Πρόσωπα από το χώρο των τεχνών, των ιδεών και του πολιτισμού, αποκαλύπτουν το δικό τους αναγνωστικό χαρακτήρα, τη μύχια σχέση τους με το βιβλίο και την ανάγνωση.
Επιμέλεια: Κώστας Αγοραστός
Φωτογραφία: Μαρκέλλα Γιαννάτου
Ο σκηνοθέτης του κινηματογράφου Λευτέρης Χαρίτος απαντά σε 22 κλασικές ή αναπάντεχες βιβλιοφιλικές ερωτήσεις.
/Ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτό τον καιρό;
Πάντα διαβάζω περισσότερα από ένα βιβλία. Δεν έχω καταφέρει ποτέ να προσηλωθώ σε ένα μόνο βιβλίο. Αυτό τον καιρό διαβάζω Το Κόκκινο και το Μαύρο του Στεντάλ στη μετάφραση του Γιώργου Σπανού στις εκδόσεις Εξάντας, αν και θα ήθελα να το διαβάσω στην παλιά μετάφραση του Πέτρου Χάρη από τις εκδόσεις της Εστίας. Επίσης διαβάζω το Ο Σίγκμουντ Φρόυντ στην εποχή του και τη δική μας της Ελίζαμπεθ Ρουντινέσκο. Ασχολούμαι αρκετά με την ψυχανάλυση. Με βοηθάει και στη δουλειά μου. Τέλος, υπάρχει πάντα ένας Σιμενόν για το μετρό αλλά και για τα κουρασμένα μου βράδια στο κρεββάτι. Αγαπώ βαθειά το Σιμενόν από μικρός. Είναι από τους πιο ακριβής και λιτούς συγγραφείς που ξέρω. Διαβάζω το Η Φυγή του κυρίου Μοντ.
/Πώς ήρθε στα χέρια σας;
Και τα τρία βιβλία τα αγόρασα. Αγοράζω πολλά βιβλία αν και δεν διαβάζω όσο θα ήθελα.
/Έχει τύχει να επιλέξετε βιβλίο μόνο από το εξώφυλλό του;
Βεβαίως. Αγαπώ τα εξώφυλλα των βιβλίων και συχνά των αγγλικών εκδόσεων. Έχοντας ταξιδέψει πολύ τα τελευταία χρόνια πιστεύω ότι στην Ελλάδα το επίπεδο των εξώφυλλων είναι υψηλό και η αισθητική άρτια. Μου αρέσει πολύ η δουλειά που κάνουν οι εκδόσεις Ίκαρος, η Άγρα πάντα και οι Αντίποδες.
/Από πού προμηθεύεστε συνήθως τα βιβλία σας;
Από βιβλιοπωλεία. Και από μικρά και από μεγάλα. Λατρεύω τα μικρά ανεξάρτητα βιβλιοπωλεία και ειδικά στην επαρχία. Επίσης, σε κάθε ταξίδι μου γκουγκλάρω τα βιβλιοπωλεία και πολύ συχνά είναι η πρώτη μου βόλτα σε μία νέα πόλη. Όσο δούλευα για την ταινία μου Dolphin Man πέρασα πολλούς μήνες στο Τορόντο του Καναδά. Έμαθα όλα τα βιβλιοπωλεία και αγόρασα πολλά ξενόγλωσσα βιβλία που δεν θα έβρισκα εδώ.
/Διαβάζετε στο μετρό, σε καφέ ή σε άλλους δημόσιους χώρους;
Διαβάζω παντού. Σε καφέ, παραλίες, μετρό, πλατείες. Τον τελευταίο καιρό με όλον αυτό τον καταστροφικό εθισμό στα social media έχει πέσει ο χρόνος που αφιερώνω στην ανάγνωση. Έρχεται όμως η συντέλεια αυτής της μανίας και θέλω να γίνω όπως ήμουν κάποτε.
/Σε ποια στάση σας αρέσει να διαβάζετε;
Ξαπλωμένος σίγουρα, αλλά και σε πολυθρόνα με φως από πάνω μου. Χρειάζομαι πολύ φως. Μου αρέσει τα γράμματα να φέγγουν όσο περισσότερο γίνεται.
/Έχει τύχει ποτέ να διαβάσετε το ίδιο βιβλίο δεύτερη φορά;
Ποίηση σίγουρα και τον Άμλετ στον οποίο καταφεύγω συχνά.
/Αφήνετε στη μέση βιβλία που σας κάνουν να βαριέστε;
Βεβαίως. Νομίζω έχω τόσα αδιάβαστα βιβλία όσα και διαβασμένα. Δεν το κάνω επίτηδες. Είναι σαν τις σχέσεις που δεν προχωράνε. Εξαφανίζεται το ενδιαφέρον από μόνο του και μένουν τα βιβλία ξεχασμένα και μόνα τους. Είναι ζήτημα και πότε αρχίζεις ένα βιβλίο και σε τι διάθεση βρίσκεσαι.
/Έχει τύχει να σας συναρπάσει, μετά από χρόνια, βιβλίο που στην πρώτη ανάγνωση σας είχε απογοητεύσει;
Οι ποιητές. Ο Καβάφης, ο Ασλάνογλου, ο Έλιοτ, ο Πάουντ σίγουρα, η Ντίκινσον, ο Αισχύλος, ο Κάλβος.
/Έχετε κλάψει ποτέ διαβάζοντας ένα βιβλίο;
Δεν θυμάμαι κάτι τέτοιο. Μεγάλη συγκίνηση έχω νιώσει στη Μεγάλη Χίμαιρα του Καραγάτση και στην Καρδιά των Πραγμάτων του Γκράχαμ Γκριν.
/Έχετε πετάξει ποτέ βιβλίο στα σκουπίδια;
Δεν μπορώ να φανταστώ κάτι τέτοιο. Πονάει η ψυχή μου. Μου είναι δύσκολο ακόμα και για εφημερίδες και περιοδικά τα οποία ανακυκλώνω.
/Έχετε πετάξει ποτέ βιβλίο σε άνθρωπο;
Θα μπορούσα να πετάξω μία νουβέλα σε άνθρωπο αν η σχέση μας ήταν σύντομη και ένιωθα πως πρέπει να τελειώσει.
/ Λένε ότι ορισμένα βιβλία «μας βρίσκουν» τη στιγμή που τα χρειαζόμαστε. Σας έχει συμβεί;
Ο Μάγος, του Τζων Φάουλς με είχε βρει έτσι. Όχι επειδή είχα ανάγκη να διαβάσω το συγκεκριμένο βιβλίο. Ήταν μια περίοδος που ζούσα ένα μεγάλο έρωτα και το βιβλίο μπήκε σε αυτόν και του προσέδωσε άλλη μαγεία. Είχα βυθιστεί τόσο στο καταπληκτικό αυτό βιβλίο όσο σε ένα ατελείωτο ελληνικό καλοκαίρι.
/Έχει τύχει να ισχυριστείτε ότι διαβάσατε ένα βιβλίο που δεν είχατε διαβάσει;
Έχω υπάρξει αναγνώστης οπισθόφυλλων. Γενικά, έχω ευκολία να φαντάζομαι πως μπορεί να είναι ένα βιβλίο, αν έχω διαβάσει πολλά βιβλία του ίδιου συγγραφέα.
/Έχετε βιβλιοθήκη στο σπίτι σας; Πόσο τακτοποιημένη είναι;
Έχω πολλές βιβλιοθήκες. Αυτές είναι πολύ τακτοποιημένες. Υπάρχει όμως ταυτόχρονα και ένα χάος στους υπόλοιπους χώρους του σπιτιού μου με πολλά βιβλία. Υπάρχει ένα τραπέζι, δε, τα βιβλία του οποίου εύκολα θα γέμιζαν μια μικρή βιβλιοθήκη.
Για ποιο βιβλίο θα λέγατε: αυτό το βιβλίο μου άλλαξε τη ζωή;
Τα Μαύρα Φεγγαρια του Έρωτα. Το διάβασα όταν ήμουν 18 χρόνων και για πρώτη φορά κατάλαβα πως ο έρωτας φθείρεται. Δεν το ξεπερνώ. Είναι καταστροφικό βιβλίο και δεν θα το πρότεινα σε κανέναν κάτω των 30 χρόνων.
/Υπάρχει κάποιο βιβλίο που έχετε δωρίσει παραπάνω από μία φορά;
Τα Σονέτα του Σαίξπηρ, στην υπέροχη έκδοση της Άγρας σε μετάφραση Διονύση Καψάλη, Τα Γράμματα σε ένα νέο ποιητή του Ρίλκε, τον Νεκρό του Μπατάιγ, Ποιήματα του Ε.Ε. Κάμμινγκς.
/Έχετε δανειστεί βιβλίο χωρίς να το επιστρέψετε;
Είναι κάτι που δεν μου αρέσει καθόλου να μου κάνουν οπότε δεν το κάνω και εγώ.
/Ποιος είναι ο πρώτος άνθρωπος στον οποίο μιλάτε για ένα βιβλίο που μόλις έχετε τελειώσει;
Η σύντροφός μου, αποκλειστικά. Γενικά δεν μιλάω πολύ για τα βιβλία που διαβάζω.
/Το βιβλίο ή η ταινία ήταν καλύτερο;
Είναι πάντα δύο τελείως διαφορετικοί κόσμοι. Είμαι σκηνοθέτης και αυτό το ερώτημα το έχω λύσει μέσα μου εδώ και πολλά χρόνια. Στην περίπτωση των κλασσικών βιβλίων, τα βιβλία είναι κάτι μοναδικό και αξεπέραστο. Για παράδειγμα, Οι Μεγάλες Προσδοκίες, του Ντέιβιντ Λιν είναι μια αξεπέραστη ταινία. Το βιβλίο, όμως, δεν συγκρίνεται. Από την άλλη, οι ταινίες του Χίτσκοκ πολύ συχνά βασίζονται σε βιβλία pulp. Οι ταινίες είναι αριστουργήματα, τα βιβλία καθόλου. Εν ολίγοις, είναι δύο διαφορετικοί κόσμοι και δεν υπάρχει ποτέ περίπτωση να συγκριθούν. Κάθε κόσμος χρησιμοποιεί τα μέσα που τον κάνουν ισχυρό. Άλλο πράγμα οι λέξεις και άλλο οι εικόνες.
/Μέσα σε ποια ιστορία που έχετε διαβάσει θα θέλατε να ζείτε;
Στην ιστορία του Κόμη Μόντε Κρίστο, ή της Μυστηριώδους Νήσου του Ιούλιου Βερν. Στην ενήλικη βερσιόν της ζωής μου θα ήμουν πολύ περίεργος να ζήσω σε μια ιστορία του Μαρκήσιου ντε Σαντ, ή στα Εκατό Χρόνια Μοναξιάς.
/Πραγματικότητα ή μυθοπλασία;
Πραγματικότητα 100%. Επειδή η δουλειά μου είναι άρρηκτα δεμένη με τη ζωή σε μια μυθοπλασία, η πραγματικότητα με σώζει από το να ίπταμαι συνέχεια.
/Για ποιο βιβλίο θα λέγατε: αυτό το βιβλίο μου άλλαξε τη ζωή;
Τα Μαύρα Φεγγαρια του Έρωτα. Το διάβασα όταν ήμουν 18 χρόνων και για πρώτη φορά κατάλαβα πως ο έρωτας φθείρεται. Δεν το ξεπερνώ. Είναι καταστροφικό βιβλίο και δεν θα το πρότεινα σε κανέναν κάτω των 30 χρόνων.
/Τι είναι για σας ένα καλό βιβλίο;
Κερδισμένος χρόνος.
Info
Ο Λευτέρης Χαρίτος σπούδασε σκηνοθεσία στο Royal College of Arts στο Λονδίνο. Έχει σκηνοθετήσει ταινίες μυθοπλασίας μικρού μήκους και σειρές για την ελληνική τηλεόραση, όπως την Άμυνα Ζώνης με τον Φίλιππο Τσίτο και τις σειρές ντοκιμαντέρ της Anemon Productions, 1821 και το Ταξίδι της Τροφής. Συνεργάστηκε για τέσσερα χρόνια στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα «Πάμε Σινεμά» των Υπουργείων Παιδείας και Πολιτισμού, διδάσκοντας κινηματογράφο σε σχολεία της Ελλάδας και του εξωτερικού. Το ντοκιμαντέρ Dolphin Man είναι η πρώτη του ταινία μεγάλου μήκους και παίζεται αυτές τις μέρες στους κινηματογράφους.
