημάτων.

Η πραγματική πρωταγωνίστρια είναι η παντρεμένη καθηγήτρια φιλοσοφίας (Τζ. Ρόμπερτς), με τις αγωνίες της, τα σωματικά, υπαρξιακά κι επαγγελματικά της προβλήματα, τις αμφιταλαντεύσεις, τις φιλοδοξίες και τους δισταγμούς της. Τη βάζουν στη μέση και τη διεκδικούν αμφότεροι, η μαύρη, ομοφυλόφιλη, πλούσια και καλομαθημένη φοιτήτριά της και ο γοητευτικός, νεαρός καθηγητής που τη φλερτάρει, για το θέμα του υπό διαλεύκανση βιασμού της μιας από τον άλλο. Η καθηγήτρια πιέζεται ασφυκτικά από δύο ιδεολογίες, δύο και περισσότερες ηθικές. Σε ποιον να δώσει το δίκιο; Μήπως να παραμείνει ουδέτερη σε μια χρονική στιγμή που περιμένει τη μονιμοποίηση και προαγωγή της; Ο Γκουαντανίνο περιγράφει το αδιέξοδο δράμα της μαζί με τις περίπλοκες ιστορίες των άλλων σημαντικών προσώπων της μυθοπλασίας.

Τα δυνατά σημεία 

Το «Μετά το κυνήγι» μας άρεσε για την περίπλοκη πλοκή του, που περικλείει μπόλικο μυστήριο, και για τις ερμηνείες του (Ρόμπερτς, Άντριου Γκάρφιλντ, Μ. Στούλμπαργκ, Α. Εντέμπιρι). Και κυρίως γιατί δεν ενυπάρχει απλά η εύκολη λύση της δικαίωσης της μίας πλευράς, μα δείχνει το δίκιο και το άδικο που κρύβει αντιφατικά καθένας από τους εμπλεκόμενους στην ιστορία της σεξουαλικής παρενόχλησης του καθηγητή προς τη μεταπτυχιακή φοιτήτρια. Η στάση της πολιτικής ορθότητας και ο σύγχρονος φεμινισμός επικαθορίζουν τις συμπεριφορές όλων. Οι φιλοδοξίες και τα αμφιλεγόμενα και συγκρουόμενα ατομικά συμφέροντα, επίσης. Αναρωτιέσαι εάν είναι πιο δυνατά από τις ιδεολογίες και τις ηθικές.

Το θέμα της σεξουαλικής παρενόχλησης και του βιασμού και τα παρεπόμενά τους μέσα σε ένα συγκεκριμένο, ανώτερο κοινωνικό περιβάλλον είναι, με το Metoo, επίκαιρο και καυτό. Θα επιδεχόταν μια πιο απλή (ή κι απλοϊκή) διαχείριση από αυτή του Λούκα Γκουαντανίνο και της σεναριογράφου του, ηθοποιού Νόρα Γκάρετ. Ο σκηνοθέτης όμως επιλέγει να παρουσιάσει πιο μπερδεμένα και σύνθετα τα πράγματα, όπως είναι και στη σύγχρονη κοινωνική πραγματικότητα. Δεν φτιάχνει απλά μια φεμινιστική, αντισεξιστική και αντιρατσιστική ταινία. Γυρίζει μια ταινία που διερευνά τα πολυσύνθετα φαινόμενα, τα αίτια και τις συνέπειές τους.

Όσα ενόχλησαν 

Το ότι το φιλμ δεν παίρνει «καθαρή» θέση ενόχλησε ορισμένους, με το σκεπτικό πως λείπει το ρηξικέλευθο προχώρημα μέχρι τέλους, η λύση, η δικαίωση και η λύτρωση, πως το φιλμ δεν ξεδιαλύνει την υπόθεση και το δίκαιο (ήτοι το ποιος έχει δίκιο), μα αν το σκεφτείς διαφορετικά, χωρίς ιδεολογικό πάθος, αυτό αποτελεί ένα δυνατό σημείο του. Ακόμη, ενοχλούν λίγο οι εγκεφαλικές, βαθυστόχαστες φιλοσοφικές συζητήσεις των καθηγητών και των φοιτητών, μα είναι ενδεικτικές του κοινωνικού χώρου του Γέιλ που περιγράφει η ταινία.

Ο Λούκα Γκουαντανίνο ξέρει και σκηνοθετεί με λεπτότητα κι ευελιξία ανθρώπινες καταστάσεις, σχέσεις και συγκρατημένα δράματα. Αυτό μας το έδειξε το εκφραστικότατο, ατμοσφαιρικό, πολύ εικαστικό και δυνατό σαν εικόνα «Queer», πέρυσι, το 2024. Παραφωνία στη φιλμογραφία του απετέλεσε το υπερβολικό «Suspiria» του 2018.

* Ο ΘΟΔΩΡΟΣ ΣΟΥΜΑΣ είναι συγγραφέας και κριτικός κινηματογράφου. Τελευταίο του βιβλίο, «Ο έρωτας στο σινεμά» (εκδ. Αιγόκερως).