Για τη συναυλία των Ergon Ensemble In vain, που πραγματοποιήθηκε στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης του Ιδρύματος Ωνάση.
Της Χρύσας Στρογγύλη
Μια συναυλία με ιδιαίτερο μουσικολογικό ενδιαφέρον πραγματοποιήθηκε στη μεγάλη σκηνή της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών την Τρίτη 6 Δεκεμβρίου. Το σύνολο Ergon Ensemble με καλλιτεχνικό διευθυντή τον Αλέξανδρο Μούζα και μαέστρο τον Κάσπερ ντε Ρου παρουσίασε το έργο του αυστριακού συνθέτη Γκέοργκ Φρίντριχ Χαας (γεν.1953) με τίτλο In vain. Πρόκειται για σύνθεση γραμμένη για 24 όργανα την οποία ο Χάας ολοκλήρωσε το 2000 και η οποία κατατάσσεται στο είδος της φασματικής μουσικής. Ο συνθέτης χρησιμοποιεί και τον φωτισμό ως μέρος της σύνθεσής του, καταγράφοντας στην παρτιτούρα τα σημεία ακριβώς όπου το φως θα μειώνεται ή θα εξαφανίζεται (απόλυτο σκοτάδι) ή θα ανάβει απότομα και έντονα.
Ήχοι στο απόλυτο σκοτάδι
Η εκτέλεση μέρους του έργου σε απόλυτο σκοτάδι αποτελεί ένα σημαντικό νεωτερισμό που στόχο έχει να εκμηδενίσει την αίσθηση της όρασης –και στους θεατές αλλά και στους εκτελεστές– με στόχο την ενίσχυση της αίσθησης της ακοής και έτσι να προκαλέσει ένα διαφορετικό βίωμα της ακρόασης.
Η εκτέλεση μέρους του έργου σε απόλυτο σκοτάδι αποτελεί ένα σημαντικό νεωτερισμό που στόχο έχει να εκμηδενίσει την αίσθηση της όρασης –και στους θεατές αλλά και στους εκτελεστές– με στόχο την ενίσχυση της αίσθησης της ακοής και έτσι να προκαλέσει ένα διαφορετικό βίωμα της ακρόασης. Άρα, μιλάμε για ένα έργο που μόνο στη ζωντανή του εκτέλεση μπορεί να εκπληρώσει τον σκοπό του.
Όμως, μέσα στη μεγάλη σκηνή της Στέγης το απόλυτο σκοτάδι ήταν αδύνατον να επιτευχθεί. Τα φώτα ασφαλείας, τα φώτα του διαδρόμου, ακόμα και τα φώτα του υπολογιστή του ηχολήπτη δεν επέτρεπαν κάτι τέτοιο. Πάντως, το φως περιορίστηκε πολύ σε κάποια σημεία του έργου και οι εκτελεστές είχαν ένα πολύ αχνό φως πάνω στις παρτιτούρες τους. Ως ένα βαθμό, η μυστηριακή ατμόσφαιρα δημιουργήθηκε και διαδραμάτισε ρόλο σημαντικό ώστε να νιώσει ο ακροατής το συναίσθημα που ήθελε ο συνθέτης. Όπως λέει και ο ίδιος: «Μέσα από τα έργα μου προσπαθώ να αρθρώσω συναισθήματα και εκφάνσεις της ψυχής μου, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να τα αγκαλιάσουν σαν να ήταν δικά τους συναισθήματα και εκφάνσεις της δικής τους ψυχής».
Ο Χάας ως εκπρόσωπος της φασματικής μουσικής
Δεν υπάρχει συγχρονισμός, δεν υπάρχει συσχετισμός πνευστών–εγχόρδων–κρουστών, ενώ ενθαρρύνεται η αυτενέργεια των εκτελεστών, προκειμένου να εξυφανθεί ένα πρωτόγνωρο μουσικό αποτέλεσμα.
Ο Χάας έγραψε το Ιn Vain ως αντίδραση στην άνοδο της άκρας Δεξιάς στην Αυστρία. Το έργο μπορεί να χαρακτηριστεί ως επιτομή της φασματικής μουσικής, δηλαδή ενός είδους μουσικής όπου οι νότες αξιοποιούνται κυρίως ως ηχόχρωμα και υπηρετούν αποκλειστικά τον ήχο. Ο συνθέτης «παίζει» με την αρμονική στήλη και αξιοποιεί τους μικροτόνους και τα μικροκουρδίσματα των οργάνων, δημιουργώντας ηχητικούς όγκους και επιφάνειες αντί για συγχορδίες. Η λογική της σύνθεσης φασματικής μουσικής είναι τελείως διαφορετική από τη λογική του παραδοσιακού τρόπου σύνθεσης. Ο συνθέτης αξιοποιεί τα διακροτήματα (είδη διαφωνίας) και, προκειμένου να επιτευχθεί η προσδοκώμενη ηχητική ισορροπία, εμπλέκει στην ισορροπία των ήχων και τα μεγάφωνα. Το έργο μοιάζει χαοτικό, ενώ τα όργανα δεν έχουν τίποτα κοινό μεταξύ τους. Πλάθεται μια μικροπολυφωνία που μπορεί να παραπέμπει αρκετά στον Λίγκετι, όμως πάει πολύ πιο πέρα: ακυρώνεται ως έναν βαθμό ο παραδοσιακός ρόλος των οργάνων και αξιοποιούνται αυτά κατά τρόπον ώστε να προκύψει ένα «μεγάλο όργανο», ένα «πολυόργανο», που με τη σειρά του θα εκπέμπει ηχητικούς όγκους, walls of sound, και θα παρασύρει σε μιαν άλλου τύπου ακρόαση. Δεν υπάρχει συγχρονισμός, δεν υπάρχει συσχετισμός πνευστών–εγχόρδων–κρουστών, ενώ ενθαρρύνεται η αυτενέργεια των εκτελεστών, προκειμένου να εξυφανθεί ένα πρωτόγνωρο μουσικό αποτέλεσμα. Τόσο πρωτόγνωρο, μάλιστα, που τα φυσικά όργανα καταφέρνουν να αναδίδουν έναν ήχο που ακούγεται σαν ψηφιακός. Αυτό ήταν ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία της χθεσινής συναυλίας.
Οι Ergon Ensemble σε νέες ανακαλύψεις
Η προσπάθεια των ανθρώπων που απαρτίζουν το Ergon Ensemble να ανακαλύπτουν νέες μουσικές δημιουργίες και νέους συνθέτες είναι αξιοσημείωτη. Ένα εκπαιδευμένο στις μουσικές πρωτοπορίες κοινό μπορεί να αξιολογήσει καλύτερα τη σπουδαιότητα των προσπαθειών τους, πάντως για όσους αναζητούν νέες ηχητικές εμπειρίες και για όσους μελετούν τις νέες μουσικές τάσεις στη λόγια μουσική, κάθε παρουσίαση του Ergon Ensemble έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Το σύνολο ιδρύθηκε το 2008 και προσπαθεί να φέρει το ευρύ κοινό πιο κοντά στη σύγχρονη μουσική δημιουργία. Εκτός από συναυλίες, η δράση του Ergon Ensemble περιλαμβάνει δισκογραφία, εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες και εντυπωσιακές παραγωγές. Συνεργάζεται καλλιτεχνικά με το Ensemble Modern της Φρανκφούρτης και υποστηρίζεται από το Ernst von Siemens Music Foundation, με αποτέλεσμα να έρχεται σε άμεση επαφή με τους σύγχρονους συνθέτες και τα έργα τους, να έχει πρόσβαση στις παρτιτούρες και παράλληλα να εξασφαλίζει πρόβες με τους ίδιους τους συνθέτες.
* Η ΧΡΥΣΑ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ είναι μουσικός και εκπαιδευτικός.
