Διαβάζοντας με την Τίνα Μανδηλαρά

>Ποιο βιβλίο διαβάζετε αυτό τον καιρό;
Το Γύρνα Σπίτι Άγγελέ μου του Τόμας Γουλφ. Σπουδαίο ― όλος ο Αμερικανικός Νότος βρίσκεται εδώ: οι επιβλητικοί, σχεδόν πρωτόγονοι, άντρες, οι δυναμικές γυναίκες, τα νοτισμένα στην υγρασία όνειρα, ο πανταχού παρών θάνατος. Αυτά που έκαναν αργότερα τον Τρούμαν Καπότε να σε οδηγεί ξανά σε αυτούς τους τόπους με άλλες φωνές.
>Πώς ήρθε στα χέρια σας;
Το πήρα από το Μεταίχμιο. Το περίμενα από καιρό ― μαζί με τα παγωτά και την Άνοιξη.
>Γενικά, πώς επιλέγετε βιβλία;
Νομίζω με επιλέγουν ― χωρίς πλάκα. Σαν να με πιάνουν από το λαιμό. Νιώθω μονίμως την προσμονή (και) άλλων τίτλων που δεν έχω διαβάσει μαζί με το διαρκές άγχος της βιβλιοθήκης του Μπόρχες ― αυτής που δεν τελειώνει ποτέ και σε προκαλεί μονίμως να την κατακτήσεις. Άνιση μάχη.
>Έχετε βιβλίο στην τσάντα σας;
Πάντα ― μαζί με το κόκκινο κραγιόν. Τον συγγραφέα που κρύβεται στην τσάντα μου τον νιώθω σαν πρωταγωνιστή σε υποψήφιο ραντεβού ― είναι ο λόγος να ακυρώσω συναντήσεις για να βρεθώ μόνη μαζί του.
>Διαβάζετε στο Μετρό, σε καφέ ή σε άλλους εξωτερικούς χώρους;
Παντού, τα καφέ είναι τα αγαπημένα μου μέρη για αναγνωστικές απολαύσεις. Έχω επισκεφθεί, επί τούτου, όλα σχεδόν τα γνωστά καφέ της Αθήνας ― ακόμα και της Γλυφάδας που μου έβαζαν στη διαπασών τη μουσική για να με διώξουν. Διαβάζω, πολλές φορές, και στο Grande Bretagne με την υπόκρουση του πιανίστα αλλά και στο Nosotros στα Εξάρχεια.
>Σε ποια στάση σας αρέσει να διαβάζετε;
Σε όλες τις στάσεις. Ακόμα και του λωτού.
>Αφού τα διαβάσετε, φυλάτε τα βιβλία σας και τα μεταφέρετε από σπίτι σε σπίτι όταν μετακομίζετε;
Νομίζω ότι μόνο τα βιβλία με νοιάζει τι θα γίνουν ― τα μόνα αντικείμενα με τα οποία είμαι συνδεδεμένη. Άσε που αυτά ζουν καλύτερα από μένα στο σπίτι μου αφού έχουν όλο το χώρο δικό τους.
>Πόσο οργανωμένη είναι η βιβλιοθήκη σας; Μπορείτε να βρείτε ένα βιβλίο άμα το ψάχνετε;
Απολύτως χαοτική. Σάμπως το χάος να μου προσφέρει την απαραίτητη οργάνωση, ώστε αν μου μετακινήσεις ακόμα και το παραμικρό να χάνω τη σειρά μου. Κάτι ήξερε κι ο Βιττγκενστάιν για τους ανθρώπους με τα χαοτικά γραφεία και τις βιβλιοθήκες ότι είναι οι προασπιστές μιας τάξης όπου «ακόμα και η σκόνη έχει τη θέση της».
>Προσέχετε τα βιβλία σας ή τα τσακίζετε, τα υπογραμμίζετε και σημειώνετε επάνω σ' αυτά;
Κάνω ακριβώς όλα αυτά που λέτε αλλά με τρόπο ερωτικό ― όπως θα έκανα σε ένα πρόσωπο αγαπημένο. Σημειώνω όμως πάντα με μολύβι ― πιστεύω ότι ακόμα και το τσάκισμα θέλει την προσοχή του.
>Έχει τύχει ποτέ να «κολλήσετε» με βιβλίο; Τι συνέβη;
Θυμάμαι μόνο τα βιβλία με τα οποία έχω «κολλήσει» για διαφορετικούς λόγους: τα βιβλία για τον Ρίπλει που απελευθέρωσαν τη μισανθρωπία μου, τους διαλόγους του Πλάτωνα που με κράτησαν ξύπνια για μέρες, τις περιπλανήσεις του λατρεμένου μου Μίλερ που με βοήθησαν να ξεπεράσω ένα βαθύ πένθος, τις περιγραφές του Ναμπόκοφ που με έκαναν να θαυμάσω το βαθύ σεξουαλικό φετιχισμό του με τη γλώσσα, τον Σεφέρη που με τα ημερολόγιά του έγινε ο καλύτερός μου φίλος στην ξενιτιά. Όλα αυτά δεν είναι για μένα βιβλία αλλά οι άνθρωποι μου. Και το εννοώ.
>Αφήνετε στη μέση βιβλία που σας κάνουν να βαριέστε; Πόσο συχνά;
Συνέχεια. Δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να βασανίζομαι με ένα κακό βιβλίο. Η ζωή είναι μικρή.
>Έχει τύχει να σας συναρπάσει, μετά από χρόνια, βιβλίο που στην πρώτη ανάγνωση σας είχε απογοητεύσει;
Ναι. Όταν είχα πρωτοδιαβάσει το Μόμπι Ντικ δεν καταλάβαινα γιατί το θεωρούν το βιβλίο των βιβλίων. Μετά το έμαθα απέξω και του έδωσα την πρωτοκαθεδρία στα πιο πολύτιμα διαβάσματα μου.
>Έχετε κλάψει ποτέ διαβάζοντας ένα βιβλίο;
Ναι, πολλές φορές, για διαφορετικούς λόγους ― και σημειωτέον πως δεν κλαίω εύκολα. Με θυμάμαι να κλαίω με λυγμούς μέσα στο αεροπλάνο όταν τελείωσα το Πάτι και Ρόμπερτ της Πάτι Σμιθ και η διπλανή μου να φωνάζει το πλήρωμα γιατί έπαθε πανικό πως κάτι σοβαρό μου συνέβη. Και με το Πρόγευμα στο Τίφανις του Τρούμαν Καπότε κλαίω κάθε φορά ― δεν έχω δει άλλο βιβλίο να μιλάει με πιο γλυκόπικρο τρόπο για τον έρωτα και τη μοναξιά.

Θυμάμαι μόνο τα βιβλία με τα οποία έχω «κολλήσει» για διαφορετικούς λόγους: τα βιβλία για τον Ρίπλει που απελευθέρωσαν τη μισανθρωπία μου, τους διαλόγους του Πλάτωνα που με κράτησαν ξύπνια για μέρες, τις περιπλανήσεις του λατρεμένου μου Μίλερ που με βοήθησαν να ξεπεράσω ένα βαθύ πένθος, τις περιγραφές του Ναμπόκοφ που με έκαναν να θαυμάσω το βαθύ σεξουαλικό φετιχισμό του με τη γλώσσα, τον Σεφέρη που με τα ημερολόγιά του έγινε ο καλύτερός μου φίλος στην ξενιτιά. Όλα αυτά δεν είναι για μένα βιβλία αλλά οι άνθρωποι μου. Και το εννοώ.

>Τι κάνετε με τα βιβλία που δεν τα θέλετε πια; Τα πετάτε; Τα χαρίζετε; Τα κρύβετε σε σκοτεινά υπόγεια;
Χαρίζω διαρκώς βιβλία, τα οποία μετά φυσικά αναζητώ.
>Υπάρχει κάποιο βιβλίο που έχετε δωρίσει σε περισσότερους από έναν άνθρωπο;
Πολλά, κάθε φορά που περνάω τη γνωστή εμμονική μου φάση με συγγραφέα. Νομίζω ότι αυτό που έχω χαρίσει περισσότερο από όλα είναι το Hitch 22 του Christopher Hitchens, κυρίως γιατί ποτέ κανείς δεν τον εκτίμησε ως συγγραφέα αλλά μόνο ως δημοσιογράφο. Ίσως και όλα τα βιβλία του Τρούμαν Καπότε, πολλές φορές, σε διαφορετικούς ανθρώπους.
>Θα συμμετείχατε ποτέ σε Λέσχη Ανάγνωσης;
Έχω τη δική μου λέσχη που είναι οι πολύ αγαπημένοι μου άνθρωποι που τους εμπιστεύομαι. Θεωρώ άλλωστε το διάβασμα υπόθεση ερωτική και μεταξύ συνενόχων, όχι υπόθεση ενός κλαμπ με αγνώστους. Απορώ πώς άνθρωποι που δεν τα πίνουν με ανθρώπους που δεν ξέρουν, μπορούν να συζητάνε με αυτούς για βιβλία.
>Σας έχει συμβεί να δανείσετε αγαπημένο βιβλίο και να μην σας επιστραφεί;
Πάντα μου συμβαίνει. Δεν με πειράζει αν ξέρω ότι αυτός που το κράτησε το αγάπησε πραγματικά. Αλλά συνήθως δεν μπαίνουν καν στον κόπο να το διαβάσουν ― και αυτό με θλίβει περισσότερο παρά για το ότι δεν μου το επέστρεψαν. Είναι πραγματικά θλιβερό να μην καταλαβαίνει κανείς τι σε καίει πραγματικά και τι σε εμπνέει. Σε αυτά ακριβώς δεν στηρίζεται η βαθιά φιλία;
>Ποιο ήταν το αγαπημένο σας βιβλίο όταν ήσασταν μικρή;
Η Οδύσσεια ― ήμουν βαθιά ερωτευμένη με τον Οδυσσέα, Ο γύρος του Κόσμου σε 80 ημέρες και το Όσα παίρνει ο Άνεμος. Είχαμε επιχειρήσει, μάλιστα, με την κολλητή μου να γράψουμε τη συνέχεια.
>Το έχετε ξαναδιαβάσει έκτοτε;
Την Οδύσσεια σε διαφορετική μορφή και το Ταξίδι το οποίο βρήκα το ίδιο συναρπαστικό.
>Μέσα σε ποια ιστορία που έχετε διαβάσει θα θέλατε να ζείτε;
Ωραία ερώτηση, δεν το έχω σκεφτεί. Σίγουρα θα ήθελα να ζήσω την ερωτική ιστορία του Χένρι Μίλλερ με την Αναίς Νιν ― πέρα από όλα τα άλλα, για την μεταξύ τους αλληλογραφία. Α! Και να έκανα μια βόλτα στους μπλε κήπους του Υπέροχου Γκάτσμπι.
>Με ποιον ή ποια συγγραφέα θα θέλατε να δειπνήσετε;
Έτυχε όχι να δειπνήσω αλλά να φάω το πρώτο φρέσκο κουλούρι της ημέρας μαζί με Ντον ΝτεΛίλλο, τον σπουδαίο Δον, και κόντευα να λιποθυμήσω από το άγχος. Θα ήθελα όμως να έπινα κάθε μέρα (αμέτρητα) ουίσκια με τον Χίτσενς –που είμαι σίγουρη ότι έχει φτιάξει τη δική του παρέα στον παράδεισο– αλλά και φρέσκα ψάρια μαζί με τον Σεφέρη. Δεν θα έλεγα όχι όμως αν μου μαγείρευε κάποιο βράδυ ο Άντονι Μπουρντέν ― που είναι και εξαίρετος συγγραφέας. Τυχαίνει πάντως να δειπνώ με έναν συγγραφέα που εκτιμώ βαθιά στην πραγματική ζωή. Μόνο για αυτό είμαι πολύ τυχερή.
>Λένε ότι ορισμένα βιβλία «μας βρίσκουν» σχεδόν μαγικά τη στιγμή που τα χρειαζόμαστε. Είχατε ποτέ τέτοια εμπειρία;
Διαρκώς. Είναι η μόνη μεταφυσική εμπειρία στην οποία, αν και άθεη, πιστεύω βαθιά. Διάβαζα στα 20 τις συγκλονιστικές συνεντεύξεις του Φράνσις Μπέικον στον Ντέιβιντ Σιλβέστερ από τις εκδόσεις Άγρα και πρόσεξα την αναφορά στην Έρημη Χώρα του Τ.Σ. Έλιοτ. Την επόμενη μέρα το βιβλίο βρισκόταν στο γραφείο μου –πραγματικά δεν ξέρω πως– και μου άλλαξε πραγματικά τη ζωή. Δεν ξέρω αν θα ήμουν ίδια χωρίς τον Έλιοτ.
>Για ποιο βιβλίο θα λέγατε: αυτό το βιβλίο μου άλλαξε τη ζωή;
Αυτό που μόλις ανέφερα ― τα ποιήματα του Έλιοτ, του Σεφέρη και του Σαίξπηρ. Δεν πας πουθενά χωρίς τον Σαίξπηρ. Τα πάντα αρχίζουν και καταλήγουν σε αυτόν.
>Ποιος είναι για σας ο ορισμός του καλού βιβλίου;
Αυτό που σε παίρνει και σε σηκώνει και σε ακολουθεί παντού και διαπερνά κάθε πόρο σου και γίνεται χώμα και ξεφεύγει απ' την ύλη. Αυτό που δεν χωράει σε λέξεις και μιλάει με αυτές.
>Ποιο βιβλίο προτείνετε ενθέρμως αυτή την εποχή;
Τα Αστέρια του Σίντι Μουμέν που διάβασα την περασμένη βδομάδα. Για τα αγόρια που ζούσαν σε μια παραγκούπολη στις παρυφές της Καζαμπλάνκα και δεν έγιναν ποτέ σαν και εμάς ― καθημερινοί και βαρετοί. Προτίμησαν τον δικό τους θάνατο.

Info
Η Τίνα Μανδηλαρά γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε φιλολογία και φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ακολούθησε μεταπτυχιακές σπουδές στην Αισθητική (Essex) και στην Πολιτική Θεωρία (LSE). Μετάφρασε βιβλία αγαπημένων της συγγραφέων (όπως Ντελέζ και Χόμπσμπαουμ) και από το 2000 δημοσιογραφεί σε περιοδικά κι εφημερίδες.